Маладзік
Максім Багдановіч
Выдавец: Беларусь
Памер: 292с.
Мінск 1968
Брацця! Ці хваце пам сілы?!
1909
РАЗРЫТАЯ МАГІЛА
Polataj nad groby Piosenko zaloby. ZyglinsW
Дробяы дождж сяч?, ліецца; Вецер злосна ў хату рвецца, Ў полі стогнам аддаецца, Стукне ў дзверы і акно — Сэрца бедпае заб’ецца, I адразу ў ім прачнецца, I адразу скалыхнепца Ўсё, іпто згіпула даўпо.
Успомніць сррца, што любіла, Ўспомпіць моладаспь і сілу, Ўсё, што знікла і уплыла, Ўсё успомніпь, як у сне.
1 Ляці над трунамі, Песня жальбы.
Жыгліпспі (польск.).
2G
Бачу: сэрца не забыла, Што жыццё ў ім загубіла... I разрытаю магілай Вее сумна па мяпе.
1900
$ $ $
Я, бальны, бссскрыдлаты паэт, Помню, раз пазабыў сваё гора,___ Грта чуда зрабіў Ваш прывет. Я — бальны, бесскрыдлаты парт! Мо жыцпя майго верш ужо спет,— Дьік няхай Вам хоць песня гавора, Як бальны, бесскрыдлаты паэт Па гадзіну забыў сваё гора.
1909
28
з ПЕСНЯЎ БЕЛАРУСКАГА МУЖЫКА
I
Гпусь, працую, пакуль не парвецца Мне жыццё, як сагніўшая ніць;
А каб ведаў, што столькі пральепца Майго поту, не стаў бы і жыць.
Адтаптаў сотні вёрст псхатом я, Будаваў я дарогі, масты;
Ліўся пот мой, як рэзаў на ком’я Плугам глебы сухія пласты.
Працаваў над пяском, над дрыгвою I не мала там выцерпеў мук, I пс прыйдзецца мпе пад зямлёю Гртых чорных саромецца рук.
А канаць ужо час: пот і слёзы Мне жыццё, пібы мышы, грызуць;
Гора гпе, як мяцеліца лозы, Црлы вск пе дае мне дыхнуць.
29
Шчасце ж гляне і ўдаль прапясепца, I магу я аб ім толькі сніць...
Дык пяхай жа, няхай сабе рвецца Мпе жыццё, як сагніўшая ніць.
II
Я хлеба ў багатых прасіў і маліў,— Яны ж мпе каменні давалі;
I тыя каменні між імі і мной
Сцяною вялізнаю ўсталі.
Яна усё вышай і вышай расце
I шмат каго дужа лякае.
Што ж будзе, як дрогне, як рухне япа?
Каго пад сабой пахавае?
1309
АСЕННЯЙ НОЧАЙ
Чарнеецца сажаю вечар.
Дождж б’ецца аб хвалі ракі; Гуляе, гудзе над ёй вецер, Заводзіць, што ў полі ваўкі.
Спакойна мнс тут пад вадою: Залёг я ля млына на дне;
Апруся па кола рукою,— Млын казку старую пачне.
Кругі завіруюцяа жорнаў, Трасецца хадырна сцяпа;
А думы — як колас без зёрнаў,— Усё мяне цягне да сна.
Бяспамятна колы піхаю, Хілюся да дпа галавой — I ўжо я драмлю, засыпаю Пад іпум нспагоды глухой.
1909
31
* * *
Дождж у полі і холад... Імгла... Дзесь у вёсцы міргаюць агні.
Там, злякаўшысь, схавалась, лягла Доля горкая ў чорным цяні.
I пад цёмпымі скрыдламі ночы He убачаць цяпер яе вочы.
Толькі вецер асенні, начны У гюлі сумна гудзіць і пяе Аб радзімай старовпы глухой Ды аб долі няшчаснай яе.
Цісне еэрпа мпе песпя пачпая... Хай жа голаспа вецер спявае,
32
Хай пяе сн у роднай зямлі, Каб у сэрцах нам сорам збудзіць, Каб змагапца з няпраўдай ішлі, У чыім сэрпы сумлепне не спіць.
Долю чорную ноч не схавае, Калі выльепца пссня жывая!
1909
НАД ВОЗЕРАМ
Сопца ціха скацілася з горкі; Месяц белы заплаканы свеціць, Аглядае бахматыя зоркі, Цягпе з возера сррбныя сеці.
Ў іх русалкі заблуталі косы,— Рвуць бліскучыя, яркія піці;
Ноч плыве над зямлёй, сее росы, Ноч шапоча русалкам: «Засніце»
1909
34
ВАДЗЯНІК
Сівавусы, згорблены, я залёг між цінай I гадамі грэюся—сплю па дпе ракі.
Твар травоіі аблутана, быццам павуцінай, Засыпаюць грудзі мне жоўтыя пяскі.
Над вадой ля берага ціха спіць асока, Ды лаза зялёная жаліццашуміць, Хвалі ціха копяппа і бягуць далёка, — I усё навокала сном адвечным спіць.
1909
35
ПУГАЧ
Загарэлісь кроўю вочы. Вось нясецца 3 пёмнай елкі гук пуды і смеха, I далёка голас аддаецца— Пракацілася па лесе ррха.
I, лякаючысь, капца чакаеш ночы, Усё здаеппа: ўстаў лясун вялікі,—• Чырвапеюць, адбіваюць кроўю вочы, He змаўкае смех глухі і дзікі.
1909
36
ПАДВЕЙ
Разгулялася вясёлая мяцель, Прабудзіўся, ў поле кінуўся Падвей.
У галаву яму ударыў снежны хмель,—• I не змог ён буйнай радасці сваей.
Пляша, скача. Спег зрываецца, ляціць, Веюць ў полі снегавыя рукава, А Падвей нясецца, кружыцца, гудзіць, Запявае, удалая галава!
Рвецца белы, рвецца, трэплецца насоў, Разляцелісь яго кудрываласы, 3 трэскам падаюць галіны ад кустоў, Енчаць, плачуць па раздоллі галасы.
Доўга, доўга будзе цешыцца Падвей!
Калі ж зваліць хмсль ў пуховую пасцель,— Белы снег яго схавас між палеіі, Замяцець, уложыць буііпая мяцель.
1909
37
СТАРАСЦЬ
Палаюць асіны, каліны, Чырвоныя сыплюць лісты I вязкай жаўцеюшчай гліны Цяжолыя крыюць пласты.
Брыдзець, пахіліўшысь панура, Лясун на раздоллі дарог.
Абшарпана старая скура, Зламаўся аб дзерава рог.
Дарога ўся ў лужах. Размыта Дажджом праліўным каляя.
Гразь чаўкаець жадпа капыта, Шуршыць, упаўзая, змяя.
Касматая шдрсць псрамокла, Стаміўся ён, стары, прадрог; Лёд топкі і востры, як сцёкла, Капыта царапаець пог.
38
Спяшыць ён дайсці да трасіны: Там — мяккія, цёплыя мхі, А тут толькі плачуць асіны Ды б’юцца галіпы альхі.
1909
* * *
O voi, ch'avete gl'intelletti sani Mirate la dottrina, che s'asconde Sott‘11 velame degly versi strani.
Dante. Inf. IX1
Чуеш гул? — Гэта сумны, маркотны лясуп Пачынае няголасна граць: Пад рукамі яго, навяваючы сум, Быццам тысячы кррпка нацягнутых струн, Танкаствольныя сосны звіняць.
Ці казаць, ад чаго пацямнела рака, Зашамрэлі маппей каласы, I аб чым шэпча ім галасок вецярка, Што зіяедрыжыць на лісцёх лазняка: Кроплі слёз пі халоднай расы?
1910
1 0 вы, разумныя, зірніце самі, I кожны настаўленне зразумее, Захованае пад нязвычным вершам.
Дантэ. Пекла IX (італьянск.)
40
ВОЗЕРА
Стаяу калісь тут бор стары, I жыў лясун у тым бары. Зрубалі бор — лясун загінуў, Во след яго ад той пары: Сваё люстррка сн пакіпуў.
Як у нязнаны свет акно, Ляжыць, халоднае, яно, Жыццё сабою адбівае
I ўсё, што згінула даўпо, У цёмнай глыбіні хавае.
1910
42
ЗМЯІНЫ ЦАР
ў цёмным небе — хараводы Сіпяватых зорак,
Ў цёмным небе свеціць месяц Залатым сярпом...
Мы выходзім 3 цсспых, душных Падзямельпых порак, ІІа зімовы цёплы вырай Цягнемсяпаўзём.
Ў полі, ў лесе нам усюды Праляглі дарожкі!
Нстужкай рушымся між пушчы, На сам перад — я.
Зіхацяць масй каропы
Залатыя рожкі, Цёмным блсскам адлівае Ўся луска мая.
Нам пе трэба ні ад чога
Ноччу абароны:
43
Ўбачыць знахар — пуць усцеле Белым палатном;
Залаты ражок яму Я ўраню з кароны, I па белай палатніпс Дальш мы папаўзём.
1910
РУСАЛКА
Скучйа мнс ў глыбіне, ў цішыііс; Ўспаміпаю я на дне аб вясне;
Я вясною пляснусьўскалыхнусь, Зеляною муравой убярусь.
Выйду, белая, з цёмнай вады,— Бачу: ў лес ідуць людскія сляды; Кінусь, брошусь я за німі з ракі: Асвяціце вы мне пуць, аганькі! А людзей атышчу, абайду, Вочы ўсім ім зацямню, адвяду. I туды, дзс лягла цемень, мгла, Дзе зялёны крыж свой ель падняла,— Ўсіх туды заваблю, завяду: «Вы папепшека мяне, маладу!» Як пачну абнімаць, цалаваць,— Будупь біцпа, заціхаць, уміраць. А я гучпа смяюсь, хахачу, Абхвачу іх, пе пушчу, шчакачу!
45
Хараша ты, ігра, весяла!
Харашы вы, лежывыя цяла!
Але блізка гадзіна утра — Разгарнецца за лесам зара.
I 3 нудою я ў ррчку лажусь, Горка плачу, рвусь з вады, груддзю б'юсь!
1909—1915
* * *
у небе — ля хмары грымотпай — празрыстая, лёгкая хмара
Шпарка плыла, і абедзве чагось чырвапелі ад жару. Зліцца жадалі яны, зрабіліся б хмарай магутнай, Алс далёка іх всцер разнёс, наляцсўшы нячутна.
Дробным дажджом пад зямлёй, як слязамі, адна пралілася;
Гулкім раскатам грымотаў другая ў адказ азвалася. I паасобку загінулі хмары бяздольпыя тыя, Чуючы ў небе, як вецер пад смерцю іх радаспа вые.
1910
47
ВОЗЕРА
Ў чарцы цёмпай і глыбокай Плешча, неніцпа віпо;
Хмелсм светлым і халодпым Калыхаецца яно.
I хістаецца асока,
I шуміць высокі бор, А ў душы не замаўкае Струп вясёлых перабор.
1910
48
* * *
Цёплы вечар, uixi вецер, свежы стог, Улажылі спаць мяне вы на зямлі. He курыцца светлы пыл усцяж дарог, У небе месяца праглянуў бледны рог, У небе ціха зоркі расцвілі.
Знічка копіцпа агністаю слязой, Прашумела мякка скрыдламі сава; Бачу я, з прыродай зліўшыся душой, Як дрыжаць ад ветру зоркі нада мной, Чую ў цішы, як расце трава.
1910
49
Зімой
Здароў, марозпы, звонкі вечар! Здароў, скрыпучы, мяккі снег!
Мяцсль не вес, сціхнуў вецер, I волен лёгкіх санак бег.
Як мары, белыя бярозы Пад сінявой начной стаяць, У небе зоркі ад марозу Пахаладзеўшыя дрыжаць.
Вільготны месяц стуль на поле Празрысты, светлы стоўп спусціў I рызай сррбнаю раздолле Снягоў сінеючых пакрыў.
Ўзрывайце ж іх санямі, коні! Звіпі, вясёлых бомаў медзь! Вакол лятупь бары і гоні, У грудзях пачала кроў кіпсць.
1910
50
ПЕРАД ПАВОДКАН
Праясняецца нагода, Бо вярнулася вясна.
Усё чакасш, што прырода Устрапянецца ада сна.
I пад птушы крык і гоман, Даўшы хвалям вольны ход, Прыпадыме бацька Нёман На хрыбце магутны лёд.
Зазвіняць жалобна крыгі, I бурлівая вада
Снег, размоклы ў час адлігі, Змые з луга без сляда.
Дык разлійся жа раздольпа Ў чыстым полі і гаю
I красой паводкі вольнай Душу выпрастай маю!
1910
51
* * *
De la muslgue avant toute chose.
P. Verlaine'
Панад белым пухам вішпяў,
Быццам сіні аганёк, Б’ецца, ўецца шпаркі, лёгкі Сіпякрылы матылёк.
Навакол усё паветра
У струнах сонца залатых,— Ён дрыжачымі крыламі Звоніць ледзьве чутпа ў іх.
I ліепца хваляй песня,— Ціхі, яспы гімн вяспе.
Ці пе сррца папявае, ІІавявае яго мне?
1 Музыка перш за ўсё, П. Берлеп (франц.).
52
Ці не вецер грта звонкі Ў тонкіх зёлках шапаціць?
Або мо сухі, высокі
Ля ракі чарот шуміць?
He паняць таго ніколі,
He разведаць, пе спазйаць: He даюць мне думаць зыкі, Што ляцяпь, дрыжаць, звіняць.
Песпя рвецца і ліецца
На раздольны, вольны свет. Але хто яе пачус?
Можа, толькі сам парт.
1910
53
ВЕЧАР
На небе месяц ўстаў зялёны
I хутка стане снегавым.
Над лесам, дзе шапочуць клёны, У небе месяц ўстаў зялёны...
Усё спіць. He бачыць свет стамлёны, Што, свецячы праз хмарак дым, У небе месяц ўстаў зялёны
I хутка стане снегавым.
1910
54
МАЯ ДУША
Мая душа, як ястраб дзікі, Што рвецца ў пеба па прастор, Вартуе вольных птушак крыкі,— Мая душа, як ястраб дзікі.
Учуўшы іх, страсе вялікі Свой сон, шыбне ды вышай гор,— Мая душа, як ястраб дзікі, Што рвецца ў неба па прастор!
1910
55
НАД МАГІЛАЙ МУЖЫКА
Сні, бядак! Накпілась доля над табою: Ты рабіў, а ўвесь здабытак твой — труна;
Усё жыццё сваё змагаўся ты з зямлёю, Але ўрэшце ўсё ж асіліла яна!
Над табой пласт гліны цяжкай наваліла, Грудзі ўпаўшыя прыціспула пяском...
КНІГІ ОНЛАЙН
