Маладзік
Максім Багдановіч
Выдавец: Беларусь
Памер: 292с.
Мінск 1968
Дык скажы ты мпе, халодная магіла: Для чаго ж змагаўся цягам ён з жыццём?
1910
56
* * *
Скрылась кветамі ў полі магіла, Зарасла бур’яном і травой, I ўжо памяць людская забыла, Хто паховапы тут пад зямлёй.
I ўжо, пэўна, ніхто не спазпас, Што не просты пясчапы курган, А старая магіла сцяпная Там ляжыць, дзе красуе бур’яп.
Ці ж не гэтак схаваў ад вас, людзі, Маёй мовы блеск пекпы і жар Тую тугу, што цісне мпс грудзі, Ад каторай марнсе пясняр?
1910
57
УПАЛІ 3 ГРУДЗЕЙ ПАНА БОГА...
Упалі з грудзей пана бога, Парваўшыся, пацеркі зор. Яны раскаціліся ў небе, Усыпалі сіні прастор
I гэтак маркотна і пільна
На край наш нядольны глядзяць... Што ж чуюць яны там, што бачаць? Чаго ўсё дрыжаць і дрыжайь?..
1910
58
ДОСІ ЎЖО ПРАЦЫ
Гэй, варушыцеся, коні панурыя, Досі ўжо працы, бо сонца зайшло! Яркачырвопыя, жоўтыя, бурыя Боразны ў небе яно правяло.
Хутка ўжо зоркі зірнуць сіняватыя, Месяц пакрые палі палатном...
Досі ўжо! 3 вамі вярнуся дахаты я I пазабудуся сном.
1910
59
* * *
Халодпай поччу я ў шырокім, цёмным полі Каля агпішча лёг і сціхнуў у паўснс.
Агопь усё слабсў... урэшце знік паволі...
I ўраз зрабілася вясёла неяк мне!..
Хай, шрры попел, ты агпішча ўсё сабою
Ў нядоўгі час здалеў, як рызаю, пакрыць,— Я ведаю, што там агопь дрыжыць пад ёю, Я всдаю, што там чырвоны жар гарыць...
Хай чарада гадзін папурых, пудпых, шэрых, Як попел, па душу мне клалася ўвесь час, Хаваючы сабой агопь гарачы веры,— Хай не відаць яго... а ўсё ж ткі ён не згас!
1910
60
* * *
Зразаюць галіны таполі адну за адпой...
Без скаргі яны па зямлю чарадою лажапца, Бо смерць іх патрэбна, каб дзерава нован вяспой Магло бы хутчэй развівацца.
Таварышыбранця! Калі паша родзінамаць ў змаганні з пядоляй патраціць апошнія сілы, Ці хваце нам духу ў час гэты жыццё ёй аддаць, Без скаргі палеч у магілы?!
1910
61
* * *
Рушымся, браппя, хутчэй
У бой з жыццём, пакідаючы жах, Крыкі пужлівых людзей
He стрымаюць хай бітвы размах...
Пропі цячэння вады
Зможа толькі жывое паплыпь, Хвалі ж ракі заўсягды
Тое цягнуць, што скончыла жыць.
1910
62
* * *
Калі зваліў дужы Геракл у пыл Антэя, Як вецер валіць поўны колас да раллі,— Ўдыхнула моц у грудзі сына мацер Гея, I вось, цвярды, як дуб, яшчэ, чым перш, сільнее, Ён, напружыўшыся, падняўся ўраз з зямлі.
Паломаны жыццём, чакаючы магілы, Радзімая зямля, прынікнуў я к табе, I бодрасць ты ўліла ў слабеючыя жылы, Зварушыла маей душы драмаушан сілы, I месца ў ёй з тых пор няма ўжо больш жальбе.
1910
63
* * *
Бледпы, хілы, ўсё ж люблю я
Твой і мудры і кіпучы верш, Анакррон! Ен у жылах кроў хвалюе,
Ў ім жыцпё струёю плешча, вее хмелем ёп.
Верш такі — як дар прыроды, Віпаграднае, густое, цёмпае віно: Дні ідуць, праходзяць годы,— Але ўсё крапчрй, хмяльнее робіппа япо.
І910
64
ПЕСНЯРУ
Ведай, брат малады, што ў грудзях у людзей Сэрцы цвёрдыя, быццам з камення. Разаб’ецца аб іх слабы верш заўсягды, He збудзіўшы святога сумлення.
Тррба з сталі каваць, гартаваць гібкі верш, Абрабіпь яго тррба з цярпеннем.
Як ударыш ты ім,— ён, як звон, зазвініць, Брызнуць іскры з халодных каменняў.
І9Ю
65
МНЕ СНІЛАСЯ
Ўсё вышэй і вышэй я на ropy ўзбіраўся, Падымаўся да сонца, што дае нам цяпло: Але толькі чым болей да яго набліжаўся, Тым усё халадней мне й маркотней было.
Заскрыпеў снег сыпучы пад маімі нагамі, I марозам калючым твар пякло ўсё крапчрй. I, пануры, стамлёны, ўніз пайшоў я снягамі, Сонца там хоць і далей, але грре цяплей!
1910
66
КРЫТЫКУ
Дарэмна ловіце вы ў сетку матылька, Каб лепей скрыдлы разглядзець: Ударыўшы, памне іх сець
I яркі пыл сатрэ няспрытная рука.
1910
67
* * *
Вось і ноч. Нада мной заліліся слязамі нябёсы, Смагла цягне расу ўся сухая і пыльная глеба; Раскрываюцца краскі начныя, як выпадуць росы, Раскрываецца сэрца маё пад слязінкамі неба.
I не высказаць мне, як у час той яно пацяплела, Як даверчыва, шчыра гарачыя словы шаптала; Але сіняе неба, пачуўшы іх, змрочна пямнела, I сляза пакацілася ў хмарах і ў цемень упала.
1910
68
* * *
Ціхія мае ўсе песні, пёмныя, як вугаль чорны, Але ўсё ж яны засвецяць, калі я ў агні мучрння Іх разжару, распалю;
А як згасне ён — дык бліснупь, быццам дыяментаў
„ с Зёрны,
о абернуцца, застыўшы, ў драгацэпныя каменні
У час, як лягу я ў зямлю.
1910
10
ЦЯЖАРНАЯ
Вечар ціхі, вечар просты Ад усходу ўжо ідзе, Бусел белы, чарнахвосты Будзе хутка у гняздзе.
Роўнай важкаю хадою Я іду адпачываць.
Ціша вее нада мною I, здаецца, штось чуваць.
Мо пачула бусла вуха, ПІто пад хатаю ляціць. Мо дзіцёпка сррна глуха, Глуха так ва мпс стучыць.
1910
11
РАМАНС
He знайсці мне спакою ні цёмнаю ноччу, ні днём, Бо любоў мяне мучыць 1 паліць пякельным агнём. Але ведама: каб, апаліўшыся, боль заглушыць,___ Трэба толькі да раны халоднай зямлі прылажыць, Пэўна прыйдзецца мне пахавацца ў сырую зямлю, Каб уцішыць мучэнні і тую забыць, што люблю.
1910
72
ІІЕСНЯ ПРА КНЯЗЯ ІЗЯСЛАВА ПОЛАЦКАГА
3 «Слова о полку Іігореве»
Ізяслаў, сып Васількоў, Даўнымі часамі Аб літоўскія шаломы Пазваніў мячамі;
Адняў славу у сваго Дзеда, у Ўсяслава, I улёгся перухома На траве крывавай Пад чырвонымі сваімі Роднымі шчытамі, Ўвссь іссечапы, ізбіты Ворагаў мячамі.
Усхапіў ён тую славу I прад смерцю кажа: «Скрыдлы птах тваю дружыпу Прыадзелі, княжа,
73
I звяры кроў палізалі...» У баі крывавым He было ні Усевалода, Апі Брачыслава.
Урапіў самотна з цела Ён душу ўдалую Цераз пацерку на шыі, Цераз залатую.
Засмуцілася вясёласць, Песні замаўкаюць,
I жалобна, сумна трубы У Гародні граюць.
1910
* * *
Тая крыпіца, што рапьш к акіяну нясла свае хвалі, Высахла, зпікла з зямлі; не ласкаюць
дрыжачыя струйкі
Моцнае цела яго, бо ўзляцелі ўгару на праменнях Парам празрыстым і там парабіліся стаяю хмарак.
Але не могуць яны пазабыць акіян мнагашумны — Нат у нябёсах і стуль адбіваюцца ў гладзі люстранай.
1909—1910
75
* * *
Добрай ночы, заразараніца!
Ўжо імгла над зямлёю лажыцца, Чорнай рызай усё пакрывае, Пылам зор небасхіл абсявае. Цішыня агартае мне душу. Вецярок прыдарожную грушу Ледзьве чутна варушакалыша, Міла бомы смяюцца у цішы, Ціха сррбрам грукае крыніца. Добрай ночы, заразараніца!
1911
76
ЯН I МАЦІ
Ты стамілася, змарнела, слёз праліла рэчку.
Што ж, пастаў прад абразамі, эапаліўшы, свечку: Мо паможа Яну гэты свет і пацер словы... Асвяціла свечка з воску хлопца твар васковы. Тае воск, і ўніз піхутка капелькі сцякаюць, А ў вачах збалелых Яна слёзы праступаюць. Свечка свеціць, свечка §зяе, свечка дагарае, I ў панурай, цеснай хаце хлопец памірае.
Ой, не век жа свечцы тонкай зіхацець, гарэці,— Дагарыць яна і знікне, як і ўсё на свеце...
1911
77
* * *
Сэрца ные, сэрца кроіцца ад болю,— Ой, пайду я з цеснай хаты ў тое поле. У чыстым полі вецер вее, павявае,___ Ты пакіпь мяне, нуда мая нямая!
Я тады б у песні звонкай, салаўінай Выліў тугу і на вецер буйны кінуў, I развеяў бы яе ён на раздоллі, Каб не ўбачынь мпе ніколі ўжо пядолі.
1911
78
ВЕЧЛР
Месяц круглы ўстаў на небе, Блішчыць невысока, Ўвссь чырвонажоўты, быццам Пугачова вока.
3 мілым, задушэўпым зыкам Важкі хрушч лятае;
Пра няшчаснае каханне Нехта запявае.
Голас полем пракаціўся, У бары аддаўся:
«А дзе ж тая крыпічанька, ІПто голуб купаўся?»
I снуюцца сумна ў сэрцы, Ўюцца адгалоскі Роднай песні, простай песні Беларускай вёскі...
1911
79
* * *
Кінь вечпы плач своіі аб старонцы! Няўжо жа цёмнай ноччу ты He бачыш, што глядзіцца сонца Ў люстэрка — месяц залаты?
He згасла сонца! Сонца гляне, Усіх падыме ада сна.
Ён, грты дзень, яшчр настане,— I ачуняе старана!
Я пад яе зімовай маскай —
Пад снегам — бачу твар вясны, I вее верш мой дзіўнай казкай, I ясны ён, як зорак сны.
1911
80
* * *
He блішчыць y час змяркання і ў глыбокай
цемні ночы
Дыямепт каштоўны,
Але белым днём красою нам чаруе, вабіць вочы Блеск яго цудоўны.
Бо калі на грты камень упадзедь праменне сонца, Ўраз ён блісне дзіўна
I вясёлкавыя іскры рассыпаць пачне бясконца Ярка, пераліўна.
Так здаепца ў змроку ночы цёмным і народ
мой родны, Бедны і няшчасны;
Але, як устане сонца, ўраз прачнецца дух народны I засвеціць ясна!
1911
81
* * *
. . . passe sans laisser meme Son ombresnr le mur.
V. Hugo.1
Жывеш не вечна, чалавек, Перажыві ж у момант век!
Каб хвалявалася жыццё,
Каб больш разгону ў ім было, Каб цераз край душы чуццё He раз, не два пайшло.
Жыві і црльнасці шукай, Аб шыраце духоўнай дбай.
1 ...праходзіць, не пакідаючы нават свайго ценю на сцяне.
В. Гюго (франц.).
82
I ў напружэнні паўнаты Свайго шырокага жыцця Без болю, ціха зайдзеш ты Ў краіну забыцця.
1911
* * *
Мудрай прамовы Мёд залацісты, Поўныя соты Мне даспадобы;
Але не меней Сррцу панадны Мёд сваім хмелем Светлым і топкім.
1911
84
САНЕТ
Ахвярую А. Пагодзіну
Un sonnet sans defaut vaut seul un long poeme.
Boileau'
Паміж пяскоў Егіпецкай зямлі, Над хвалямі сінеючага Ніла, Ўжо колькі тысяч год стаіць магіла: Ў гаршку насення жменю там знайшлі. Хоць зернейкі засохшымі былі, Усё ж такі жыццёвая іх сіла Збудзілася і буйна ўскаласіла Парой вясенняй збожжа на раллі.
Вось сімвал твой, забыты краю родны! Зварушапы нарэшце дух народны,
1 Беззаганны санет варты адзін цэлай паэмы.
Буало (франц.).
85
Я верую, бясплодна не засне,
А ўперад рынецца, маўляў крыпіца, Каторая магутна, гучна мкне, Здалеўшы з глебы на прастор прабіцца.
1911
РАНДО
Узор прыгожы пекных зор Гарыць у цемні небасхіла; Вада балот, стаўкоў, азёр Яго ў глыбі сваей адбіла. I гімн спявае жабаў хор Красе, каторую з’явіла Гразь луж; папоўніць мгла прастор, I ўстане з іх гарашчы міла
Узор.
I сонца дальш клянуць, што скрыла Луж зоры днём. I чуе бор, I чуе поле крэхат хілы, Ды жаб не ўчуць вышэй ад гор Там, дзе чыяеь рука зрабіла
Узор.
1911
87
АКТАВА
Як моцны рэактыў, каторы выклікае Між строк ліста, маўляў нябожчыкаў з магіл, Рад раньш нявідных слоў, — так цемень залівае Зялёны, быццам лёд, халодны небасхіл, I праз імглу яго патроху праступае Маленькіх, мілых зор дрыжачы, срэбны пыл. Здароў, радзімыя! Мацней, ясней гарыце I с?рцу аб красе прыроды гаварыце!
1911
88
* * *
Як толькі закрыю я вочы, стамлёныя светам газніцы, як толькі ўсплывуць перад імі чырвопыя, сінія плямы,— дык зараз жа сдрца згадае апошняе наша спатканне,—чырвопыя, яркія вусны, глыбокія, сінія вочы... Як той матылёк легкакрылы, іпто вось вось із маку узвіецца, на вуснах яе трапятала і была не ў сілах савапца адво ціхавейпае слова; якое — ужо вы угадалі! Ах вусны, чырвоныя вусны! ах словы, чароуныя словы! He дзіва ж, мае дарагія, што слёзы ў мяне праступаюць зпад хмурных павек, і кажу я. «паменшыце свету ў газніцы, бо штось яна рэжа мне вочы».
КНІГІ ОНЛАЙН
