• Газеты, часопісы і г.д.
  • Матэрыялы да 100-годдзя з дня нараджэння Міколы Шчакаціхіна, 1896–1940

    Матэрыялы да 100-годдзя з дня нараджэння Міколы Шчакаціхіна, 1896–1940


    Памер: 120с.
    Мінск 1996
    64.47 МБ
    
    
    98
    
    аднаўлення жывапісу. Элементы моды паказваюць на паходжанне партрэта з сярэдзіны другой палавіны XVII ст., аднак сама манера выканання і прынцып размяшчэння адлюстравання архаічныя, мастак следуе нормам іерархічнай перспектывы. Змешчаныя побач герб і абрэвіятура з 6 літар дазваляюць дапускаць, што перад гледачом знаходзіцца вобраз Яна Сегеня (Сехеня), венденскага (цэсіскага) падстолія.
      Магчыма, утрымлівае намёк на партрэтнае адлюстраванне "Маці Божая са св.Ігнаціем і Францішкам Ксаверыям" (Ж'68) з Крывошына Брэсцкай вобласці. Гэты цудатворны абраз знаходзіўся ў ліпскакрывошынскай місіі нясвіжскага калегіума езуітаў, землі для якой былі ахвяраваны напрыканцы 1580х гг. Мікалаем Хрыстафорам Радзівілам Сіроткам. Магчыма асцярожна дапусціць, што партрэтнае падабенства фундатара місіі і адлюстраванага на палатне заснавальніка ордэна Ігнація Лайолы невыпадковае.
      Паколькі вобразы езуіцкіх святых на палатне з Крывошына абапіраюцца на агульнаеўрапейскую іканаграфію, пашыраную праз гравюру, прывядзем яшчэ адзін прыклад выкарыстання графічнага прататыпу беларускім мастаком. У "Абразанні" (Ж75) з Мышчыц Брэсцкай вобласці ў люстэркавым адлюстраванні і ў некалькі спрошчанай рэдакцыі паўторана работа нідэрландскага ман'ерыста Франса Франкена Ст. (15421616). Цікава, што арыгінал (?) адлюстравання некалькі год назад паступіў у фундацыю З.К. Парчынскага ў Варшаве, а адна з падобных люстраных рэплік, дапоўненая партрэтам данатара, знаходзіцца ў Музеі ў Альштыне і датуецца 1640мі гг.
    
    
    
    Шведова М.М., старшнй научный сотрудннк ф^л^aлa ГНМ "Новодевнчнй монастырь ", Москва
    РАБОТЫ НКОНОПНСЦА КАРПА ЗОЛОТОРЕВА В НОВОДЕВНЧЬЕМ МОНАСТЫРЕ
    
    
      После смертн царя Федора Алексеевмча Новодевмчмй монастырь становмтся местом прмложенмя снл дворцовой партнм Мнлославскнх, вступнвшей в борьбу за власть с Нарышкпнымп. Правптельство царевны Софьм прндавало особенно важное мдеологнческое значенме стромтельству н украшеншо мсконно царского прмдворного женского монастыря. Средп многпх десятков мастеров, работавшмх в монастыре в этм годы, можно выделпть нмена Федора Зубова м Карпа Золоторева, органпзаторов м руководптелей такмх крупных коллектпвных храмовых работ, как строшельство высокйх нконостасов.
      Федор Зубов поновлял старые нконы м пнсал заново страстной чнн м резной седьмой ряд главного мконостаса Смоленского собора, вместе co свонмн ученнкамм нм былм поставлены нконостасы в перестроенные в этн годы прмделы собора.
      Однако в новых монастырскмх храмах основные работы по украшенню мнтерьеров былп заказаны Карпу Золотореву. Золоторев делал мконостасы в Успенской церквп монастыря (1685) п в надвратной Преображенской церквм (16871688). Стнлмстмческме н конструктнвные особенностн позволяют прппнсывать Карпу Золотореву устройство нконостаса в церквн пустыннмка Варлаама н царевмча Ріоасафа (1690) в первом ярусе монастырской колокольнн. Кроме того, этмм же мастером пмсалпсь отдельные пконы для Софнйского прндела н надвратной Покровской церквн. Вероятнее всего, онн выполнялпсь по особым заказам царевен Софьп п Мармм Мнлославскнх.
      Федор Зубов м Карп Золоторев прннадлежалн к двум разным, оформнвшммся во второй половмне XVII в„ направленмям в русском нзобразптельном нскусстве нконопмсцам п жмвопнсцам. 8 русле средневекового мскусства мастера обонх направленмй получалм заказы, в основном на йконопмсные работы. Прн этом учнтывалась
    
    99
    
    разность стйлнстмческнх м эстетмческнх программ этпх авторов. Прм распределеннн заказов учнтывалось арханзмруюідее направленйе мконопйсп Федора Зубова, он работал в поновнтельском стнле в древнем соборе, вппсывая в него не протпворечаіцне художественным прпнцнпам образцы новой пконопнсп.
      Карп Золоторев работал в храмах, связанных с монастырскнмн палатамн дворцового тмпа, в которых впоследствнп жплн самн царевны. Под его руководством н прм его участнн делался нконостас в церковь прн монастырской трапезной. Монастырем в этн годы руководмлп старпцы "кутепнкп", счнтавшнеся в Москве носптельннцамн нового монастырского уклада. В лмце обомх мастеров в монастыре сходплось старое п новое, архапзм п новаторство, которымп жнла русская пконопмсь на краю Средневековья н Нового временп.
      Золоторев подчмняет прннцнпы конструпровання нконостасов не только новым архнтектурным формам храмов эпохн барокко, но н пдейным новацпям этого временн, Так, очевмдно, под влмяннем белорусского нскусства, пм переосмыслнвается содержанне денсусного чнна нконостаса, вводнтся тема церковных таннств, резко возрастает чмсло резных фмгур, завершаюіцпх пконостас млм фланкнруюідмх его центральную ось. Нконы верхннх п нмжннх рядов нконостаса пмшутся в прннцмпмально разной стнлнстнческой манере. Нзысканный колорнт н сложные композмцнн местного ряда сочетаются с яркнмм цветамп н упроіденнымн компознцнямн верхнпх рядов. Свойственно Золотореву возннкшее в недрах Оружейной палаты в более раннне годы следованне мдейным программам отдельных царствованнй м включенне нх в вмде особых мконографмй в структуру нконостасов. Так, Золоторев создает сложную парную композпцпю в местном ряду нконостаса надвратной Преображенской церквн на тему Благословення Московского царства, отчастн заммствованную нз парсуны его учптеля Богдана Салтанова "Прославленме креста". Орнентацня дворцовых вкусов на новую эстетнку жнвопнсп Карпа Золоторева подтверждается заказом царевны Софьм большой нконы "Софья, Вера, Надежда, Любовь" для своего маленького прндела в Смоленском соборе. В небольшом ннтерьере оказалнсь совмеіцены работы двух первоклассных мастеров этой эпохн, поразному пнтерпретнровавшнх тему небесного покровптельства царевне Софье.
      В свонх работах в Новодевнчьем монастыре Карп Золоторев предстает перед намм как яркмй, обогаіденный веяннямп европейской культуры мастер, провозвестнпк эпохм Нового временн.
    
    
    Ярашэвіч А.А., навуковы супрацоўнік музея старжытнабеларускай культуры !МЭФ АН РБ, М/нск
    АБРАЗ НА СЮЖЭТ 3 ГІСТОРЫІ ОРДЭНА КАРМЕЛІТАЎ
    
    
      У 1973 г. экспедыцыя Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук Беларусі ў Гервяцкім касцёле звярнула ўвагу на абраз з невядомым развітым сюжэтам, намаляваны тэмперай на сасновай аснове па невысокім грунце. Пазней абраз быў вывезены ў Музей старажытнабеларускай культуры і апублікаваны ў каталозе яго экспазіцыі пад назвай "Пакланенне маці Божай" (датаваны першай пал. XVII ст.), a затым Н.Ф. Высоцкай  у альбоме "Іканапіс Беларусі XVXVIII стст." пад назвай "Узнясенне Марыі" (датаваны апошняй чвэрцю XVII ст.). На абразе паказана Дзева Марыя, якая сядзіць на воблаках і падае нейкаму манаху чорны кавалак тканіны. Унізе па баках абраза стаяць групы адарантаў свецкага і духоўнага стану як сведкі цудоўнай падзеі. На пазёме ў зямным праломе намаляваны рад грэшнікаў, падаграваемых языкамі пякельнага агню; анёл дастае адтуль заплаканую грэшніцу.
    
    100
    
      На датаванне i змест абраза можа паказаць яго паходжанне: праведзеныя архіўныя пошукі дазволілі ўстанавіць, што першапачаткова абраз знаходзіўся ў касцёле в. Жэлядзь, заснаваным у 1628 г. каралеўскім сакратаром Войцехам Хлудзінскім, які падараваў свой фальварак Жэлядзь Віленскаму кляштару Усіх святых, таксама ім заснаванаму. Таму касцёл і абслугоўвалі манахі з гэтага кляштара, дзе, дарэчы, яшчэ ў 1й пал. XIX ст. захоўваўся партрэт Хлудзінскага (памёр у 1628 г.). На Гервяцкім (дакладней казаць, Жэлядзьскім) абразе адлюстравана падзея ўручэння Маці Божай шкаплера першаму генералу ордэна кармелітаў Сымону Стоку (першая пал. XIII ст.). У 1587 г. папа зацвердзіў для кармелітаў патранальнае свята Маці Божай Шкаплернай 16 ліпеня, якое з 1726 г. адзначаецца ўсёй каталіцкай царквой.
      Вялікую цікавасць уяўляе архітэктурны пейзаж паміж групамі адарантаў, на ім, хутчэй за ўсё, паказана Віленская катэдра, як яе можна бачыць на плане Браўна XVI ст. ці гравюры Макоўскага 1604 г„ да перабудовы 16131626 гг., наогул, мастак, відаць, архаізаваў выгляд храма, улічваючы даўнасць падзеі.
      Легендарная аснова сюжэта ўзнікла, напэўна, пад уплывам усходнехрысціянскага пакроўскага падання; што датычыць іканаграфічных прататыпаў, можна нагадаць "Каранаванне Маці Божай", яе "Узнясенне" і візіянерскія сюжэты са св. Францыскам і св. Дамінікам. Непасрэднай крыніцай для мастака магла з'явіцца гравюра з кнігі "Jacek Duzacz. Pobudka do bractwa..." (Кракаў, 1610). Звяртае на сябе ўвагу падабенства караля ў групе адарантаў да партрэта Жыгмонта III Вазы, гэта дае падставу дапусціць, што абраз намаляваны да 1632 г. Сюжэт яго можна акрэсліць як "Уручэнне Сымону Стоку шкаплера", ці больш шырока  "Маці Божая Шкаплерная", па назве бакавога алтара Жэлядзьскага касцёла, у якім, хутчэй за ўсё, абраз і знаходзіўся да 1864 г.
    
    
    ГРАФІКА
    
    
    
    Гваздзёў С.М., Мінск
    ПЫТАННІ ВЫВУЧЭННЯ ТВОРЧАЙ БІЯГРАФІІ ЯЎХІМА МІНІНА
    
      Святкуючы 100годдзе з дня нараджэння піянера беларускага мастацтвазнаўства Мікалая Мікалаевіча Шчакаціхіна — хочацца адзначыць яго непасрэдны ўплыў на мастацтва 30х гг„ асабліва графіку. Згадаць у гэтым кантэксце мастака, які ў сваёй творчай практыцы карыстаўся высновамі навукоўца.
      Яўхім Мінін так жа, як і яго духоўны настаўнік Мікола Шчакаціхін, на доўгія часы быў выкінуты з гісторыі беларускага мастацтва. Нешматлікім матэрыялам, апублікаваным у апошнія дваццаць гадоў, бракуе інфармацыйная непаўната, недакладнасць, адсутнасць грунтоўнага мастацтвазнаўчага аналізу. Выдатны тэарэтык і гісторык мастацтва Мікола Шчакаціхін імкнуўся скіроўваць штодзённую працу творцаў у рэчышча паслядоўнага рэалізму і нацыянальнай самабытнасці. Гэтая адметнасць  "беларускі стыль"  мусіў быў грунтавацца на засваенні і творчай перапрацоўцы гістарычных традыцыяў беларускага мастацтва, якія навуковец трактаваў значна шырэй і глыбей, чым вонкаваэтнаграфічныя ды арнаментальныя аздобы. Думкай гэтай прасякнуты літаральна ўсе яго публікацыі. Паслядоўнае вывучэнне і асвятленне гэтых традыцыяў склалі сутнасць яго навуковых даследаванняў. Менавіта такі падыход быў уласцівы і Мініну. "... у выніку вывучэння Мініным старой Магілёўскай і Віленскай гравюры эпохі беларускага адраджэння і пазнейшай, атрымліваецца клясычная манументальнасць у яго творчасці, здаровы рэалізм, не пазбаўлены новых тэхнічных дасягненняў"  сведчыць Мікола Каспяровіч. На жаль, нам пакуль што невядомыя тыя творы, пра якія гаворыць навуковец. Дарэчы, экслібрыс М.І. Каспяровіча (ксілаграфія, 80x62)  тая графічная форма, у якой шмат працаваў мастак, Мінін зрабіў у ліку першых. Пэўна, меў падставы сучаснік мастацтвазнаўца I. Фурман, вызначыўшы яго ў якасці аўтара першага нацыянальнага экслібрыса". Заўважым, што ініцыятарам стварэння суполкі аматараў экслібрысу і заўзятым калекцыянерам іх быў М.М. Шчакаціхін.