Маладзік
Максім Багдановіч
Выдавец: Беларусь
Памер: 292с.
Мінск 1968
1912
КНІГА
Псалтыр, пакрытую няжорсткай, бурай кожай, Я ўзяў і срэбныя засцёжкі адамкпуў, Перачытаў радкі кірыліцы прыгожай
I воску з ладанам прыемны пах пачуў.
Вось псальма слічная. «Як той алень шукае Крыніцы чыстай, так шукаю бога я».
Як вее свежасцю яе краса жывая!
Як радасна далей спяшыць душа мая!
I бачу я ў канцы няхітрую прыпіску, Што «кнігу гртую раб божы, дзяк Гапон, Дзеля душы спісаў у месце Ваўкавыску У рок сем тысяч сто васьмы з пачатку дзён».
1912
119
БЕЗНАДЗЕЙНАСЦЬ
Скарына, доктар лекарскіх навук, У доўгай вопратцы на вежы сочыць зоры. Яны спрыяюць! Час! 3 рухавых рук Скарыны п’е адвар пан земскі пісар хворы I ўраз пабачыў ён, што ізумруд
У пярсцёнку залатым на пальцы штось імгліцца, Што блеску ў ім няма... I з болем тут
Ен зразумеў, што ўжо к жыццю не вараціцца.
1909—1912
120
* * *
Ціхі вечар; знікнула спякота, Весялей струіцца між чарота Ррчка, што ўцякае у ставок; Ўкруг яго ідзе вярбін вянок Йшчэ зялёных, свежых, хоць каравых; Плесня каля берагоў іржавых Саматканым поясам ідзе, I лілеі расцвілі ў вадзе.
Часам з візгам ластаўка малая Пранясецца нізка і чыркае Крылечкам з разгону гладзь стаўка, Налякаўшы гэтым матылька.
Часам лінь ці окунь успляснуцца, I кругі шырока разыдупца.
Часам выпаўзаюць паляжаць Тут вужакі шэрыя на гаць, У канцы каторай млын схіліуся; Спарахнеў ён, ледзь не разваліуся, Пачарнела кола, і даўно Мохам цёмным абрасло яно.
121
Але сёння ходзіць кола млына, Бо прыйшла да млынара дзяўчына, Каб памог сукруху з сррца збыць. У белай вопратцы япа стаіць, Нахіліла смуглаю галоўку, I чуваць, як сэрца праз шнуроўку Часта б’ецца. А стары млынар Тройчы брызнуў ёй вадой на твар I, уставіўшы на хвалі вочы, Прыглушопым голасам шапоча: «Паклапюся я табе, парыца, Чыстая, сцюдзёная вадзіца. Ты цяч?ш балотамі, імхамі, Жоўтымі, сыпучымі пяскамі, Берагі крутыя падрываеш, Дррвы ды камепні падмываеш I нясеш іх к моруакіяну, К выклятаму востраву Буяну. Там і вецер буйны не гуляе, Там і сонца краснае не ззяе, Там не блішча ясная зарніца. I прыносіш ты туды, вадзіца, Важкі сум ад сэрца Кацярыны. Я навокал абваджу тры тыны, На замок іх моцна замыкаю,
122
Ключ у мораакіян кідаю.
Як са дна ключу ўжо не падпяцца, Так і гэтым словам не мінацца».
I падносіць млынару дзяўчына Яйкі ў рршаце і палатніну.
1912
* * *
Па ляду, у глухім бары, Дзе ля раллі стаяць тры хаты, Мужык ідзе, — на світцы латы, А сам няхібкі, хопь стары.
3 чупрынай белаю, як лунь,
I з барадою снегавою, Зямлёй прапахшы і сасною, Ён пільна ўсё глядзіць на рунь.
«А каб ты здох! Бач, па pace Хтось трапіў к збожжу ад крыніцы, Ды вось і вузкі след капытца: Алені тут былі ў аўсе.
Ўсё зпішчапь, падлы, хоць не сей,— He дачакаеш умалота!
А тут яшчр цераз балота He прабярэшся да людзей».
124
Снуюцца хмарай камары;
Кішмя кішаць у зёлках гады; Падшывам абрастаюць ляды...
Звядуць, звядуць людзей бары.
Даўно пачаў «хадзяін» дбань, Каб пушча тут была нанова, Ды толькі ведае дзед «слова», A то дабра бы не зазнаць.
І909—19І2
* * *
Нашых дзедаў душылі абшары лясоў. He давалі ім жыці праўдзівым жыццём, I яны тыя пушчы звадзілі агнём, Іх кругом падпаліўшы з далёкіх канцоў.
I пылалі па нашаму краю лясы, Покуль сонца здалела ўсё ў ім асвяціць;
I святлей і прасторней тады стала жыць, А на попеле буйна ўзраслі каласы.
3 гэтых дзедаў суворых прыклад нам бы ўзяць — He хіліцца з бяды, не пужацца агня, Бо мы толькі тады дачакаема дня, Калі нас не здалее змагапне злякаць.
1909—1912
120
* * *
Вулкі Вільні зіяюць і гулка грымяць!
Вір людскі скрозь заліў паясы тратуараў, Блішчаць вокны, ліхтарні ўгары зіхацяць, I гараць аганьком вочы змучаных твараў!
А завернеш ў завулак — ён цесны, крывы; Цёмны шыбы глухіх, старасвсцкіх будынкаў;
Між каменнямі — мох і сцяблінкі травы, I на вежы, як круглае вока савы, Цыферблат — пільны сведка мінулых учынкаў.
Ціша тут. Маўчаліва усталі — і сняць
У пебе купалы, брамы, байніцы і шпіцы;
Грук хады адзінокай здалёку чувапь, Часам мерныя ўдары звана задрыжаць I замоўкнуць, памкнуўшы ад старай званіцы.
Успамяні, маё сэрца, даўнейшыя дпі! Па загаду бурмістра усе, як належа,
127
Зачынілі ўжо вокны; загасілі агні...
Варта вулкай прайшла... I не спім мы адны — Я ды чорны кажан, што шнуруе ля вежы.
1911—1912
У ВІЛЬНІ
Санет
Ліхтарняў свет у сіняй вышыне...
Вітрыны... мора вывесак... як плямы,
Анонсы і плакаты на сцяне.
Кіпіць натоўп па жорсткім вулак дпс!
Снуюць хлапцы, суюшчыя рэкламы...
Разпосчыкі крычаць ля кожнай брамы...
Грук, гомап, гул — усё ракой імкне.
А дальш —за радам кас, ламбардаў, банкаў —
Агпі вакзала... павадка фурманкаў...
Віры людзей... сіпяшчы паравоз...
Зялёны семафор... пакгауз... склады...
Заводаў коміны пад цьмой нябёс...
0, горада чароўныя прыпады!
1911—1912
129
* * *
За дахамі места памеркла нябёс пазалота;
Паветра напоена ціха гусцеючым мрокам;
Ўжо відна, як іскры злятаюць з трамвайнага дрота, Як зоркі гараць і зрываюцца ў небе далёкам.
Музыкі стагнанне ліецца па вулках з бульвара, Гараць і агнём машкару к сабе вабяць ліхтарні; Ўкруг тоўстага шкла яна ўецпа, як лёгкая хмара, А к светлу прабіцца не можа... і томіцца марна.
I ўспомніў я час: срэдзь асенняй нахмуранай ночы
Музыка зайграла, агні ў вышыне запалалі,
I дыхалі грудзі шырока, свяціліся вочы...
Мы к свету ўзляцелі... і шкло ўкруг яго напаткалі.
1912
130
* * *
На глухіх вулках — ноч глухая, He менш глухі людскі натоўп. Дык хто ж пачуе, як спявае, Як стогне тэлеграфны стоўп?
I места, дзе няма прастора Дзеля прыроды буйных сіл, Прабіла сцежку мору гора Палёў, лясоў, капцоў, магіл.
Палёў, дзе круціць завіруха, Узрываючы халодны снег, Палёў, дзе ўсё бушуе глуха, Дзе чутны разам стогн і смех!
I вось той гул мне ў душу ўліўся. Гудзі, гудзі, дрыжачы дрот!
Увесь бледны, млосны прыхіліўся Я ля ліхтарні да варот.
1911—1912
131
ЗЛВІРУХА
У бубны дахаў всцер б’е, Грыміць па ім, звініць, пяс, I спеў ліецца ўсё мацней,— Гулянку справіў пан Падвей. У бубны дахаў вецер б’е, Грыміць па ім, звініць, пяе, Ускіпела снежнае віно, I белай пенай мкне яно.
У бубны дахаў вецер б’е, Грыміць па ім, звініць, пяе. Па вулках вее дзікі хмель, Гудзіць сп'янелая мяцель. У бубны дахаў вецер б’е, Грыміць па ім, звініць, пяе.
1909—1912
132
CARET
Замёрзла поччу шпаркая крыніца;
Твая пара, зімовая нуда!
Цяпер няма ўжо руху ні сляда, I пават зверху слоем снег лажыцца. Ды ўсё дармо, бо там, пад ім, струіпца Магутная, жывучая вада.
Чакай! Яе йшчэ прыйдзе чарада!
Здалее хваляў хор на вольны свет прабіцца.
Прыклаў я гэты сімвал да сябе, Схіліўшыся ў надсільнай барацьбе, I разгадаў прыроды роднай словы. Як — прамаўчу, бо кожны з вас — паэт. Рассейце ж самі лёгкі змрок прамовы, Сваей душы туды пралліце свет!
1912
133
ПАН I МУЖЫК
Дзякуй, пане, бо пазнаў ад вас і я,— He на трох кітах трымаецца зямля. Згода, згода, бо здаецца неяк мне, Што стаіць яна на нашай жа спіне.
1912
134
* * *
Учора шчасце толькі глянула нясмела,— I развеяліся хмары змрочных дум.
Сэрца чулае і млела, і балела, Радасць душу мне шчаміла, быццам сум.
Ўсе жыццё цяпер, як лёгкая завея, Кнігу разгарнуў — а не магу чытаць. Як зрабілася, што пакахаў цябе я — Хіба знаю я? Ды і нашто мне знаць?
1912
135
* * *
Вы так часта пазіралі ў люстру I ніколі — да мяне у вочы, Дзе Вы таксама адбіваепеся У чорных бліскучых зрэнках — Гртых дробненькіх, круглых люстэрках. Але згіне з люстры Ваш вобраз I следу не кіне;
А ў маёй душы Яму ўжо не згінуць.
1912
136
* $ *
Халодная, ясная ноч...
Звонка хрумчыдь сняжком, Ідучы мне насустрач, дзяўчына. «Як Вас завуць?» —
Пытаюся я.
Сягоння ж усе гадаюць
I яна няголасна кажа: «Аня».
1912
137
* * *
Толькі чаму ж гэта ў ночы глыбокія, Даўшы спачынак стамлёным вачам, Я шапчу пераз сны адзінокія: «Аня... мая... нікаму не аддам».
1912
138
* * *
Вашай цётцы, здаецца, вельмі прыемна Рабіць вобыск у маім сэрцы.
Яшчэ ўчора яна мне казала: «Прызнайцеся, што вы палюбілі Аню!»
1912
139
* * *
Мая гаспадыпя, Тацяна Рна!
У адным музеі я бачыў
Над японскаю вазаю надпіс: «Просяць рукамі не датыркацца». Тое ж скажу і аб каханні, Бо грта — задушэўная справа, А чалавецкай душы таксама Няхораша майаць рукамі.
Далікатныя людзі самі ведаюць гэта, А недалікатным аб гртым напамінаюць.
І912
140
* * *
Усё адна цяпср мне думка сэрца сушыць, Як пабачыцца з табой, к табе прыйсці, А палынтрава няхай сабе заглушыць Пазабытыя даўнейшыя пуці.
1912
141
* * *
Я хацеў бы спаткацца з Вамі на вуліцы У ціхую сіпюю ноч
I сказаць:
«Бачыце гэтыя буйныя зоркі, Ясныя зоркі Геркулеса?
Да іх ляціць наша сонца, I нясецца за сонцам зямля. Хто мы такія?
Толькі падарожныя,— папутнікі сярод нябёс. Нашто ж на зямлі
Сваркі і звадкі, боль і горыч, Калі ўсе мы разам ляцім Да зор?»
1912—1915
142
* * *
Больш за ўсё на свеце жадаю я, Каб у мяне быў свой дзіцёнак — Маленькая дачушка — немаўляшка, Аня Максімаўна, Такая прыгожанькая, Цёпленькая, мокранькая, 3 чорнымі валосікамі і броўкамі, 3 цёмнакарымі вочкамі, А ручкі, як перацягнутыя ніткамі. Зусім такая, як Вы, Калі вы былі маленькай дзяўчынкай.
1912
143
* * *
Буду сніць і днямі і начамі.
I прыйду. Што ўздумаеш, рабі. Хочаш — душу растапчы пагамі, Хочаіп — мучай, хочаш — загубі.
1912
144
* * *
Муар
Двума колерамі
Пераліваецпа.
I бачна ўсім,
Дзе пачынаецца і дзе канчаепца каторы;
А ўсё ж такі мяжу між імі
Чартою цвёрдай
He правесці.
У сэрцы — боль:
Ніколі
3 душою Вашай так не сальеппа Мая душа.
Канец.
1912
145
* * *
Ці ведаеце Вы, цёмнавокая пані, Што бываюць не толькі цёмныя вочы, Але і цёмныя зоры, Што калінікалі схапляюцца ясным светам.
У грты міг
Яны, быць можа, не менш прэкрасны Ад Вашых высечапых з цёмнага каменю вачэй, У каторых раптоўна засвячаецца аганёк.
He паляціць на яго мая душа, He апаліць свае кволыя скрыдэльцы.
Шмат ёсць на свеце розных агнёў, I кожным з іх заварожапы я — Ваш пясняр.
1912
146
* * *
Калі ў ракавіну цёмную жамчужніцы
Упадзе пясчынка хоць адна,— Жомчугам патроху робіцца яна! Калі ў дух мой западзе і заварушыцца Там кавалак грубага жыцця,— Ў жомчуг звернецца ён сілай пачуцця!
1909—1912
147
* * *
Саяча бліскучая зіяе, Каб расступілася імгла;
КНІГІ ОНЛАЙН
