Маладзік
Максім Багдановіч
Выдавец: Беларусь
Памер: 292с.
Мінск 1968
I гавора адну Старадаўнюю казку — Аб любоў і вясну I жаночую ласку.
Сррца сніць аб красу — Аб слядочак дзявочы, Залатую касу, Сіняватыя вочы.
Як забудуся сном Ў сіняватыя ночы,— Прылятаеш ты ў дом, Пазіраеш у вочы...
І9І7
229
$ $ $
Пралятайце вы, дні, Залатымі агнямі.
Скончу век малады,— Аблятайце пвятамі...
1917
230
* * *
У краіне светлай, дзе я ўміраю, У белым доме ля сіняй бухты, Я не самотны, я кнігу маю
3 друкарні папа Марпіна Кухты.
І9І7
231
ПЕРАКЛАДЫ I НАСЛЕДАВАННІ
ПАМЯТНІК
Пераклад з Гарацыя асклетііадаўскім вершам
Лепшы медзі сабе памятнік справіў я, Болей ўсіх пірамід царскіх падняўся ён; He зруйнуе яго сівер, ні едкі дождж, Hi гадоў чарада, вечнага часу рух. He саўсім я памру, лепшая часць мяне He зазнае хаўтур; слава мая ўвесь час Між патомкаў расці будзе, пакуль ўсхадзіпь Зможа з дзевай удвух на Капітоліі жрэцАба мне гаварыць будуць: «Раджоны там, Дзе шумлівы Аўфід шпарка ў палёх імкне, Дзе царыць над людзьмі бедны вадой Танай, Ен да славы дайшоў, хоць і не панам быў». Першы стаў я складаць на эолійскі лад Ў нашым родным краю песні пад лірны звоп. Ўсе заслугі мае, Муза, з пашанай зліч I лаўровым вянком мне валасы ііакрын.
235
ІКАР I ДЗЕДАЛ
«Tetamarphoses» Овідзія, кн. 8ая, вершы 189—220
Дзедал пачаў чарадой прыладжываць пер’я.
На сам псрш Дробпыя, дальш падаўжэй, і думаць бы можна,
што быццам Пер я на кочцы растуць. Складалася так жа патроху 3 розных няроўных кускоў чароту жалейка пастуш’я. Далей ён ніткай звязаў сярэднія пер’я, а рэшту Воскам зляпіў на канцах. Скрапіўшы такой працай
скрыдлы, Дзедал іх трохі сагнуў, каб да птушачых сталі
падобны. Ікар, сып едны яго, не ввдаушы, што ён бяррцца Ў час той за згубу сваю,— ад ветру лятаўшыя
пер’я Спрытна лавіў, жоўты воск мяў рукамі сваімі
* шкодзіў
Дзіўнай рабоце айца гульнёй... Калі майстар закончыў
Працу сваю, дык тады прывязаў сам к плячам сваім скрыдлы
236
I, размахпуўшыся, ўраз падняўся ў паветра.
«0, Ікар!» Дзедал прамовіў сыпку, каб яго павучыць: «Умаляю, Каб пасярэдзіне ты паляцеў; калі ніжай, чым трэба, Будзеш імкнуць, дык вада твае скрыдлы прамочыць.
Калі жа
Вышай у неба ўзляціш,— іх сонца пякучае спаліць. Лепей ляці між вадой і між сонцам. Прашу цябе далей, Кінь на Геліку глядзець, на Арыона меч, па Боота.
Але за мной павандруй». Тут жа сына лятаць навучыў ёп
I прывязаў да плячоў яго скрыдлы, пязвычныя людзям... У час, калі Ікара так навучаў клапаціўшыся бацька, Слёзы ў старога цяклі і дрыжалі айцоўскія рукі. Цмокнуў ён сына свайго, у апошні раз цмокнуў
і ў неба
Ўзвіўся па скрыдлах сваіх, у паветры паперадзе мчывца.
Страшыцца ён за дзіця, як з гнязда паляцеўшая птушка
3 пценчыкам кволым сваім лякаепца ў вышы.
I просіць Дзедал сынка не адстаць, небяспечнай умеласці вучыць,
237
Скрыдлы варуша свае, пільнуе сыноўскія. У неба Рыбу лавіўшы вудой рыбалка, пастух, што абпёрся Кіем, аратай з сахой, — кожпы з іх, здзіваваўшыся, ў псба
Пільна глядзеў, йадіраў на Дзедала з сыпам і лічыў Іх за багоў, бо адны яны могуць лятаць у паветры.
3 фінскай
ПАВО
Верш фінскага песняра Рунеберга
Блізка горнай рэчкі Сарыярві Жыў сабе да гаспадарыў Паво. Меў ёп жонку і дзяцей з асьміну. Разам з імі і гараў і сеяў, А пасля еў хлеб запрацаваны.
Толькі ж раз вясной дажджы як люнуць, Скрозь руччы, узяўся снег вадою —
I палову руні з поля змыла; Ўлетку каласы пабіла градам. Рршту — ўвосень маразы згубілі. Аж галосіць гаспадыня Паво: «Прыйдзецца нам з торбай пацягацца, Пад ваконнем сораму набрацца, Паміраці або жабраваці».
I тады прамовіў жонцы Паво: «Памяшай муку з карой таўчонай; Загару глыбей я нашу ніву,—■
239
Перабудзем так да ураджаю». I яна муку з карой змяшала, Загараў глыбей сваю ён ніву, Пакупіў сямян, прадаўшы оўцы. Вось растануў снег вясной на полі, Але руні болей не пашкодзіў.
Улетку бура з градам праняслася, Але не пабіла збожжа Паво.
Маразы ізноў былі пад восень, Толькі ж ніва Паво ўжо паспела.
X сказала, жыта зжаўшы, жопка: «Вось калі мы пажывём выгодне. Годзі нам мяшадь муку з карою,— Можна чыстага пад'есці хлеба».
I тады прамовіў жонцы Паво: «Зпоў змяшай мукі з карой таўчонай, Бо памёрзла ніва у суседа».
3 Шылера
* * *
Хочаш сябе ты пазнаць,—•
паглядзі на людзей, на іх справы;
Хочаш людзей зразумець,—
ў сэрца сваё загляні!
241
3 Гейнэ
$ !{5 $
Ў паўночным краю на кургане Сасна адзінока стаіць, Абкутаўшысь лёдам і снегам, Як белай адзежынай, спіць.
I бачыпь у сне япа пальму, Што ў дальняй паўдзёнпай зямле Самотна стаіць і нудзьгуе На спаленай сонцам скале.
242
АЗРА
Кожны вечар ля крыніцы, Дзе вада дзюрчыць, плюскоча, Упярод і ўзад хадзіла Доч прыгожая султана.
Кожны вечар ля крыпіцы, Дзе вада дзюрчыць, плюскоча, Малады стаяў нявольнік I марнеў штодня ўсё болей. Раз яна ў яго паціху, Затрымаўшыся, спытала: «Як завуць пябе, дзе край твой Ды з якога ты народу?» Адказаў нявольнік: «Клічуць Магаметам з Іемена, А парод мой — тыя Азры, Што канаюпь ад кахання».
243
* * *
Дзяцюк шчыра любіць дзяўчыну, Ей іншы да сэрца прыпаў, А іншы той іншую любіпь I мужам яе хутка стаў.
За першага, хто ні спаткаўся, Дзяўчына са злосці ідзе.
Дзяцюк жа марнее і губіць Жыццё маладое ў нудзе. Старая ўжо гэта гістор’я, Хоць новаю будзе ўсягды. Як з кім яна здарыцца,— прўне Пакрыша ім сррцы тады.
244
* * *
Калі маеш шмат чаго, Дык яшчэ табе прыбавяць; А як трохі,— ўсё вазьмупь, Hi скарыпкі не аставяць.
Галяка ж адпа труна
У белым свеце прывітае, Бо ў нас права на жыццё Mae той, хто пешта мае.
245
ГЕНРЬІХ
У Каносе, перад замкам, Ноччу цёмнай і дажджлівай, На дварэ стаіць цар Генрых, Босы, у адной кашулі, На яго ў акно хтось двое Пазіраюць... Месяц глянуў, Асвяціў Рыгора папы Брыты чррап і Мацільду. Пабялеўшымі губамі Генрых «ойча наш» шапоча, Але злуе яго сррца, Нешта іншае гаворыць: «Там далёка, ў краю родным, Горы цвёрдыя паднялісь;
У глыбі тых гор жалеза Пахавапа на сякеру. Там далёка, ў краю родпым, Есць лясы з дубоў вялізных: 3 самаго старога дуба Для сякеры выйдзе ручка.
246
Край мой родны! Край мой верны! Зродзіш, край, ты чалавека, Што змяю майго мучэння Ураз заб’е сякерай вострай».
3 П. Верлена
АСЕННЯЯ ПЕСНЯ
Як раньш, пяе I ў сэрца б’е Сумны топ. To, восень, іх, Бальных тваіх Скрыпак стогн. Чу! Часу ўдар! Бялее твар, Рвецца ўздых: Устаў карагод Мінулых год, Дзён былых.
А віхр ліхі, Што ў лісць сухі, Дзьме у мяне. Нясе туды, Нясе сюды, У даль імкпе.
248
* * *
Раяль цалуе тонкая рука
У час вячэрпі шэраружаваты; I на крылах, цішэй ад вецярка, Ў паветры мяккім, пекным паплыла ты Пужліва, песня, і срэдзь комнат хаты Шчр доўга веяў пах, як ад цвятка.
Што за калыска ціха так гайдае Стамлёнага, бяздольнага мяне? Чаго, як жэўжык, песня вымагае? I што ў канцы яе прыпеў жадае, Каторы гэтак хутка у акне, Адчыненым на садэік, замірае?
249
* * *
Ціхі і сіні блішча над хатай
Неба прастор.
Ціха гайдае ліпа над хатай Лісцяў узор.
Ў небе рахманы, срэбраны голас Звонка гудзіць.
Птушкі маркотнай з дзерава голас Сумна звініць.
Божа мой, божа! Мірна ліецца Вокал жыццё.
Ў горад ад гртай пішы ліецца Шумнае ўсё.
Што грта? Слёзы? Што жа зрабіў ты, Бледны ад іх,—
Горка паведай, што жа зрабіў ты
3 дзён маладых?
250
ЗАХАД
Слабне золак, згарае — I нячутна, паволі Смутак свой разлівае Захад сонца у полі. Смутак свой разлівае Спеў ласкавы аб долі, Душу цеша, сцішае Захад сонца у полі. Сны у ёй вынікаюць, Як на сінім абшары. Устаюць і сплываюць У блеску захаду мары. Устаюць і зпікаіоць Споў цудоўпыя чары, Быццам тонуць і ззяюць У блеску захаду мары.
251
* * *
Глянь: месяц бледпы Ў лясу гарыць, I спеў пабедны 3 галін ляціць, Ўвесь поўны сілы.
0, друг мой мілы!
Свет спачывае.
Як шкло — ставок;
Ён адбівае Калін гурток I явар стары.
Снуй, сэрца, мары!
Спакой глыбокі Злятае к нам
252
3 нябёс далёкіх, I ззяе там Блеск золку ясны.
0, момант красны!
САНТЫМЕНТАЛЬНАЯ БЯСЕДА
У полі дзікім і апусцелым
Праходзяпь поччу дзве мары ў белым.
Мяртвы іх вочы, блядны іх чолы, Іх словы з вуснаў злятаюць кволы.
У полі дзікім і апусцелым
Аб прошлым шрпчуць дзве мары ў белым.
— «Ты паша шчасце ці ўснамінасш?» — — «К чаму ж ты грта цяпер жадасш?» — — «Ці б’ецца сррца, хоць проці волі, Пачуўшы імя маё?» — «Ніколі».—
— «Вясёла, моцна і так прыгожа
Кіпела наша любоў».— «Быць можа».—
254
— «Сінела неба, расла надзея...» —
— «Надзей няма ўжо, і свет цямнее».
Так шэпчуць мары, ўкруг — дол аўсовы, I чуе толькі ноч тыя словы.
* * *
Рака срэдзь вулкі! Як мана За мурам футаў з пяць, яна Нязвычнай явай уставас I ціхай, цёмнаю сваёй, Хоць і нямутнаю, вадой Ля краю места працякае.
3 бакоў ідзе шырокі пуць I не дае, каб штонібудзь, Апроч туману, адбівала Смяротнажоўтая вада, Хаця б ад золку чарада Катэджаў чорнажоўтых ззяла.
256
шынок
Ужо кроўю ногі пыл шасы гарачай росяць,
I ўраз — чырвоны дах, мур белы між цянька.
I вывеска «Спакой» — вясёлы знак шынка...
Ёсць мяккі хлеб, віно і паспарту не спросяць.
Тут спяць, пяюць і п’юць, тут кураць і галосяць.
Шыпкар — стары салдат; шыпкарка ж дадь шляпка Ці вымыдь твар хлапдам спяшыдь,— іх больш пятка, Вясёла кажучы, бо збыткаў мае досыдь.
У каморы чорпы столь з бярвенняў; па сдянам Малюпкаў страшных рад: «Кароль чараўнікам», «Малек Адэль»... Баршчу пах добры павявае...
Вы слышыде? Саган, здаедда, ўжо чуваць;
Як ён гадзінпіку вясёла падпявае!
Даль поля праз акно адкрытае відадь.
257
* * *
Гул вулічных шынкоў; панельны бруд; каштаны Старыя; з іх ляціць праз дымныя туманы Рой лісцяў; амнібус, каторы грукапіць Жалезам, і між кол рыпяшчых ледзь сядзіць Зялёны аганёк з чырвоным, быццам вочы, Варочаючы ўкруг; і з люлькаю рабочы, Дымяшчы, ідучы, гарадавому ў нос;
Капеж з дамоў на брук, што бачыў шмат калёс; Асфальт істоптаны, з канаўкамі па краю Дзеля памый... Такі мой шлях, ідушчы к раю.
258
* * *
Поч. Дождж. Нябёс імгла. Абрысам цёмным рэжа Гатычны горад іх. Стаяць скразныя вежы I дахі гострыя, знікаючы ў далі.
Пляц. Шыбеніц вяроўкі, ад зямлі Падпяўшы мерцвякоў, пад ветрам іх гайдаюць, Як у танку. Крукі ўжо хціва раздзіраюць Цела ім. Ногі іх — здабыча для ваўкоў.
Кусты цярноўніка ды некалькі дубкоў Ўздымаюць там і сям іссохшыя галіны К лясам, чарнеюшчым у глубіне карціны.
КНІГІ ОНЛАЙН
