• Газеты, часопісы і г.д.
  • Матэрыялы да 100-годдзя з дня нараджэння Міколы Шчакаціхіна, 1896–1940

    Матэрыялы да 100-годдзя з дня нараджэння Міколы Шчакаціхіна, 1896–1940


    Памер: 120с.
    Мінск 1996
    64.47 МБ
      У 1756 г. Геранім Радзівіл заснаваў у Слуцку першую на Беларусі балетную школу, у якую адбіраліся 810гадовыя дзеці мясцовых мяшчан. У школе працавалі выдатны італьянскі балетмайстар і педагог Антоні Пуціні, знакаміты французкі танцор і балетмайстар Луі Максіміліян Дзюпрэ. Дарэчы, Антоні Пуціні адзначаў, што дагэтуль яму яшчэ ніколі не даводзілася вучыць такіх таленавітых дзяцей. За адносна кароткі час свайго існавання слуцкая балетная школа падрыхтавала даволі многа выдатных танцораў, сярод якіх быў і першы беларускі балетмайстар Антон Лойка. Слуцкая балетная трупа славілася сваім высокім прафесіяналізмам і часта выступала на нясвіжскай сцэне.
      Пасля смерці ў 1760 г. князя Гераніма Фларыяна Радзівіла спадкаемцам яго застаўся Міхал Казімір, які палічыў, што бессэнсоўна ўтрымліваць некалькі "камедыянхаўзаў" і таму ўвосень таго ж года перавёў артыстаў у свой нясвіжскі тэатр і туды ж перавёз тэатральнае абсталяванне і рэквізіт.
    
    
    
    Пуцко В.Г., Калуга
    НСКУССТВО БАРОККО
    Н ВНЗАНТНЙСКАЯ ТРАДЙЦЙЯ В РОССНН: УРОКН НСТОРНЧЕСКОГО ВЫБОРА
    
    
      Прмобіценме Московской Русп к западноевропейской культуре прослежмвается с к. XV в. Его начало связано с работой нтальянскпх зодчнх в Москве п проннкновеннем в нконопмсь отдельных элементов п целых схем пз католмческой нконографнн. Нанболее радмкальные занмствовання встречалп осужденме co стороны ревннтелей внзантмйской траднцнм (архмеп. Геннадпй, дьяк Н.М. Впсковатый). В отлнчне от ювелпрного мскусства м оформлення рукопмсной, а также печатной кннгн, пкона оставалась надежно заіцшценной от западной культурной экспанснп автормтетом соборных решенмй (Стоглавый собор 1551 г.).
    
    89
    
      Кардннальное мзмененне смтуацпп промсходш в Росснм лпшь в пермод патрмаршества Нмкона (1652—1658), ознаменованного церковнымп реформамн н вызванным нмн расколом. Орпентацня на современные греческпе образцы потенцнально вела к усвоенню опыта пталокрнтскнх мастеров. Участне Спмона Ушакова в походе под Смоленск в качестве топографа способствовало шнрокому ознакомленню с польской жйвопмсью. В марте 1656 г. зачмслен на службу в Оружейную палату польскмй шляхтнч нз Смоленска Станнслав Лопуцкмй. Начальнмк Оружейной палаты боярмн Б.М. Хнтрово й возглавмвшнй нконопнсную мастерскую С. Ушаков всемерно способствовалп внедренпю "фряжского дела". Т.о., шлюзы, сдержнвавшме пронпкновенме стйля барокко в московскую пконопнсь, былп открыты.
      С середнны XVII в. мдет непрерывный процесс "обмнрідення" русской нконопнсп, выражаюідмйся в наполненнм траднцпонных пконографмческнх схем западнымп художественнымн формамм, сопровождаемый уснленмем декоратнвного начала. На первых порах отчетлмво проступает роль ренессансных образцов с элементамн готмкй немецкопольского круга. Шмроко мспользуется гравюра. Соотнесенме пкон нз церквм Георгня Неокесарнйского на Полянке (1686) м нз церквм Введенпя во храм, что в Барашах блнз Покровкм в Москве (ок. 1700 г.), указывает на резкнй перелом в отношеннн к внзантнйской традйцнм.
      Нконопмсь петровского временн весьма разнолнкая. Но ее намболее светскне варманты дают основанне утверждать, что временамн остается лпшь тематнка компознцмй. Грань между мконой м жанровой сценой оказывается почтн стертой. 0 моленном образе нет п речн. Однако выкорчевать впзантнйскую траднцмю было нелегко.
    
    
    Сазановмч Н.В., Мннск
    ПОЭТМКА БАРОККО М.К. САРБЕВСКОГО
    
      Барочная поэтнка М.К. Сарбевского (1595—1640) включает основные представлення, экзпстенцйн н эстетпческне категорнн, характерные для барочного мнросозерцання. 1. Апологня поэзмп. Аналогмя между творческмм актом м процессом сотворенмя мнра.
        Уподобленме поэтпческой деятельностм Божественной (эстетнческая категормя Instar Dei = подобно Богу). Вымысел (fictio)  душа поэзнн. Поученне  функцня поэтнческого промзведенмя. Топосы furor poeticus (Божественное вдохновенне), particula divinitatis (Божья пскра).
    2. Эстетнческая категорня подражанмя (mimesis). Поэзмя  нскусство мнметпческое. Подражанне как творческмй процесс. Барочный арнстотелпзм Сарбевского.
    3. Понятне "возможностн" (possibilitas, possibile)  фундаментальное в концепцнн поэзпп Сарбевского.
    4. Аллегормческая концепцмя поэзмй (трактаты Сарбевского "De perfecta poesi", "Dii gentium"). Аллегорня как способ познанмя уннверсалмй.
    5. Задача поэзйй  улучшенме Прмроды. Осведомленность поэтатворца должна быть равнозначна сумме знанмй о мнре (понятйя "ученая поэзня" = "poesia doctus", "ученый поэт" = "poeta doctus").
      Барочная теорня конселтмзма. Остроумме как тйп эстетнческой н художественной гармонмн, органнзуюідей Текст й культурное пространство барокко. Tonoc discors concordia vel concors discordia = несогласованная согласованность нлн согласованная несогласованность.
      Влмянйе поэтмкм М.К. Сарбевского на театральную эстетйку, школьную драматургню пезунтскмх коллегнумов Беларусп XVII в.
    
    90
    
    Сакалоўскі У.Л., Мінск
    
    
    БЕЛАРУСКАЕ АДРАДЖЭННЕ I ДАЛУЧЭННЕ НЯМЕЦКІХ ВУЧОНЫХ ДА ДАСЛЕДАВАННЯ БЕЛАРУСКАЙ КУЛЬТУРЫ
    
    
      Першае значнае далучэнне Нямеччыны да беларускай культуры адбылося ў к. XIX ст. Яно звязана з дзейнасцю нямецкага славістычнага часопіса Архіў славянскай філалогіі і такіх вядомых еўрапейскіх славістаў, як В. Ягіч, А. Брукнер, Я. Карскі, I. Паліўка, М. Мурко.
      Але, вядома, яшчэ больш істотнае судакраненне нямецкай грамадскасці з нашым краем адбылося пазней, падчас першай Сусветнай вайны, калі кайзераўскія войскі захапілі Беларусь. Менавіта тады, пасля многіх стагоддзяў забароны, была афіцыйна прызнана немцамі (1916) беларуская мова, адкрыты першыя беларускія школы, праводзілася значная культурнаасветніцкая праца.
      Нягледзячы на жорсткі акупацыйны рэжым, Нямеччына ў многім садзейнічала не толькі нашаму далучэнню да цывілізаваных асноў еўрапейскага жыцця (адкрыццё медпунктаў і бальніц, пашырэнне чыгунак і вузкакалеек, будаўніцтва дарогаў і шасэ), але і ў пэўнай меры спрыяла развіццю нашай нацыянальнай свядомасці.
      Тады ж беларуская культура знайшла шырокае адлюстраванне ў нямецкай прэсе: 10 армейскай газеце", Гродненскай газеце, "Баранавіцкай нямецкай ваеннай газеце", "Навагрудскай ваеннай газеце", "Пінскай газеце", "Беластоцкай газеце", "Віленскай газеце" і інш., што выдаваліся на акупіраванай тэрыторыі. На іх старонках змяшчаліся шматлікія: артыкулы, рэцэнзіі, паведамленні, эсэ, апавяданні, вершы, малюнкі, а таксама пераклады з беларускай літаратуры і вуснай народнай творчасці.
      Значны ўклад у даследаванне беларускай культуры, у знаёмства з ёю нямецкай грамадскасці ўнеслі тады нямецкія вучоныя: прафесары Брэслаўскага ўніверсітэта Рудольф Абіхт і Паўль Дзільс, Берлінскага ўніверсітэта Альберт Іпель, навукоўцы і аматары: Эрых Цэхлін, і Фрыц фон Віпарт, Вальтэр Егер і Карл Брэмер і шмат інш.
      Аднак сярод іх найбольшая роля належала, безумоўна, Р. Абіхту. У 1916 г. ва ўзросце 66 гадоў ён бярэцца за вывучэнне беларускай мовы і ў хуткім часе распачынае чытанне яе ўніверсітэцкага курса. А ў 1917/18 гг. выкладае яе для навучэнцаў Свіслацкай настаўніцкай семінарыі. Усталёўвае шырокія кантакты з прадстаўнікамі беларускай інтэлігенцыі і разам са Я. Станкевічам выдае лементар "Просты спосаб стацца ў кароткім часе граматным" (1918). Яго пяру належалі шматлікія пераклады і артыкулы: "Калі пісан Тарас на Парнасе" (пісаны пабеларуску); гістарычны агляд "Са старой і новай гісторьіі Беларусі"  шырокі разгляд гісторыі Беларусі ад часоў Кіеўскай Русі да 1918 г; 3 беларускай літаратуры" (раздзел да кнігі "Беларусь"), куды акрамя артыкула ўвайшлі перакладзеныя ім творы Я. Купалы, Я. Коласа, Я. Баршчэўскага, нізка беларускіх народных песняў і падборка лепшых беларускіх казак. Акрамя таго нямецкі славіст падрыхтаваў і меў намер выдаць на нямецкай мове беларускую граматыку і нямецкамоўную гісторыю беларускай літаратуры, аднак смерць (1921) перашкодзіла здзяйсненню ягоных намераў.                                      •
       He менш значны ўклад у вывучэнне і даследаванне беларускай культуры зрабіў і А. Іпель. Менавіта ім былі арганізаваны дзве буйнейшыя мастацкія выставы ў Вільні і Менску, зроблены шэраг значных публікацый: "Мінская краёвая выстава", ' Магілёўскі царкоўны музей", 'Томель" і больш 10 артыкулаў пра "Выставу ВільнаМенск", выдадзены працьі "ВільнаМенск. Старасвеччына і мастацтва. Каталог", "Павадыр па Менскай краёвай выставе", ды раздзел да кнігі "Беларусь" — Аб беларускім мастацтве . Апошняя праца
    
    91
    
    гэта першая спроба заходнееўрапейскага вучонага паказаць беларускае мастацтва ў еўрапейскім кантэксце і асабліва ў параўнаўчым супастаўленні з нямецкім і антычным. Нездарма яна прыцягнула ўвагу беларускіх спецыялістаў, некалькі разоў перекладалася на беларускую мову і атрымала шматлікія дабразычлівыя водгукі і высокія ацэнкі ў Беларусі. Адыграўшы ў свой час прыкметную ролю ў гісторыі беларускага мастацтвазнаўства, яна не страціла сваёй актуальнасці і да сёння, пра што яскрава сведчыць і нядаўняя публікацыя В. Шматава "Ля вытокаў", а яшчэ ў большай ступені наша сённяшняя выстава.
       Помнікі беларускага мастацтва даследаваліся і ў іншых выданнях нямецкіх вучоных і аматараў мастацтва. У працы В. Егера "Царква святой Ганны, манастырскія цэрквы святога Бернардзіна і святога Міхаіла ў Вільні" даецца даволі падрабязнае апісанне гэтых помнікаў. Аднак значна больш поўна і кампетэнтна пададзены яны ў кнізе П. Вебера "Вільня. Забыты цэнтр мастацтва", дзе даецца дасведчаны мастацтвазнаўчы аналіз найбольш вядомых гістарычных і сучасных помнікаў архітэктуры Вільні ў іх важнейшых мастацкіх праяўленнях — стылях: гатычным і раманскім, барока і ракако, класіцызма, і дзе апрача архітэктуры разгледжаны і цікавейшыя помнікі віленскай скульптуры, іканапісу і дэкаратыўнапрыкладнога мастацтва.
       Хацелася б адзначыць яшчэ дзве значныя публікацыі таго часу: артыкул Ф. Куршмана "Беларусы. Славянская сялянская нацыя, што абудзілася" і кнігу В. Егера "Беларусь". Першая з іх змяшчае даволі цікавыя для свайго часу звесткі пра тэрыторыю, насельніцтва, палітычнае і культурнае жыццё Беларусі. Праца ж В. Егера — гэта першая на нямецкай мове кніга, цалкам прысвечаная Беларусі. Яна ахоплівае шырокае кола праблем, звязаных з жыццём і дзейнасцю нашага народа ад старажытнасці да ўтварэння БРН у іх найбольш характэрных аспектах, і такім чынам, увабраўшы ў сябе самыя поўныя звесткі пра Беларусь, як бы падводзіць вынікі аднаму з найбольш плённых перыядаў у развіцці беларусканямецкіх культурных сувязяў, у далучэнні нямецкіх вучоных да беларускага адраджэння, да даследавання беларускай культуры.