Маладзік
Максім Багдановіч
Выдавец: Беларусь
Памер: 292с.
Мінск 1968
I арыштантаў трох, ссінеўшых і басых, 3 бакоў вядзе чарга здаровых вартавых, Трымаючы мячы, бліскучыя, прамыя, I проці іх з нябёс б’юць стрэлы дажджавыя.
259
3 Э. Верхарна
ПАЎСТАННЕ
Вуліца — ў руху кракоў,
Целаў, і плеч, і працягпутых рук, Рвушчыхся дзіка ўгару, як галіны кустоў. Так і здаецца, што тут самой вуліцы рух, Мкнушчай, лятучай, дрыжашчай ад слсз Злобы, надзсй і пагроз;
Вечара чырвань і золата крыюць яс.
У гуле трывожным званоў Смерць устае.
Смерць усплывае са сноў
3 вамі, агні і штыкі;
Колькі галоў
Уздзеты у іх, як сарвапыя груба цвяткі!
Кашаль глыбокі гарматаў глухіх Лічыць стагнанні цякушчых гадзіп, Лічыць самотна, адзін:
200
Ўсе цыферблаты на пляцах крывых, Быццам як вочы ў павеках бальшых, Выбіў каменняў ударыўшы град. Часу звычайнага болей няма Душам адважпым, пе маючым спыну ума, У церазмернасці гртых грамад. На вуліц шэрыя каменні Шалёнасць люнула ў гарэнні Агпёў, у крыках, поўных сілы, Са свежай кроўю кожнай жылы, Збялеўшы страх Ад папружэння: Нядоўгі сіл яе размах Варт нават века цягацспня
К сталетпяму свайму чаканпю ў марах, спах.
I ўсё, аб чым калісь мы снілі, Аб чым вачамі мы малілі, To, што мы словам раскачалі, Што пават смелыя адклалі На будучы далёкі век, Што, быццам сокі, чалавек Ў глыбі сваёй маўчком хавае,— Яно цяпер шмат з рук з аружжам налівае, Змяшаўшы ў грамадзе заўзятасць, злобу, здзек.
3 Ю. Святагора
ДЗВЕ ПЕСНІ
Я палямі іду па чужой старапе;
Свстла зоркі глядзяць у глухой вышыпс, Ды у цёмпых садах каля самай ракі Загарэлісь адзін за адпым аганькі.
Ііехта ррчкай плыве — плюск ідзе над вадой,— Звонка песню пяе нейкай мовай чужой.
Я палямі іду, і нявссела мне, I гаруе душа у чужой старапе. Але гляну навокала: тая ж зямля, Як і ў родным краі, разлягліся паля, Тыя ж зоркі гараць у глухой вышыне
ІІа чужой старане.
А як песню пачуў, што над рэчкай звініць, Хваляй вольнай, жывой зза кургапаў бяжыць,— Я пазнаў чагось свойскага многа у ёй: Калісь чуў грта ў песнях старопкі сваёй...
Гртак льюцца яны, гртак ціха дрыжаць
I, паўнюткі нуды, горка плачуць, звіняць...
2G2
I, збудзіўшысь душой, чую ўжо знад paid, Хоць і ў мове чужой, сэрцу гук дарагі.
Ціха полем іду я і думаю ў мгле:
Людзі тыя ж і тут, што ў маёй старане; Іх здалёку агпі мяне квапяць, завуць,— Так жа любяць яны, так жа песпі пяюць. Людзям гэтым чужым у далёкім краю
Я радзімую песню спяю.
Я палямі іду па раку к агапьку, Хутка песпю у родным пяю языку. Льецпа, льецца япа, жаласліва звішць, Поўпа скаргі, трывог пад палямі ляціць. I піхто па рацэ не шуміць, пе плывс, I маркотную псспю піхто пе пяе,— Бо, збудзіўшысь дуіпой, чуюпь там зза paid, Хоць і ў мове чужой, сррцу гук дарагі!..
3 А. Пушкіна
* * *
Сяджу я ў турме за рашоткай гады.
Узросшы на волі арол малады,
Друг сумны мой, машучы моцпым крылом, Крывавую страву клюе пад акпом.
Клюе і кідае, глядЗіць ён ў акно
I нібы задумаў са мною адно.
Завёць мяне крыкам, паглядам сваім
I хоча прамовіць: «Давай уляцім!
Мы—вольныя пціцы! Пара, брат, пара!
Туды, дзе за хмарай бялее гара, Туды, дзе сінеюць марскія края, Туды, дзе гуляем... сам вецер ды я».
264
3 А. Майкава
* * *
«Золата, золата падае з неба!» Дзеці крычаць і бягуць за дажджом... Досі вам, дзеці, яго мы збяром, Толькі збяром залацістым зярном Ў свіранах, поўных пахучага хлеба.
265
3 Крымскага
$ ^ $
Кажуць людзі, быццам, творачы мужчыну, Бог зрасіў вадою высахшую гліну;
Але чорт падкраўся: выціспуўшы воду, Падмяшаў ёп слёзы ў пашую прыроду.
Нудзяць пас праз тое цягам смуткі, жалі, I адзіп ратунак, каб яны маўчалі — Выплакаць іх шчыра, голаспа ці ціха, Каб з слязамі разам вылілася ліха.
Ох, мне з гэтым лекам ачуняці трудна, Слёзаў я не маю, а ў душы так нудна.
Ужо япа згаррла, а не плачуць вочы.
Ужо самлела сррца, слёзы ж ліць не хоча.
266
3 Чарняўскага
* * *
Ужо зноў не спаткаюцца тыя шляхі, Якімі ў жыццё мы выходзілі зрання, Мы ўсе пакляліся, маўляў жаніхі, Да смерці ядынае меці каханне;
А як разышліся — пакінулі пас Заходы і думкі высокія ўраз: На ішпыя сцежкі жыццё нас звяртае, Пасвоему кожны свой век пражывае, У кожнага неба і сонца свае, Супольная ж праўды крыніца не б’е.
267
3 Олеся
* * *
Пекла было тут у тую часіну: Гром звар’яцеўшы стагпаў і равеў, Білі вакол перуны без упыну, Ўвесь небасхіл то палаў, то чарнеў. Бура прайшла, і людзей я пытаю, Што жа зрабілася з роднага краю? Прўна, руіны ў ім бура зрабіла... Кажуць — разбітую ліпу дабіла. Думка! Калі я цябе выліваю Ў слова халоднае, ў песню сваю, Гэткае ж пекла ў душы сваёй маю, Паліць яна мне душу ўсю маю. Што ж, асцюжоная словам людскім, Ты нарабіла ў краю дарагім? Можа, разбіла маркотную ліпу, Смерці прасіўшую ў нуднаму рыпу.
2G8
АСТРЫ
У поўначы астры ў саду расцвілі, Убраліся ў росы, вянкі заплялі I сталі ружовага ранку чакаць У вясёлку калёраў жыццё убіраць. I марылі астры ў цудоўнаму сне Аб зёлках шаўковых, аб сонечным дне. I казачны край падымаўся з іх сна, Дзе кветкі не вянуць, дзе вечна вясна... Так марылі ў шэрую восень яны, Так марылі астры і ждалі вясны.
А ранак спаткаў іх халодным дажджом, I вецер стагнаў у саду за кустом.
I ўбачылі астры, што ўкруг іх — турма, I ўбачылі астры, піто жыць ім — дарма, I ўмерлі япы. Але тут, як на смех, Паднялася сонца, цалуючы ўсех.
269
Песні
Руская
* * *
Сёппя дзень у нас светлы, радасны — Ўваскрасенніпа самога Хрыста.
Я, дзяўчынушка, ў карагод пайінла Ды са ўсімі там павіталася.
Ах, са ўсімі там павіталася, Я са ўсімі цалавалася, Толькі з мілым пастыдалася. А не мала раньш у нас было Разам почак пераседжана, Слоў салодкіх перамоўлепа, У вусны горача цало...
Да рх, палована.
270
Украінскія
* * *
У каго ты, дзяўчыпанька, тпараіі удалася?
Ці то ў бацьку, ці то ў матку, ці ў суседа Яся?
•І *і 'і'
Стаў хлапчына ля дзяўчыпы, каламыйку грае, На дзяўчыніны істужкі нешта пазірае.
Ды пе так ёп па істужкі, як на тыя вочы, Як па тыя, браце, вочы, што цямней ад почы.
* * *
Слічна Галя Васілёва, слічпа ды прыгожа: Вочкі ясны, сама красна, як поўпая рожа...
* * *
А чаго ж там па вуліцы так сабакі брэшуць? Йдзе Мікіта, а падкоўкі ажно іскры крэшуць...
271
Сербская
СМЕРЦЬ ШЭРШНЯ
Хто там едзе па Касову полю? Едзе ў полі дэлібаш адважны — Слаўны шэршань на жуку рагатым. Дзень ён едзе і другі, і тррці, На чацвёрты к мору пад’язджае, Што калюжай у людзей завецца. Затрымаўся, глянуў слаўны шрршань I такія словы прамаўляе:
«Гой ты, коню, гой ты, жук рагаты! Ускарміў я, жук, пябе мятліпай, Успаіў я, жук, пябе расою.
Саслужы жа верную мне службу — Пераскоч ты цераз грта мора».
I прамовіў шрршню жук рагаты: «Гаспадару, дэлібаш адважны!
272
He скакаць бы мне з табой праз мора, He шукаць бы смерці перадчаснай. Як мы з хаты ранкам выязджалі, Гаварыла мацішаршаніха, Што нядобры соп ёй поччу сніўся, Быццам перлы ўсё япа нізала. He іначай—будуць ліцца слёзыя. Засмяяўся шэршань, гэтак кажа: — «Стаў ты, копю, бабай шумадзійскай! Я з маленства смерці не лякаўся, He збаюся і цяпер папэўна».
I паслухаў шэршпя жук рагаты. Разагнаўся, папружыўся моцна, Скакануў ён — і сягнуў праз мора. На высокі яр якраз патрапіў!
I сарваўся заднімі пагамі Жук рагаты з яру — аж у мора 3пад капытаў паляцела гліна; Ды скакнуў ён — і адратаваўся. Вось які быў грты слаўны шэршань, Ды і конь той — чорны жук рагаты! Але шэршпю ўсё яшчэ замала.
— «Гой ты, коню,— кажа, — верпы коню! Мы скакнулі перадам праз мора, Дык скакнём жа праз яго і задам».
273
I паслухаў шэршня жук рагаты: Разагнаўся, папружыўся моцпа, Скакапуў сн— ды у час пядобры! Грымнуў з вышы, небарака, ў мора, Ў сіне мора разам з гаспадарам. Так прадчаспа смерць сваю патрапіў Слаўны шрршапь, дэлібаш адважпы. He, пямашка ўжо такіх юпакаў.
Скандынаўская
% % %
Была Інгеборг, як сасопка, страйпа, — Так вецер суворы пяс —
I горкую долю спаткала яна.
— Шкада нам, шкада пам яе.
He слухала маткі, не чула айца, — Так вецер суворы пяе —
Кахала Аскара, марскога байца.
— Шкада нам, шкада нам яе.
Ў чужую паехаў Аскар старану,
— Так вецер суворы пяе —
Надоўга нявесту пакінуў адну. — Шкада нам, шкада пам яе.
Шмат дзён праняслося, шмат доўгіх начрй, — Так вецер суворы пяе —
275
Шмат слёз пралілося з дзявоцкіх вачэн. — Шкада нам, шкада нам яе.
I весткі праз рок да Аскара дайшлі: — Так вецер суворы пяе —
Спіць моцпа твая Інгеборг у зямлі.
— Шкада нам, шкада нам яе.
I цяжка Аскару зрабілася жыць, — Так вецер суворы пяе —
Ён кінуўся ў бой, каб дзяўчыну забыць.
— Шкада нам, шкада нам яе.
I вось напаткаў ён смяротны удар, — Так вецер суворы пяе —
I ўмёр праз нявесту адважпы Аскар.
— Шкада нам, шкада нам яе.
Таміцца па ім Інгеборг без канца, — Так вецер суворы пяе —
Ням,а ўсё Аскара, марскога байца.
— Шкада нам, шкада нам яе.
Над морам навісла скала, як сцяна, —. Так вецер суворы пяе —
276
Штодня Інгеборг там чакае адна. — Шкада нам, шкада нам яе.
I бачыць нарэшце: з далёкіх зямель — Так вецер суворы пяе —
Ўвесь чорпы Аскараў плыве карабель...
— Шкада нам, шкада нам яе.
I кінулась, скрыкнуўшы, ў мора япа — Так вецер суворы пяе —
I ўжо пе паднялася з цёмыага дна. — Шкада пам, шкада нам яе.
Іспанскія
* * *
Яспавокая Апіта
Разгарнула веер чорны
I схавала строга тварык У кружаўных яго узорах.
У айцоў базыліяпаў Ночы я сядзеў бяссопны, Усё вучыўся звёздачоцтву. Вось япо, прыцьмснне сопца!
Донпа Клара твар закрыла Чорпым веерам сувора, 1 сказаў адзін гідальга:
«Цяжка ў час прыцьмеппя сонца».
«Пайяснсйшая сіпьёра, Правялебпсйшая допна,
278
Донпа Клара, донна Клара, Загубілі вы мяне!
Ах, без вас і дзень, як поўнач, 3 вамі — поўнач, быццам дзень. Донна, донпа! Вы узялі Ад маіх слядоў зямлі
I зрабілі пагаворы
3 чарадзейных чорных кніг».— «Паважаны кабальера, Дон Фернанда, доп Фернанда, Я усе свае гады
Жыла добрай хрысціяпкай
I не ўмею варажыць.
У мяне другія чары:
Косы чуць не да кален, Вочы, быццам тыя зоры, Твар, бялейшая за снег».
Персідскія
V *1* V
Я ўсё забыў на свеце і ведаю адпо: Зюлейка маладая, што старае віпо. Я ўжо упіўся ёю,— цяпер віном уп’юся... Паглядзім, хто хмяльнейшы: Зюлейка ці яно?
* * *
Празрыстым пакрывалам ты агарнула твар.
Яна — як поўны месяц сярод правідных хмар. Праглянь, мой месяц мілы, зірні мне ясна ў вочы, Каб не ляжаў на сррцы маркотных дум цяжар.
КНІГІ ОНЛАЙН
