Лісты на Свабоду
Валянцін Жданко
Выдавец: Радыё Свабода
Памер: 428с.
2014
Алена Кавальчук, Менск
20.07.2003
Пяць год я выкладала ў школе беларускую мову і літаратуру. Праца мне вельмі падабалася, але як за шэсьцьдзесят даляраў пракорміш дваіх дзяцей, калі ў мужа, таксама настаўніка, заробак ня большы за мой? Давялося ісьці працаваць на рынак. Зарабіць тут можна 200-300 даляраў, але ніякага задавальненьня ад свайго цяперашняга занятку я не атрымліваю. Сумую па школе, па сваіх дзецях, па беларускай мове.
Чаму дзяржава так паступае з настаўнікамі? На словах — ім гонар і пашана, а ў сапраўднасьці — жабрацтва і прыніжэньне? Навошта пяць гадоў вучыцца ва ўнівэрсытэце, калі дыплём не гарантуе нічога, апроч жабрацкай зарплаты?
Вы, напэўна, і самі ведаеце, Алена, што такі ж, як вас, лёс напаткаў тысячы іншых настаўнікаў, мэдыкаў, інжынэраў... Зразумела, гэта марнатраўства і зьдзек зь людзей — змушаць дыплямаваных спэцыялістаў займацца некваліфікаванай працай. Хоць на пераходным этапе, калі рухнула старая савецкая сыстэма, а рынак яшчэ не ўсталяваўся, падобныя зьявы, напэўна, непазьбежныя. Іх перажылі і Польшча, і Чэхія, і нашы балтыйскія суседзі. Іншая рэч, як доўга гэты пераходны этап працягнецца. У Цэнтральнай Эўропе школьнага настаўніка ўжо не прывабіш гандлёвым месцам на рынку. У Беларусі ж на заробак настаўніка па-ранейшаму немагчыма пракарміць сям’ю.
Алег Ціхвінчук, Полацкі раён
17.08.2003
Для адных эпоха Лукашэнкі — гэта лядовыя палацы, для другіх — зьнішчаны бел-чырвонабелы сьцяг і герб «Пагоня». А для мяне, старога настаўніка, гады ягонага кіраваньня — гэта сотні закрытых вясковых школаў. Грамадзтва на гэта ня надта зьвяртае ўвагу, а дарма. Справа ня толькі ў тым, што колішні асяродак адукацыі, культуры, выхаваньня ператвараецца ў мёртвы будынак, ад якога празь некалькі гадоў застануцца голыя сьцены безь дзьвярэй і вокнаў. Бяз школы вёска пражыве нядоўга. А тысячы і тысячы малых дзетак у выніку гэтай так званай «эканоміі» асуджаныя на пакуты і непаўнацэнную адукацыю.
Адно — што зачыняюць пераважна беларускамоўныя школы, а дзяцей пераводзяць, як правіла, у расейскамоўныя. А другое — як малым дабірацца ў іншую вёску, часам за дзясяткі кілямэтраў? Абяцаюць, што на зэканомленыя грошы купяць аўтобусы. Але хто ня ведае, якая цана такім абяцанкам? Той аўтобус калі й купяць, дык ясна, як ён будзе хадзіць. Будуць казаць: то бэнзіну няма, то зламалася нешта...
Канечне, вясковыя малыя ўсё сьцерпяць, абараніць іх няма каму. Але ўладзе яны гэтага не даруюць. Як не даруем і мы — настаўнікі, што засталіся бяз працы, якая была сэнсам жыцьця і безь якой гэты сэнс страчаны.
Кампанія ў справе ліквідацыі вясковых школаў, што разгарнулася ў апошнія гады — сапраўды маштабная, такой дагэтуль у Беларусі не было ніколі. Закрываюць ня толькі тыя школы, дзе засталося ўсяго колькі вучняў, і ня толькі тыя, што былі ў старых драўляных будынках. Улада санкцыянавала ліквідацыю нават тых школаў, у якіх дзясяткі дзяцей і якія месьціліся ў параўнальна новых цагляных будынках. Аргумэнт пры гэтым адзін: эканомія грошай. Тое, што наступствы гэтай эканоміі — пакуты маленькіх дзетак, непаўнацэнная адукацыя і беспрацоўе настаўнікаў, у разьлік ня надта бярэцца.
Дый спасылкі на нерэнтабэльнасьць выклікаюць шмат пытаньняў. А лядовыя палацы прыбытковыя? А гарналыжны комплекс у краіне, у якой няма гор? А пампэзныя будоўлі, безь якіх можна было абысьціся?
Віктар Скараход, Менск
19.10.2003
Быў на нашай вуліцы шапік, у якім прыватнікі гандлявалі разнастайнымі гатункамі рыбы. Стаўрыду халоднага вэнджаньня ці сярэдняга памеру скумбрыю я набываў у іх за 3 тысячы (а калі і за 2700 рублёў). Цяпер шапіка няма — іх загадалі зьліквідаваць. Іду ў краму «Обжора» на вуліцы Валгаградзкай. Там за такую ж рыбіну зь мяне бяруць 5 тысяч рублёў. Вельмі яскравая розьніца ў цане. На чыю яна карысьць? Народу? Вось я і думаю: якой крывадушнай была ўлада
так званага «разьвітага сацыялізму», такой жа крывадушнай яна засталася і пры сацыялізьме, так бы мовіць, «рынкавым».
Адметна, што ўсе харчовыя шапікі на менскіх вуліцах улады зьнішчылі, абгрунтоўваючы свае дзеяньні барацьбой за эстэтычны эўрапейскі выгляд сталіцы. Мэта як быццам неблагая. Толькі ці ня больш лягічна было б пачаць са змаганьня за эўрапейскія пэнсіі для менскіх пэнсіянэраў?
Атрымалася так, што зусім не багатых беларускіх спажыўцоў, многія зь якіх (як тыя ж пэнсіянэры) увогуле ледзь зводзяць канцы з канцамі, пазбавілі танных прадуктаў. Калі раней таннае харчаваньне гэтыя людзі маглі купіць недалёка ад дому, дык цяпер вымушаныя ехаць на дробнааптовыя рынкі, за межы гораду. Пры гэтым у двухмільённым горадзе, улады якога хваляцца эўрапейскасьцю, дагэтуль няма ніводнага гіпэрмаркету.
Генадзь Арлукевіч, вёска Багданаўцы, Шчучынскі раён
09.11.2003
Мне 40 гадоў. Я інвалід другой групы па зроку. Жыву ў вёсцы разам з мамай (ёй 80 гадоў) і братам, якому43 гады. Брат — таксамаінвалід,уяго псыхічнае захворваньне. Пэнсіі ў нас маленькія (у мамы — 67 тысяч рублёў, у брата — 64 тысячы, у мяне — 78 тысяч). Уласнай гаспадаркі з прычыны стану здароўя трымаць ня можам.
Беларускую Свабоду слухаю ўжо два гады. У мяне старэнькі «Акіян»: яшчэ крыху цягне. Слухаю вашы навіны, перадачы «Экспэртыза Свабоды», «Паштовая скрынка», іншыя. Шмат у чым вы маеце рацыю, але ў некаторых момантах я з вамі не пагаджаюся. Хоць бы наконт жыцьця ў Савецкім Саюзе. Да развалу Саюзу пэнсіі ў нас былі хоць і невялікія, але іх усё ж хапала на тое, каб апрануцца, абуцца, ды і на лекі, і на харчаваньне... А цяпер у нас нічога не засталося. Калі б летась па лініі райсабесу нам з гуманітарнай дапамогі ня выдалі крыху адзеньня — хадзілі б голыя і босыя. Босыя мы і так ходзім: купіць абутку ня можам. Ад цяперашніх цэнаў галава ідзе кругам. Мы адмовіліся амаль ад усяго. Купляем толькі самыя неабходныя лекі (а яны вельмі патрэбныя) ды хлеб. Дагэтуль ня можам выплаціць абавязковай страхоўкі — 7340 рублёў. Тэлевізара няма, абутку няма. Хата халодная: дроў мала, трэба купляць — а за якія грошы? Добра хоць — з саўгаса далі крыху бульбы.
У вёсцы даўно закрылі школу, бібліятэку... Чытаць я люблю — але дзе возьмеш кнігі ды газэты? Ва ўладаў усё толькі на словах. Толькі й чуеш: закрываюць незалежныя выданьні, ліквідуюць грамадзкія арганізацыі, зьнікаюць незалежныя палітыкі... Усё болып прыціскаюць прадпрымальнікаў. Дый увесь народ стаў жыць значна горш. Ня ведаю, калі што-небудзь ня зьменіцца, мы загінем.
Мы ўсё часьцей атрымліваем падобныя лісты даведзеных да адчаю людзей. Звычайна гэта лісты расчараваньня: чалавек спадзяваўся, што Лука-
шэнка верне абясцэненыя грашовыя ашчаджэньні, альбо падвысіць пэнсію, альбо абавяжа калгас бясплатна выдаваць тэхніку для апрацоўкі прысядзібнага ўчастку. 3 экрана тэлевізара Лукашэнка сапраўды абяцае гэта зрабіць — але ў калгаснай канторы чалавек у адказ на свае патрабаваньні чуе зусім іншае. Я ў падобных выпадках звычайна раю людзям больш спадзявацца на ўласныя сілы ды меней разьлічваць на прыгожыя абяцаньні палітыкаў.
Выпадак зь сям’ёй Генадзя Арлукевіча, аднак, выключны. Разьлічваць на ўласныя сілы яму не выпадае, а дзяржаўнай дапамогі не хапае нават на самае неабходнае. Ва ўмовах вялікага гораду ў такіх бедакоў хоць нейкія шанцы ёсьць: можна пайсьці ў райвыканкам, адшукаць нейкую гуманітарную арганізацыю. А як быць у маленькай вёсцы, калі адзіны аўтобус да райцэнтру даўно адмянілі, а ў мясцовага сельсавету няма грошай нават на канцылярскі клей для старшыні? Ваш ліст, спадар Арлукевіч, мы перадамо ў адну з гуманітарных арганізацыяў і папросім, каб вам пры магчымасьці дапамаглі.
Ганна Богдан, Касьцюковіцкі раён
23.11.2003
Вы часта без прычыны лаеце Лукашэнку. У краіне разруха, беспрацоўе. Моладзь працаваць ня хоча. Паўсюль алькаголікі, наркаманы. Кожны толькі і цікуе, каб што-небудзь у цябе скрасьці. Гэты час мне вельмі нагадвае пасьля-
ваенны. Тады таксама жылі бедна і галодна. Але цяпер усё ж такой галечы, як тады, няма. Хоць у калгасе на добрыя чаравікі за месяц і не заробіш, але і з голаду ніхто ня пухне. На крайні выпадак, заўсёды можна што-небудзь з калгаснага поля прынесьці — якую бульбіну ці моркву... Што адзін Лукашэнка з такімі людзьмі можа зрабіць? Яшчэ добра, што вайны няма.
Дзіўна, спадарыня Богдан, што пунктам адліку для сваіх параўнаньняў вы абралі пасьляваенны час. Якая вайна была ў Беларусі за апошнія дзесяць гадоў? Нават калі ўзяць пад увагу, што распад у 1991 годзе Савецкага Саюзу быў хваравіты і меў шматлікія нэгатыўныя наступствы для эканомікі і сацыяльнай сфэры, дзесяцігодзьдзе — гэта зусім дастатковы час, каб пры разумнай палітыцы забясьпечыць людзям годнае жыцьцё. У свой час за дзесяць год эўрапейскія краіны паўсталі з пасьляваенных руінаў. У Беларусі ж, як вядома, у 1990-я гады руінаў і катаклізмаў не было, акупантаў не назіралася, а ўлада рабіла ўсё, што толькі хацела.
Чаму ж зноў вярнулася галеча? Чаму чалавек за месяц цяжкай працы ў калгасе ня можа зарабіць на чаравікі? Чаму выпускнік унівэрсытэту ня можа знайсьці працы, якая б яго карміла? I адкуль, спадарыня Богдан, разруха ў краіне, якая выгнала апошняга акупанта амаль шэсьцьдзесят гадоў таму?
2004
«Хоць ён у нас і калхозьнік, але мужык харошы...»
Знаўцы «чарніла» сьцьвярджаюць: якасьць гэтага народнага напою ў параўнаньні з брэжнеўскай эпохай упала — ніжэй няма куды. Ня той смак, ня той водар, ня тыя інгрэдыенты. Затое якія гульлівыя назвы! Гэта вам не «Агдам» і ня «Яблычнае моцнае».
Андрэй Табаленка, Менск
25.01.2004
Калі падысьці да любога на вуліцы ды спытаць, што можа аб’ядноўваць назвы «Крыжачок», «Волшебная флейта», «Васнлнса», «Солнцедар», «Охотнмчье», «Казанова», то, бадай, кожны вам адкажа, што гэта пералік назваў пладовых вінаў беларускай вытворчасьці, якія ўжывае значная частка нашага насельніцтва. На мой погляд, гэтыя так званыя «віны» мала чым адрозьніваюцца адно ад аднаго (сам я не ўжываў, але нюхаў): вадкасьць аднолькавага колеру і паху, мацунак 18%, нейкія фарбавальнікі. Гэтыя напоі каштуюць вельмі танна — таньней, чым вялікая бутэлька фанты ці кока-колы. I купіць іх можна амаль у кожнай краме.
У 2000 годзе я працаваў на будаўніцтве ТЭЦ-5, гэта 50 км ад Менску. Аднойчы пасьля працы ўбачыў вялікі натоўп людзей, якія стаялі ў чарзе ў рудзенскай краме. Я зайшоў з другога боку, каб пабачыць, што там такое прадаецца. Усе куплялі так званае «віно», якое мела назву «Радасьць»... Тады мяне гэта вельмі ўразіла. На мой погляд, не зусім добрая тая ўлада, пры якой жыцьцё простага чалавека дзень пры дні становіцца ўсё болып складаным, а адзіная ўцеха — у такой так званай «Радасьці».
КНІГІ ОНЛАЙН
