Маладзік
Максім Багдановіч
Выдавец: Беларусь
Памер: 292с.
Мінск 1968
У яе агню — краса жывая, Яна прыгожа і святла.
Ўблізі матыль дрыжыць ад болю, Прываблены з імглы агнём.
Ен рынуўся туды без волі I смерць сваю спаткаў у ём.
Свяча гарыць. 3 яе ліецпа За кропляй кропля, як раса, А матылёк ужо не б’ецца: Табе ахвяра ён, краса!
1909—1912
148
У ВЁСЦЫ
Lumen coeli sancta rosa!
A. Пушкін'
Хвалююць сэрца пам дзявочыя пастаці, I душы мацярэй пас могуць чараваці; Вышрйшая краса — ў іх злітнасці жывой!
Артыстымаляры схіляліся прад ёй, Жадаючы з’явіць цераз свае халсціны Пачуцці мацеры у вобліку дзяўчыны. Красы трй сімвалам, мацьдзева, стала ты, — I глянулі твае зпад прндзаляў чарты.
3 таёмным тррпетам на іх я пазіраю, А сэрца ўсё імкне да бацькаўскага краю. Мінулае сваё прыпамінаю я!
Між цёмпых абразкоў прайшоўшага жыцця Шукаю сквапна штось трывожнаю душою, I здарапне адпо ўстае перада мпою.
Калісьці летняю рабочаю парой Праз вёску я ішоў. Панураю чаргой
Светач мыслі, святая ру:ка! (італьяяск.).
149
3 абох бакоў крывой і вузкай вулкі хаты Стаялі — шэрыя, струхлеўшыя; як латы, Віднеліся ў сцянах сляпыя вокны іх, I аж счарнелася салома стрэх гнілых. Усё руйнавалася, старэла, адмірала, I мала што вакол хоць трохі аздабляла Вясковую нуду; мак яркія цвяткі, Рознакалёрныя, як тыя матылькі, У градах высыпаў і цешыў імі душу, Ды можна йшчэ было тамсям пабачыць грушу, Крывую, старую... вось толькі і ўсяго.
I да таго ж з людзей не відна нікаго,— Яны на полі ўсе; не мельканець спадніца, He пройдзе з вёдрамі па воду маладзіца, He ўгледзіш белую магерку мужыка, У паветры не памкне іржанне жарабка, I песня сумная не паліецца звонка... Што ж дзіўнага, калі, раптоўна крык дзіцёнка Пачуўшы, дрогнуў я і аглядзеўся. Ах!
Я спудзіў хлопчыка; на руках і нагах Ен, бедненькі, папоўз па траўцы ля сцяжынкі, Да нянькі траплячы — так год васьмі дзяўчынкі. I вось, дабраўшыся, ў падолак разам к ей 3 трывожным голасам уткнуўся ён хутчрй; I, як схіляецца ад ветру верх бярозкі,
150
Дзяўчынка к хлопчыку пагнулася і, слёзкі Спіраючы яму, штось пачала казаць, Каб заспакоіць плач — зусім, як быццам маць, I саліваліся ў жывы абраз ядыны
Той выгляд мацеры ды з воблікам дзяўчыны, Дзіцячым, цененькім; і ў гэты час яна, Здавалася, была аж да краёў паўна Якойсь шырокаю, радзімаю красою, I, помню, я на міг пахарашэў душою.
А можа не краса была ў дзяўчынцы той,— Дзяўчынпы ўпэцканай і хілай, і худой,— А штось вышэйшае, што Рафарль вялікі Стараўся выявіць праз маці божай лікі.
Страніца лепшая ў штодзённіку жыуця!
Зноў з ціхай радасцю цябе чытаю я,
Хай шмат чаго ўжо з тых гадоў крыніца змыла У памяці маёй, хай трй дзяўчынкі мілай Ўжо воблік губіцца у цёмнай глыбіне, Я веру, ў цяжкі час ён гляне на мяне.
1911—1912
ГУТАРКА 3 ПАІІЕНКАМІ
«Пабачце! Ластаўка малая Для птушанят гняздо зрабіла
I клапатліва ўкруг лятае,— Аж паглядзець прыемнаміла!»
«Вельмі шаноўныя паненкі!
Тут ёсць напэўна трохі цуду: Ў гняздзечку міленькім і сцепкі I дно яна зляпіла з бруду».
1912
153
* * *
Вы кажаце мне, што душа у паэта, Калі спараджае ён дзіўныя вершы, Нябесным агнём абагрэта, I ў час той між люду ён — першы... Ах, дзякуй Вам, дзякуй на гэтай прамове; Душа мая, пэўна, шчаслівай была бы, Калі б я не ведаў, панове, Што пекна спяваюць і жабы.
1909—1912
154
ПЕНТАМЕТРЫ
* * *
Чыстыя слёзы з вачэй пакаціліся нізкай парванай, Але, упаўшы у пыл, брудам зрабіліся там.
* * *
Хіліцца к вечару дзень, і даўжэйшымі робяцца цені;
3 болем пад захад жыцця ўспомніш пра гэтас ты.
* * *
3 нізкага берага дно акіяна вачам недаступна,— Глуха ўкрыла яго сіняя цемень вады.
Але ўзбярыся ўгару на вяршыну прыбрэжнай страмніны,—
Кожны каменьчык на дне, пэўна, пабачыш ты стуль.
1910—1912
155
НЕПАГОДАІО МАЕВАЙ
Падаюць вішпяў цвяты, і разносіць іх вецер
халодны;
Снегам у чорную гразь падаюць вішняў цвяты.
Плачце, галіны, лісты! Загубілі вятры цвет ваш родпы,—
He к чаму болей вам жыць. Плачце, галіны, лісты!
І909—І912
156
САІІЕТ
Ne ris point du sonnet o critique mequeur.
S.Beuve*
Ha цёмнай гладзі сонііых луж балота, За снег нябёснай вышыпі бялей, Закрасавалі чашачкі лілей Між пачарнеўшых каранёў чарота. Ўкруг плесня, бруд,— разводзіць гніль спякота, А краскі ўсё ж не робяцца гразней, Хоць там плыве парою слізкі змей, I ржаўчына ляжыць, як пазалота.
Цяпер нават здаволена багно:
Гніль сотні год збіраючы, яно Смуроднай жыжкаю узгадавала Цвятоў расістых чыстую красу. Маліся ж, каб з літоўпасці стрымала Тут смерць сваю нязвонкую касу.
1909—1912
1 He смейся над санетам, о насмешлівы крытык.
С.Бёў.
157
ТРЫЯЛЕТ
Калісь глядзеў на сонца я, Мне сонца асляпіла вочы. Ды што мне цемень вечнай ночы, Калісь глядзеў на сонца я. Няхай усе з мяне рагочуць. Адповедзь вось для іх мая: Калісь глядзеў на сонца я, Мне сопца асляпіла вочы.
І909—19І2
158
ТЭРЦЫНЫ
Ёсць чары у забытым, старадаўным;
Прыемна нам сталеццяў пыл страхнуць I жыць мінулым — гэткім мудрым, слаўным,—
Мы любім час далёкі ўспамянуць.
Мы сквапна цягнемся к старым партам, Каб хоць душой у прошлым патануць.
Таму вярнуўся я к рандо, санетам,
I бліснуў ярка верш пануры мой: Як месяц зіхаціць адбітым светам,—
Так вершы ззяюць даўняю красой!
1909—1912
159
ПАЧУЦЦЮ ЦЁМНАМУ ПАДЛЕГЛАЯ
Ты ўжо рассталася з уборам I ў ложка шлюбнае лягла, Свой сорам, свой жапоцкі сорам, Дрыжачая, перамагла.
I ведаеш — табе мучэнні
I нават мо канец жьшпя Сабой накліча пры раджрнні, Ірвучыся па свет, дзіця.
Ды абяссіленай душою Ты можаш аднаго жадаць,— Каб семя бурнае муское У петрах цела пахавадь.
Таксама без надзей да спыну
У пропасць чалавек ляціць 1 сквапна ўніз, на дно стрампіны, 3 салодкай жудасцю глядзіць.
1912
160
ДА ВАГІТНАЙ
Ціха ідзеш ты, у нетрах дзіцёнка хадою калышаш, Цёмпай і цёплай яму служыш калыскай цяпер.
Дзіцё, што ў коласе зярно, Пад с?рцам у цябе ўсё спее, I сррца цёмнае святлее, I шчырым робіцца яно.
Ужо нічога ў ім пяма,
Адно ёсць — рупнае кахапне, Салодкасоннае бажаннс, Салодкасоппая дума.
1912
161
* * *
Як хораша, калі дзіцё
Пад сэрцам ціха зварухпецца, I ўраз па целу разліецца
Яшчэ нязвычнае чуццё.
Душа — ў салодкім палусне,
I кажуць знакі чалавечка:
«Я — пценчык, ты — маё гняздзечка, He руш, не руш, пе руіп мяне!»
t912
162
ПРАКЛЯЦЦЕ ВАГІТНАЙ
К твайму акопцу каля гапка Падходзіць варажыць цыганка Ў лахмапе зррбным і нячыстым Са срабрам ззяючым маністам. I, чуючы твае адмовы, Шыпіпь пракляпця злыя словы 3 паглядам у пагляд упёртым: «Каб ты дзіцё радзіла мёртвым!» I, засмяяўшыся пясмела, Ты задрыжрла і зблядпела.
1912
163
* * *
3 енкам дзіцё ты раджаеш, Болю не змогшы сцярпець, Стогнамі сррца ўражаеш... Што я магу зразумець?
Шчыра мяне ты любіла, Шчыра цябе я кахаў, Але давёў да магілы, Сам па мучэпні аддаў.
1912
164
* * *
Без сіл, уся ў пату, як белы снег, блядпа, На злітаю крывёй і змятай караваці Ляжыць шчаслівая і жалкая яна, I аб адным у ёй цяпер дума: «Я — маці».
Яна збялела ўся. Ёй, можа, ўжо не жыць.
I ўсё ж ткі радасцю бязмежпай ззяюць вочы, А на яе тугіх грудзях ужо ляжыць Чырвопы, цёплепькі і неяк смсшпа смокча.
І912
165
* * *
Пасля радзін ты ўсс штодпя марнееш: Асунулася цела, збляклы твар, Засмяглі і растррскаліся губы;
На іх парой вяпрўна прабяжыць Пасмех — і знікпе, жалкі і пужлівы; Як сцені, сіняватыя кругі
Навокала вачэй ляглі, а вочы Як быццам просяць злітавацца ўсіх.
Так крохкая, пушыстая багатка Пад ветрам аблятае, каб магло Яе насенне узрасці і кветнуць, I толькі кволае сцябло пасля Гаворыць аб жыцці, дзіцям адданым.
1912
166
* * *
Тым вяпкі суворай славы, Што за край свой у баю Жрэбі вынулі крывавы Напаткалі смерць сваю.
Ды слаўней вагітнай доля, — Ў сррцы маючы любоў, За дзіцё зазнаці болі, За дзіцё праліці кроў.
Слава тым, хто сілу мае
Смерць, пе дрогпуўшы, спаткаць, Хто ў мучрнпях памірае, Каб жыццё дзіцёнку даць!
1912
167
* * *
Белы крыж, пліта, пад ёй — магіла;
Мілым кветам рожа зацвіла.
Тут калісьці ты, мой друг, спачыла,— Спарадзіла ў муках і лягла.
Ўсё мінулася — і боль, і гора —
Ўсё кудысь далёка адышло;
Але строгі надпіс: «Disce тогі» 1 Нагадае, што з табой было.
1912
1 Вучыся паміраць (лацінск.).
168
* * *
Ізноў пабачыў я сялібы, Дзе леты першыя прайшлі: Там сцены мохам параслі, Вясёлкай адлівалі шыбы.
Усё ў пылу. I стала мне Так сумна, сумна ў цішыне. Я ў сад пайшоў. Усё глуха, дзіка, Усё травою зарасло.
Няма таго, што раньш было, I толькі надпіс «Верапіка», На ліпе ўрэзаны ў кары, Казаў вачам аб тэй пары. Расці, ўзмацовывайся, дррва, Як манумент жывы, ўставай I к небу надпіс падымай. Хай нерухомы словы спева: Чым болі сходзіць дзён, начэй, Тым імя мілае вышэй.
1913
169
НА МОГІЛКАХ
Рондэль
Амур і сумны і прыгожы Стаіць з павязкай па вачах Ля склепу. Часам лёгкі пах Сюды дапосіцца ад рожы. Паўсюль крыжы, вянкі... Чаго жа Тут, дзе магілы, сцень і прах, Амур і сумны і прыгожы Стаіць з павязкай на вачах? I Ціха думаў я: быць можа, Любоў, палёгшы у трупах, Псрамагла і смерпі жах!
Спачніце ж! Всчііа на старожы Амур і сумны і прыгожы.
І913
170
ТРЫЯЛЕТ
Мне доўгае расстанне з Вамі Чарпей ад Вашых чорных кос. Чаму ж нядобры час прынёс Мне доўгае расстанне з Вамі? Я пабляднеў ад горкіх слёз I трыялет пачаў славамі: Мне доўгае расстанне з Вамі Чарней ад Вашых чорных кос.
1913
171
УСПАМІН
«Дзепь гэты, — так пісаў Катул,— Я белым каменем адзыачу».
Дасюль я рад, калі пабачу Алею, дзе пад ліпаў гул Мне парасонкам па пяску Штось ручкі мілыя пісалі, Што — не скажу. Вы адгадалі, I словы ўжо на языку.
1913
172
ДЗЕД
Так пёпла цэлы дзень было,
Што дзед — і той сцягпуўся з печы, Ля рэчкі сеў, дзе больш пякло, I грэў пад старай світкай плечы.
Сіпеўся бор, цякла вада, Скрозь пахла мёдам і травою...
А дзеду нат і не шкада, Што хутка будзе ён зямлёю.
1913
173
С. ПАЛУЯНУ
Трыялет
Ты быў, як месяц, адзіпокі: Самотна жыў, самотна ўмёр. Хоць свет і людны, і тырокі,— Ты быў, як месяц, адзінокі: Красу, і светласць, і прастор Шукаў — і, ад усіх далёкі, Ты быў, як месяц, адзінокі: Самотпа жыў, самотпа ўмёр.
1913
174
СПОЎНЕНАЕ АБЯЦАННЕ
Праз радаспы заліты свстам бор Праходзіць пасып жоўтая чыгупкі. Як роўна рэйкі, быццам на малюпкі, Ляглі удоўж! Як ярка семафор Удалі зялёным шклом гарыць ад сонца! Як тэлеграфныя слупы гудзяць!
КНІГІ ОНЛАЙН
