Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Ганаровы грамадзянін г. Полацка(1966).
Тв.: Кнігі: Память о ннх жнва в Белорусснн. — Мн.: Полымя, 1988. — 143 с.
г. Артыкулы ў кнізе «Памяць»: (разам з С.А. Клокавым) Айчынная вайна 1812 г. на Полаччыне // Памяць' Псторыкадакументальная хроніка Полацкага раёна. — Мн.: Вышэйшая школа, 1999 — С 5556' (разам з
Чарняўскам) Полаччына ў другой палове XIX пач. XX ст. // Тамсама. — С. 5963; Устанаўленне савецкан улады // Тамсама С. 49 51; Полацк у вайне 1812 г. // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка горада Полацка. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 258261; У часы I сусветнай вайны // Тамсама. — С. 306308' Час барацьбы і выпрабаванняў //Тамсама. —С. 31738; (разам з С.С. Чарняўскай) Аднаўленне і развіццё народнан гаспадаркі //Тамсама. — С. 358362.
Автыкулы у перыядычным друку: Полацк у гады I сусветнай вайны // СК. — 1974. — № 34, 39 41 43 49; Вялікі Кастрычнік і устанаўленне Савецкай улады на Полаччыне // СК. — 1974. — № 53, 58, 64, 65^ 78, м Працоўныя Полаччыны змагаюцца ў барацьбе з кайзейраўскімі захопнікамі // СК — 1974 — № 93, 98,108,114,117; У першых радах абаронцаў заваёў Кастрычніка // СК. — 1977. — № 129' Барацьба палачан з белапольскімі акупантамі // СК. — 1977. — № 139; На шляху сацыялістычнага будаўніцтва. Аднаўленне народнай гаспадаркі //СК. —1977. —27жніўня; 14 верас.; Полацку гады першых пяцігодак// UK. 1977 — 23 верас. 30 верас.; 14 кастр.; Вернасць сцягу // СК. — 1980. — 8 ліп.; Народжаны ў агні рэвалюцыі (60 год ЛКСМБ) // СК. — 1980. — 15 жніўня; Паражэнне ворага: Аб гераічнай абароне Полацка у
201
вайне 1812 г. IIПГІКБ. — 1982. — № 4; Масква, Крэмль, Леніну IIВР. — 1980. — 20 крас. — С. 2; Старшыня ваенрэўкома II ВР. — 1982. — 7 ліст. — С. 2; Юнацтва, апаленае агнём; [У. Шкірэнка] // СК. — 1985. — № 15. — С. 3; Слаўны сын Полаччыны: [В. Чувахоў] I/ СК. — 1985. — № 52. — С. 3; Настаўнікі: [ветэраны] // СК. —1985. — № 134. — С. 2; Застаецца ў страі: [У.А. Германовіч]//СК. —1985. — № 161. — С. 2; Шляхамі цяжкіх перамог: [да 75годдзя Г. Геродніка] // СК. — 1986. — № 19. ■— С. 4; Так і застаўся камісарам: [П.К. Пацэй] // ВР. — 1986. — № 24. — С. 4; Шляхам цяжкіх перамог: [Геродніку Г. — 75 год] // ВР. — 1986. — № 25. — С. 4; Апаліла полымя вайны: [В.Я. Баханькоў] // СК. — 1986. — № 28. — С. 3; I з Одэра вады адведаў: [І.А. Сухарукаў] // СК. — 1986. — № 138. — С. 2; За шчасце, за волю. Рэвалюцыйныя падзеі 19051907 гг. на Полаччыне // ВР. — 1987. — № 55. — С. 3; Рэвалюцыя крочыць па Полацкай зямлі: [лета 1918 г.] // СК. — 1987. — № 108, 153, 156; Ад бяспраўя да поўнаўладдзя: [Полаччына] // ВР. — 1987. — № 119. — С. 3; Ад Старынцаў да Мадрыда: [В.Е. Купрыянаў] II ВР. — 1987. — № 196, 199, 201; Вернасць сцягу: [1918] // ВР — 1988. — № 3234; Народжаная ў полымі рэвалюцыі. Пачатковыя старонкі летапісу Полацкай камсамольскай арганізацыі // СК. — 1988. — № 131. — С. 2; Кастрычнік у лёсах працоўных Полацка // СК. — 1988. — № 204, 205; Ляцяць у паднябессе жураўлі // ВР. — 1989. — № 163. — С. 4; За ўладу Саветаў: [100 год С.А. Анучыну] // СК. — 1989. — № 165. — С. 3; Полаччына, 1905 год // СК. — 1990. — Ns 16. — С. 2, 3; Палачане — Леніну // СК. — 1990. — № 63. — С. 1, 2; У тыя вогненныя дні; па старонках памяці і газеты «Бальшавіцкі шлях» // СК. — 1990. — № 101104; Скарына і яго землякі. Слова пра палачан, якія ўнеслі свой уклад у развіццё асветы, навукі і культуры // ВР. — 1990. — № 165, 166, 169; Ззянне яе подзвігу, або Крокі ў бессмяротнасць: [3. ТусналобаваМарчанка] // ВР. — 1990. — № 227. — С. 4; Айчыны верныя сыны; [1812 г. на Віцебшчыне] // ВР. — 1991. — № 93, 94, 96, 98; У тыя дні агнявыя. Па старонках памяці і полацкай газетыпартызанкі // ВР. — 1992. — № 105109; Ворагу не скарыліся: [жыхары ўсходняй часткі раёна ў 19411944 гг]//пв, —1993, —№ 96, 99,103. — 1994. — № 12; Яны былі першымі: [3я Беларуская партыз. брыгада] // ПВ — 1994. — № 52. — С. 2; Святло з усходу: [вызваленне раёна] // ПВ. 1994. — № 53. — С. 2; Полацкая Хатынь: [в. Сосна] // ПВ. — 1995. — № 30. — С. 2; Памяць аб ім незабыўная: [С.В. Сухавей] // ПВ. —1995. — № 78. — С. 3;Жудасная расправа гітлераўцаў над патрыётамі Полацка: [20.09.1942]// ПВ.— 1995. — № 84. — С. 2; Праз усё жыццё: [В.У. Сухавей] // ВР. — 1995. — № 126. — С. 3.
Літ.: Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка горада Полацка. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 726.
МАРАЧКІН АЛЕСЬ (30.03.1940), мастак. Скончыў мастацкаграфічны факультэт ВДПІ (1962). Даследуе жыццё і дзеіінасць Я. Драздовіча. У пошуках спадчыны «вечнага вандроўніка» абышоў, аб’ехаў на веласіпедзе, матацыкле і машыне ўсю Дзісненшчыну. Сабраў багатую калекцыю твораў і рэчаў. звязаных з мастаком, якая была ўпершыню прадстаўлена ў 1979 г. на першай выставе твораў Язэпа Драздовіча ў Палацы мастацтваў у Мінску. Адзін з ініцыятараў стварэння Музея этнаграфіі і мастацтва Я. Драздовіча ў саўгасе «Гарадзец» Шаркоўшчынскага раёна, у які прадаў карціны манстра: «Кніганабыўцы ў друкарні Ф. Скарыны», «На руінах», «Бярэзвеч». Знайшоў на Шаркоўшчыне і перадаў у Музей беларускага кнігадрукавання ў Полацку асобнік Статута ВКЛ.
Літ.; Жыгуноў А. Да Язэпа Драздовіча // ШП. — 1988. — № 72. — С. 3; Лабачэўская Л. Сцяжынкамі жыцця. Імя ў гісторыі // КР. — 2000. — № 2931. — С. 2.
МАРКЕВІЧ СЯРГЕЙ ВАСІЛЬЕВІЧ (1916, в. Стайкі (цяпер Вялікадолецкі с/с Ушацкага раёна — t). Доктар хім. навук. Скончыў Вялікадолецкую CLL1 Ушацкага раёна, хім. факультэт БДУ. Удзельнік партыз. руху на Ушаччыне ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар артыкулаў, у якіх асвятляў гісторыю партыз. руху ў краі.
Тв.: Гэта быў пачатак// П. —1989. — Ns 56,58,59,61,63,64; Бессмяротныя рэйсы //П. —1990. — № 53,54.
МАРОЗ Э., аматар. Працаваў у міліцыі. Цікавіцца гісторыяй і культурай Міёршчыны. Некаторыя матэрыялы публікуе ў мясцовым перыядычным друку.
Тв.: Хто капаў каналы // СП (М). — 1990. — № 3. — С. 3; Сакавік 1953 г. // СП (М). — 1990. — № 69. — С. 3; На Падзвінні // СП (М). — 1990. — № 152. — С. 4; Вядзьмак // СП (М). — 1992. — № 98. — С. 3; Дзве кайстры // МН — 2002. — Ns 49. — С. 4; Як Чэрчыль і Рузвельт жадалі зрабіць з мяне святара // МН. — 2002. —№ 79,—С. 4.
МАРОЗАВА ГАЛІНА ПЯТРОЎНА (t), краязнаўца. педагог. Працавала настаўніцай рускай мовы і літаратуры СШ № 1 г.п. Шуміліна. Арганізавала музей ў СШ № 1 (1990). Даследавала гісторыю краю ў час Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар артыкулаў у мясцовым перыядычным друку.
Тв.: Першы дырэктар школы IIГП. —1997. — № 43. — С. 2; Яго імя носіць наша школа; [П.А. Акуцыёнак] II ГП. —1998. — Ns 2. — С. 2; Клуб «Пошук» працягвае сваю работу: [гісторыя стварэння музея ў СШ № 1 ] // ГП. — 1998. — № 21. — С. 3; Ён вучыўся ў нашай школе: [Д.М. Мінчугоў] // ГП. — 1998. — № 42. — С. 3.
Літ.: Антонава Д. Да гісторыі — з павагай // ГП. — 1995. — № 11. — С. 2.
202
МАРЦЫНКЕВІЧ РЭГІНА. журналіст. Аўтар артыкулаў на краязнаўчую тэматыку, прысвечаных розным бакам жыцця Глыбоччыны.
Тв.. Скражынскі кулак Андрэй Шалуха II ВГл. — 1996. — №4. — С. 3; Помнік пры дарозе II ВГл. — 1996. — № 45. С. 3; Татары на Глыбоччыне // ВГл. — 1998. — № 68. — С. 2; Салдаты Хромавы // ВГл. — 2000. — № 47. — С. 2; Празароцкі касцёл святкуе 100гадовы юбілей // ВГл. — 2007. — 15 жніўня — С 2' Вёска Івесь — турыстычная Мека // ВГл. — 2007. —13 кастр — С 2
МАРЧЫК ТАМАРА ГІЯТРОЎНА (16.05.1956. в. Філіпавічы Жабінскага раёна Брэсцкай вобл.), педагог. Скончыла СШ № 1 г. Крычава Магілёўскай вобл., факультэт дашкольнага выхавання ГДУ (1980), філал. факультэт ВДПІ (1992). Працавала ў дзіцячым садку, настаўніцай у СШ № 43 г. Віцебска( 19902004), метадыстам у Віцебскім абласным аб’яднанні пазашкольнай працы (19902007), Інстытуце развіцця адукацыі (былы Інстытут павышэння кваліфікацыі) (з 2007), загадчыца музея гісторыі адукацыі Віцебскай вобл.
На фарміраванне зацікаўленасці ў вывучэнні гісторыі роднага краю аказаў уплыў вядомы крычаўскі краязнаўца М.Ф. Мельнікаў, які жыўу суседнім доме і некаторы час выкладаў гісторыю ў школе. 3 пераездам у г. Віцебск (1980) стала выву
чаць гісторыю і культуру месца. 3 пачаткам працы ў СШ № 43 г. Віцебска (1990) пачала ўдзельнічаць у пошукавым руху, стварыла пошукавы атрад «Пошук». Займалася скаўцкім рухам.
Значны ўплыў на фарміраванне зацікаўленасці аказала супольная праца з Л.Н. Бруевай. Брала ўдзел у Вахтах Памяці (1990—1995). 3 мэтай выяўлення імёнаў салдат, якія загінулі на тэрыторыі Віцебшчыны, працавала ў НАРБ, Архіве Міністэрства абароны РФ (г. Падольск). Выявіла імёны 44 салдат. Ініцыятар усталявання памятнага знака на месцы канцлагера для афіцэраў і палітработнікаў (19411944) у мікрараёне Лучоса.
Стварыла новую экспазіцыю ў музеі імя М.П. Шмырова CLL1 № 43 (1990), праз пэўны час музей атрымаў ганаровае званне народнага (2005). Брала ўдзел у стварэнні этнаграфічнага музея у Касцюковіцкай СШ Крычаўскага раёна Магілёўскай вобл. (2000), Музея гісторыі адукацыі Віцебшчыны. Заснавальнік абласнога навуковадаследчагатаварыства «Патрыёты Айчыны» пры ВАААППДіП (2003).
Удзельнік Віцебскіх абласных навуковапрактычных канферэнцый вучняў (20032007), некаторых рэспубліканскіх і міжнародных канферэнцый. Аўтар метадычнай распрацоўкі «Сістэма патрыятычнага выхавання ў Віцебскай вобл.», «Даведніка па музейнай дзейнасці», шэрагу артыкулаў натэмы патрыятычнага выхавання ў навуковым (часопісы «Внешкольное воспнтанме», «Проблемы воспіітання»), рэспубліканскім і мясцовым перыядычным друку («Віцебскі рабочы», «Народнае слова»).
Тв.: Снстема патрнотнческого воспнтання в Вмтебской областн. №опыта работы отдела патрнотнческой м экскурснонной работы УО «ГООВР». — Вмтебск: УО «ВОГНПКПРР», 2008. — 63 с.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Марчык Т.П. (12.08.2008) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
МАРЭЛОЎСКІМАРЫЯН (18841969), навукоўца. Доктар філасофіі, гісторык мастацтва. Вучыўся ў Кракаве, Вене, Парыжы. Кіраваў працай Таварыства апекі над польскімі здабыткамі ў Маскве (19151918), аддзелам перадачы польскай спадчыны спецыяльнай дэлегацыі ў Маскве (19211926), даследаваў калекцыі ў Вавелі (19261929), прафесарам у Віленскім універсітэце (19341939), Люблінскім каталіцкім універсітэце (1939—1945), універсітэце г. Вроцлава (1952—1960). Супрацоўнічаў з Польскай акадэміяй навук. з’яўляўся членамкарэспандэнтам Бельгійскай акадэміі археалогіі. Аўтар вялікай колькасці прац, прысвечаных польскаму мастацтву. Напісаў некалькі прац: «Палац Пілсудскіху Мосары» (Кракаў, 1927), «Нарыс мастацтва Віленшчыны і пуцяводнік паславутасцях паміж Неманам і Дзвіной» (Вільня, 1939), «Пуцяводнік па Віленскім ваяводстве».
КНІГІ ОНЛАЙН
