Маладзік
Максім Багдановіч
Выдавец: Беларусь
Памер: 292с.
Мінск 1968
Пабач — дразды на дроце іх сядзяць, А дрот зіяе лепей ад чырвонца!
I вось, махнатай лапаю ледзьлсдзь Ламаючы апалыя галіны, Сюды марудна зза кустоў маліпы Выходзіць буры малады мядзведзь. Паветра пюхае; пядбала паглядае Лянівымі вачамі, быццам спіць, У даль, пачуўшы пейкі гул, глядзіць I ўраз, украй здзіўлёны, замірае... Ледзь чутпа ррйкі топкія дрыжаць; 3 вясёлым шумам у бары зялёным Нясуцца за вагопамі вагопы;
175
Шыпіць машына, іскры зіхацяць, Дым белы цягнецца ўгары струёю; Ад светла сонца ззяе сталь і медзь;
3 вакон смяюцца людзі... А мядзведзь Стаіць і чуе крык мой: «Верш, за мною!»
1913
У СТАРЫМ САДЗЕ
Прыгожы сад, які любіў Вато: Між дрэў зялёпых статуі паўсталі, Вось грот, гадзіпнік сопечны, а далі Фантан... Напрўна саду год са сто.
Стаю я, сшо пра зпікпуўшыя дпі
I кніжку повага пісьмеппіка трымаю. Яе я разгарнуў... і закрываю, Здзіўлёны ўкрай, што грта пс Парні.
1913
177
* * *
Народ, Беларускі Народ!
Ты — цёмны, сляпы, быццам крот. Табою ўсягды пагарджалі, Цябе не пушчалі з ярма
I душу тваю абакралі, — У ёй нават мовы няма. Збудзіўшысь ад грознай бяды, Увесь поўны смяротнай жуды, Ты крыкнуць не вольны: «Ратуйце!» I мусіш ты «Дзякуй» крычаць.
Пачуйце жа грта, пачуйце, Хто ўмее з вас сррцам чуваць!
1913
178
1
ЛІСТ...
Хоць значыць гртае песць у Лфіны совы, — Усё ж такі пішу да вас, Вацлаве, словы Нясмелага ліста.
Даўно ўжо знікнуў дзепь,
Ужо стаўпі замкнуты, гарыць агонь, і цепь Ад галавы маёй са епенкі мне ківае;
У чорных рамках там сувора выглядае Пісьменпікаў чарга; з іх кожяы— блізкі друг, Хоць і пябачаны у вочы. Светлы круг ІІад імі кіпула газніца. Пазіраю
Я часам на яго, а там ізноў да краю Стала прыходзіцца схіліпца і пачаць На белым аркушы далей ліста пісаць. Аб драмах Еушкіна кажу я ў ім. Пе Мэры, He Фаўст, не цар Барыс, а Моцарт і Сальеры Варушыць мозаг мой. Здаецпа мне, што тут Сальеры атрымаў несправядлівы суд.
Халодным розумам праняўшыся, натхненне ёп мусіў тым губіць, — так кажа абвіненпе.
180
Сальеры ў творчаспі усё хацеў паняць, Ва ўсім упэўпіцца, усё абмеркаваць, Абдумаць спосабы, і матар’ял, і мрту, I горача любіў сваю свядомаспь грту.
У творчасці яго раптоўпага пяма: Аснова да яе — спакойная дума. Але, але... Аднак, піто шкодзіць тут натхненню? Прыемпае дас Сальеры уражэнне.
Падобпы зпічцы ён: у іскрах над зямлёй Яна ўзразае змрок лукою залатой, Гарыць, бліскучая, уся ў агпі нясецца, А ў глыбіні сваёй халоднай астаеппа.
Уменнс да ігры Сальеры здабываў
Праз мерны, нудны труд; ці спраўды забіваў Кп гртым талент своіі, як бачпа з думак драмы? Адкаяіа іі скрыпка пам. Стакато, фугі, гамы Шмат год калісь па ёй Сальеры вывадзіў I моцна йгранпем тым іскрыпкі зык змяніў. Ямчрй япа гудзіпь. Пявучых згукаў сіла Праз доўгія гады яе перарабіла, I, тымі спевамі уся папаяпа, Навекі чулаю зрабілася яна.
Няўжо ж душы жывой маглі бы зыкі спсва У Сальеры пе змяніць, калі змянілі дррва? ІІе! Працай гэтаю сябе ён развіваў.
181
Сальеры — верпы раб, каторы не схаваў Свой талент у зямлю. Хай судны час настане, — Спакойна Музе ён і проста ў вочы гляне, I будзе за любоў да здольнасці сваёй Апраўдан Музаю і ўласпаю душой.
Таксама робіш ты, дума, і у паэта Краснейшым кожын твор. Прывет табе за грта! Прывет мой і табе, штодзёпны рупны труд, — Гатуеш радаспь ты ад творчаскіх міпут. Табе прывет нясу, ласкавая Камэна,— Натхнепнем упаіў нас ключ твой Гіпакрэна. Прывет да здольнасці пяе душа мая, I, вершы, вам прывет складаю ўр?шце я. Александрыйскі верш! Ты ціхі, як Зрэбус, Хаваючы агонь пад снегам. Хто in rebus Musarum знаецпа, не можа не любіць Тваёй паважпаспі. Тамуто адпавіпь Хацелася табой мпе звычай пазабыты Эпістолы пісапь. Ну, а пяпер спачні ты.
1913
ВАРАЖБА
Усё зпікла — шум дажджу, і ветру вой сярдзіты, Блеск сіві перуноў, за ўдарам гулкі ўдар. Клубяцца шызыя астаткі грозпых хмар, Як у вадзе воск пчол пры варажбе наліты. Што ж грта варажба прароча нам і глебе? Пабач жа, — зіхаціць блеск ясны сопца ўраз Сярод разрыву хмар, і сямібарвны пас Лукой прыгожай лёг ў б?зовым небе.
1913
183
ПРОСЦЕНЬКІ ВЕРШЫК
ІІяяркая, малепькая вясёлка
Укруг месяпа ледзь бачна зіхаціць; Яе пе кожны нават і прыкмеціць, Хто ў грты час на неба паглядзіць. Няяркая, малепькая вясёлка! — Праз грта ты і даспадобы мпе, Бо я адну з табою долю маю — Зіяць ледзь бачна ў сіняй выіпыпе.
І913
184
КРЫТЫКУ
Трыялет
Чэліні статуй пе рабіў, А толькі статуэткі, — Аднак артыста вічыры быў. Чэліпі статуй не рабіў, — Ці чуеш, крытык едкі? Дарма ты трыялет ганьбіў: Чэліпі статуй не рабіў, А толькі статуэткі.
1913
185
* * *
Ты ночкаю каляднай варажыла I Ў воду воск напаўправідпы ліла, Цікавячы, што выхадзіла мпе: Курганчык... белы крыжык... так, магіла! У грты рок я буду ўжо ў труне.
I броўкі хмурачы, са дна ўзяла Ты белы воск, яго сціскала, мяла I, смеючысь, сказала: «Дзе твой кон? Дык чым бы моц яго нас ні спаткала — Ў маіх руках, як воск, падаспа ён».
1913
186
САНЕТ
Прынадна вочы ззяюць да мяяе;
Чароўна усміхаючыся, губы Адкрылі буйныя бялеючыя зубы...
Ласкавы шрпт... Гарачай хваляй мкпе
Кроў к сррцу маяму. Мана ўсё або не? Ці верыць мілым абяцанкам любы?
Мо грта жар, палаючы для згубы, Хавае сцюжку пад сабой на дне?
Так, іншы раз, над соннаю зямлёю Агністаю дугою залатою
Прарэжа цемень яркі метэор.
Гарыпь ён, іскры сыпе і нясецца, Бліскаючы мацней ад ясных зор, — А ў глыбіні халодным астаецца.
1914
187
ЭМІГРАЦКАЯ ПЕСНЯ
Есць на свеце такія бадзягі, Што не вераць ні ў бога, ні ў чорта. Ім прыемны стракатыя сцягі Караблёў акіянскага порта.
I пяма ім каго тут пакінуць, Бо нікога па свепе не маюпь.
Ўсё ім роўяа: пі жыпь, ні загінупь,— Аднаго япы мопна жадаюць:
Пабывапь у краях незнаёмых, Ды зазнаць там і шчасця і гора, I загінуць у хвалях салёных Белапенпага сіпяга мора.
Але мы — не таго мы шукаем, He таго на чужыпе нам трэба.
He рассталіся б мы з пашым краем, Каб было дзеля нас у ім хлеба.
188
I па вулцы пад грукат, пад гомап, Дзе натоўп закруціўся рухавы, Нам маячыцца вёсачка, Нёман
I агні партавыя Лібавы.
1914
* * *
Ты доўга сядзела за сталом Нерухомая, скамянелая.
I чутна у цішы было,
Як стукае гадзіннік мерна,
Як дробны дождж сячр халодныя шыбы, I як у капяжы бяжыць струя вады.
Л ты ўсё сядзела,
Хацела — і пе мела сіл
Адвесці свае вочы
Ад чорнай рамкі ў газеце, — Бяздоннай студні, Ўшчэрць поўнай гора і слёз.
1914
190
мяжы
Кінь вокам на увесь абшар зямлі: Вось хату шчыльна абышлі Парканы з гострымі цвікамі, Пасыпаныя бітым шклом, Глядзі — ў прасторах за сялом Мяжамі
Падзелены на півах каласы, Ідуць канаўкі праз лясы, I стопудовыя гранічныя каменні Сярод лугоў бяскрайных заляглі. Шнуры штыкоў па ўсёй зямлі Гараць, як дзікае хаценне, На гасударстваў рубяжы.
Глядзі: паўсюль мяжы.
Нязмерны вольпыя прасторы Святой зямлі,— а чалавек Мяжы, ірвы, тыпы рабіў за векам век, Хаваўся ў іх, як ліс у норы, I жыў пужліва сам — адзіп, Дрыжачы, як лісцс асін,
191
Зласлівы, бессардэчны, хцівы, Такі здрадлівы,
Для ўсіх чужы, зусім чужы. Вакол яго — платы, мяяш. Пабач, што робіцца за гртымі платамі! Ў надмернан працы гіне тут Галодпы і абдзёрты люд, Каторы моцнымі рукамі Стварыў усе багацтвы на зямлі: Правёў ёп скібы па раллі, Ён ррйкі пралажыў чыгунак, Заводаў коміны падняў у выш нябёс, А сам даўно сляпы ад слёз I ўжо забыўся аб ратупак.
Глядзі: па ўсей зямлі святой Шырокай хваляй залатой Без краю блішча збожжа мора, Цвітуць лугі, шумяць лясы...
Так многа ёсць паўсюль багацтва і красы, А людзі нішчацца у голадзе, у зморы Ад беднаты, ад цемнаты, Бо скрозь — мяжы, бо скрозь — платы.
1914
ДВАЙНЯТКІ
Нясмела я цяпер стаўлю
Пад апавяданнямі, вершамі і стаццямі Свой подпіс — Максім Багдановіч.
Хачу — і саромлюся, і баюся, I не магу паставіць Ваша імя. А мне была б радасна да болі Бачыць яго поруч са сваім.
Яшчр дзіцёнкам я чуў,
Што ёсць на небе двайняткізоры, Каторыя так блізкі паміж сабой I так суцэльна зліваюць сваё святло, Што нам здаюцца адною зоркаю.
Доля іх — грта ж наша доля.
Вы, і самі тое не прыкмячаючы, Так многа далі мне, Так напоўнілі сабой маё жыццё, Што ці ж магу я адказаць,
193
Загляпуўшы ў сваю душу: Што там Ваша і што маё?
Вось чаму я пачуваю сябе вінаватым, Ка.іі я стаўлю пад розпымі творамі Іолькі свой подпіс—М. Багдановіч.
Алс няхай жа ведаюпь людзі,
Чытаючы іх,
Шю грта ім зоркідваііняткі Свяцілі адной зарой.
1014
* * *
Я — непрыкметны, шэры чалавек.
Але Вамі, толькі Вамі паўна мая душа. I ліюцца з яе вершы аб Вас, Як ліепца вясной праз кару чысты сок 3 перапоўненага ім шррага клёна.
1914
195
* * *
Ой, лясыбары ды лугіразлогі! Цераз вас ідуць пуцінкідарогі. Калі хлопца я шчыра любіла,— Да яго сцяжынку пралажыла.
Йшла спяжынка — дайшла да расстання: Тут і скопчылася нашае каханне.
Я вазьму — ізноў па ёй пахаджу, Я ізноў на сцяжынку пагляджу.
А на ёй ўжо травамурава;
Усцяж крушыннік разрастаецца, Над дарогай галлём навісаепца: Hi праходу, ні праезду няма. 3пад крушынніку крыпічка цячэ, I гняздзечка зыбаеппа ў ім.
Ад таго і зыбаецпа,
Што там птушкапяюшка заліваецца: «Ты не будзеш, крынічанька, Ад разводдзя свайго ўвясну паўней;
I палюбіш, дзяўчынанька, Ды не так, як любіла ты даўней!»
1914—1915
196
Ms * $
Цёмнай ноччу лучына дагарала, Я Арцёму кашулю вышывала: Пасярэдзіне — сонейка, Навокал зоры дробныя.
Толькі ўходзіць у хату сястрычанька,— Белычысты ліст у руках, Белы тварык увесь у слязах: «Ой, забілі Арцёма, забілі, У пязпанай старонды зарылі;
Ой, забілі Арцёма шрапнеляй, Завіруха яго крые белай беляй». Як пачула я тое ды ўцяміла, Mae ніткі неяк памяшаліся, Сонца яркае скацілася,— У вачах памуцілася.
Чаму я на свет урадзілася?
1914—1915
197
* * *
Як Базыль у паходзе канаў, Ўсё старонку сваю спамінаў. — Вы прашчайце, прашчайце, шпуры, Вы прашчайце, негараныя!
Мне вас болі ужо не гараць, Буйны.м збожжам на зары не засяваць. — He пабачу я цябе, цёмны луг, Поле чыстае, раздольнае!
Мне па вас ужо ніколі не хадзіць, Мне зялёнай травы не касіць.
— Расстаюся я з табой, шчыры бор, Пушча цёмная, драмучая!
Мне твой шум ужо болі не чувапь, Мне высокіх сасон не рубаць.
— Ах, прашчай ты, сямейка мая, Вы прашчайце, таварышы!
Ўжо не прыйдзепца да сэрца прытуліць, Пасядзець, пажартаваць, пагаманіць.
КНІГІ ОНЛАЙН
