Матэрыялы да абласнога слоўніка Магілёўшчыны
Выдавец: Навука і тэхніка
Памер: 128с.
Мінск 1981
ПРЫД м. Выраз у ніжняй частцы бочкі ці цэбра, у які ўстаўляюць дпо. Дзелаюць бочку, затым выразаюць дно і ўстаўляюць у прыт. Вусце Чэрык.
ПРЫДА'НСТВА н. Пасаг. Родный бацька даець дзяўчыні на другое жыцельства пріданства. Вусце Чэрык. „
ПРЫДЗЕ'ЛАК, ПРЫДЗЕ'Л, ПРЫРУ'Б м. Прыбудова да хаты. Дзядзька прыстроіў прыдзелак. Цяцерын
75
Кругл. Летам дык я ў прідзелі сплю, у хаці жарка. Бярозкі Хоц. К хаці прырубілі прыруп. Ветрынка Бых.
ПРЫКІ'ДКА ж Частка ўзаранага поля ад мяжы. Ён яшчэ ні зрабіў прыкіткі і начаў аддыхаць. Ці ш ета работнік? Цяцерын Кругл.
ПРЫЖЛАДЫ мн. Надмагільная пліта. Нехта прыклады сьняў на дзедывай магілцы. Заполле Шкл.
ПРЫКЛЕ'ТНІК м. Памост да клеці. Васіль прыклетнік ладзіць, нада выбраць муку. Цвёрдаў Бых.
ПРЫКОПАК м. Невялікая капа, складзеная асобна ці каля вялікай капы. «Ты ўсё забраў на вос?»— «Не, астаўся яшчэ прікопык». Журбінская Буда Касц.
ПРЫ'НІК м. Драўляны выступ каля печы замест ляжанкі. Ты зьдзелаў прінік такій вускій, што ні легч, ні сесьць на яго. Давыдавічы Бых.
ПРЫПА'ДКІ мн. Эпілепсія. Што ці ня прыпаткі хвацілі, што ты. так разыйшоўся? Заполле Шкл.
ПРЫ'СКАКАМ прысл. Прыхваткам. Прыскакам гарот палю. Каўшова Мсц.
ПРЫСТРАЧНЬГЯ ПЕРАДЫ' спалуч. Новыя галоўкі, прышытыя да старых халяў. У цябе чабаты сталі як новыя, хоць і с прістрачнымі пірідамі. Бярозкі Хоц.
ПРЫСЦЯЖНЫ'Й прым. Прыпрэжаны (пра каня). Прісьцяжнэй конь ні бягіць пы дарогі, а рьвецца ўбок. Бярозкі Хоц.
ПРЫСТРОМ м. Прымак. Прыстром прышоў касіць — вот дзіва. Цяцерын Кругл.
ПРЫТУЖАЦЬ зак. Прымусіць. Ды яго ж колым ні прытукыіш штонебудзь зьдзелыць. Вялікі Бор Касц.
ПРЫЦАНДА'ЛЛЕ н. Прылады. Збірай сваё прыцындальля і ўматавай атсюля. Шаламы Слаўг.
ПРЫЦЕ'НІНА ж. Кулеш. Пріценіна с кілбасамі дужа ш смашныя. Каменка Крыч.
ПРЫЧАПУРЫ'ЦЦА зак. Прывесці сябе ў парадак, падхарашыцца. 7ы п хоць прычыпурыўся трошку й ні хадзіў мазыный. Мілаславічы Клім.
ПРЫЯ'ЦЬ незак. Спрыяць. Усякыму дзелу нада пріяць. Шаламы Слаўг.
ПРЭМІРОУКА ж. Прэмія. Зіна ны прыміроўку стыраецца, дык ёй нада сьпяшыць. Заполле Шкл.
ПРЭРЫХ лг. Прарэх, парванае месца ў вопратцы. Вот лянцяйка і няраха! С прэрыхамі ходзіць па вёсцы. Цяцерын Кругл.
76
ПСІХОВАНЫЙ прым. Псіхічны. Во ўжо хто псіхоеыный, ні разу нічога ні спрасіць, ні скызаць. Елавец Хоц.
ПУТАУКА ж. Гузік. Зышпількні каўнер на пугаўку. Цяцерын Кругл.
ПУЗА'Ч м. груб. Пузан. Вунь які пузач пайшоў. Аткуля ён зьявіўся? Нядашава Маг. Ці ты зь етым пузачом справісься адзін? Заполле Шкл.
ПУЗЫРОК м. Шкло ў лямпе. Во гылывой чуць пузырёк ні пабіла. Бярозкі Хоц.
ПУ'КАЦЬ незак. Падаць. У саду йітовечыря пукаюць яблыкі. Сухары Маг.
ПУ'ПСІК М. перан. Штон. маленькае, падобнае на шарык. Сёліта гуркоў німа, адны пупсікі. Каўшова Мсц.
ПУСТАДУ'МАК м. Чалавек, які робіць штон. неабдумапае. I нада ж было пустадумку ісьці туды і даііжа выступаць. Каўшова Мсц.
ПУСТАТА', ПУСТЫ'НЯ, ПУ'СТАШ, ПУСТЭЛЬГА ж. Неўрадлівае поле. He ўрадзіла поле, значыць, пустата. Заходы Шкл. Ету пустыню нада больша ўгнойваць. Галоўчын Бял. У калхозі ў нас такіх пустэльгаў было многа, а як стаў саўгоз, дык ніводнай ня найдзіш. Цяцерын Кругл. На етый пустышы нікалі нічога ні было. Ляхаўшчына Чав.
ПУ'СЯ аг. Дрэнны чалавек. Етыму пусі ўсё ні так, еечна ён чымта нідаволін. Елавец Хоц.
ПУ'ЦІЦЬ незак. Прыводзіць у парадак. Усё пуціла. пуціла і пайшла на вечарынку. Заазер е Бял.
ПШАНОВЫ прым. Прасяны. Раней, бывала, любіла пшановую кашу, цяпера адвярнула нешта. Заходы Шкл.
ПЫ'ЛЮШ вьькл. Вокліч, якім адганяюць курэй. Пылюш! Пайшлі, акыянныя'. Звянчатка Клім.
ПЫЛЯ'ТЫ мн. Кураняты. Пыляты ў выгародзі, прісматрі за імі. Каменка Крыч.
ПЭКАЦЬ незак. Дрэнна чытаць. Ня ўмееш чытаць, толысі пэкаеш. Сухары Маг.
ПЭРКЫЛЬ м. Паркаль. Пэркыль па 80 капеік, бабы, ідзіця бярыця. Ляхаўшчына Чав.
ПЯДЗЬ ж. 1. уст. Чатыры вяршкі (каля 18—20 см). 2. Пядзя, адлегласць паміж канцамі расстаўленых вя
77
лікага і ўказальнага пальцаў рукі. Мне многа ня трэба, толькі нескалькі пядзяў. Вусце Чэрык.
ПЯКОЛАК м. 1. Выступ на печы. He сядзі на пяколку. Злась с пяколку, йдзі на работу! Паршына Гор. Як быў хлопіц малый, дык ды пяколку патсаджывылі, а цяпера ўжо сам ны пяколык лазіць. Каўшова Мсц. Пыдай мне сьпічкі, таммцька ны пяколку ліжаць. Хоц. Глядзі, там мыла на пяколку ляжыць. Цяцерын Кругл. Дзеўкі, мыла сваё можаце лажыць на пяколак. Галоўчын Бял. Сьпічкі на пяколак трэба лажыць. Сялец Бых. Пыглядзі маіх сподык ны пяколку. Рымінка Чав. 2. Прыпечак. Раныйа на пяколку сядзелі толька дзеці. Паташы Гор. Кыганок гаріць ны пяколку, яго болі нідзе ні ставюць таго, што ён дужа капціць. Бярозкі Хоц. Чулкі пыклалі ў пяколык? Чав.
ПЯРВІНА' ж. Аблога, цаліна. На пярвіне нічога ўсходы былі, паглядзім, якій уражай будзець. Цяцерын Кругл.
ПЯРСТЫ' мн. Выступы ў бярвенні сцяны, якія ўваходзяць у паз вушака. Адабраць пярсты нада, калі ставіш лутку. Заходы Шкл.
ПЯРША'К м. Першы рой з вулля. У міня ёсьць трі піршакі з етыга года. Вусце Чэрык.
ПЯСКІ'Ж м. Рыба пячкур. Сяньні і Васіль на вудачку нылавіў многа піскіжоў. Елавец Хоц.
ПЯТА' ж. 1. Пята. 2. Ніжняя частка калоды, дзе жывуць пчолы. На піце ўся калода стаіць. Вусце Чэрык.
ПЯТЛЕВАНЫЙ прым. 3 пшанічнай мукі. Хлеб у мяне сяньні пятлёваный, пікла с пятлёўкі. Ляхаўшчына Чав.
ПЯТЛЕУКА ж. Пытляваная мука. Пятлёўку ў мыгазіні купілі. Ляхаўшчына Чав.
ПЯТНІ'К м. Перакладзіна, верхні вушак. Хлапец такій высокій, аж галавой за пятнік чапляець. Заходы Шкл.
ПЯ'ТРЫ мн. Курасадня. Куры ўжо на пятры селі, а ты яшчэ ні абедыў. Сідаравічы Mar
ПЯХТУ'Р м. Рыба пячкур. Ны піхтура ійчука бярэць, акуні такжа. Вепрын Чэрык.
ПЯХЦЕ'Р м. I. Сятчаты мяшок. Мой хлопяц прінёс цэлы пяхцер аўсянай саломы. Еськаўка Гор. lean, дай мне пяхцера, a то заўтры рана паеду ў горат. Галоўчып Бял. Мой пырасёнак раздуўся, стаў, як твой жоўты
78
пяхцер. Тратны Вугал Клім. 2. перан. Непаваротлівы чалавек. Ніпаваротлівый, як пяхцер. Эх ты, пяхцер, пяхцер! Паршына Гор.
ПЯЧКУ'Р м. Пячнік. У нас тут січас харошых пічкуроў ні найдзіш. Заполле Шкл.
ПЯЧКУРЫ'ЦЦА незак. Жыраваць. Гусі другім чым пічкуряцца, а тады травоіі. Шаламы Слаўг.
ПЯЧОНКА ж. Пячэнне. Трэба купіць дзецям пячонак. Сідаравічы Маг.
ПЯЧОРЫ мн. Норы ў абрыве пад берагам. У нас у пячорах хлопцы ракаў ловюць. Заходы Шкл.
ПЯШЧОРА ж. Пячора. У найіым лесі ёсць вялікая пяшчора. Сялец Бых.
Р
РАГІЗА' ж. перан. Керагаз. Выключы ты ету рагізу, няхай ні дыміць. Скураты Кругл.
РАДАБОДДЗЕ н., РАДАБОЗІНА ж. Рэдка сатканая, грубая тканіна. Выткыла нейкыга рыдабодзьдзя, хоць мяшкі будуць. Кашалёўка Касц. С такой радабозіны нічога ты ні сшыяш. Чырвоная Слабада Бых.
РАДЗІ'МЕЦ м. Дзіцячая хвароба (ужываецца як лаянкавае слова). Радзімец цябе вазьмі, калі ня слухаіш. Лазовіца Клім.
РА'ДУХА ж. Вясёлка. Радуха бярець ваду — на пагоду. Палыкавічы Маг.
РАЗВАДУ'ХА ж. Жанчына, разведзеная з мужам. Глянька: ідзе развадуха — і такая вясёлая. Цяцерын Кругл.
РАЗВЁРЗАЦЬ зак. Раскідаць, размазаць. Разьвёрзылі ўсю бульбу ны масту, што прайсьці нільзя. Заполле Шкл.
РАЗГОН м. Акучнік. Сёліта чатыры разы абворваў сваю бульбу разгонам. Еськаўка Гор.
РАЗЕ'Ц м. Прылада, якой капаюць торф. Проста біда: свайго різца німа й ныдаела ў людзей прасіць. Рудня Слаўг.
РАЗЖЭНЯ м. Мужчына, які развёўся з жонкай. Ай! Сколька ў наша ўремя ражжэнь стала многа. Высокае Клім. Во ражжэня, жонку кінуў, а цяперя ны танцы бегыіць. Елавец Хоц. Ета ж нада, тыкая харошыя дзяўчына, а зы разжэню пыйіла. Вялікі Бор Касц.
79
РАЗЛУСКА'ЦЬ зак. Раскусіць (арэх). Рызлускай мне, дзетычка, apex, a то мае зубы слабыя. Высокае Клім.
РАЗМАЗЕ'НЦЫЯ ж. Непарадак. У етай хаці паўнейшыя размазенцыя. Сялец Гор.
РАЗМУЗДЫ'КАВАЦЬ незак. іран. Размаўляць. Пайдзём ужо, хваціць табе ўжо зь ім рызмуздыкывыць. Елавец Хоц.
РАЗНАВОКІЙ прым. Такі, які мае рознакаляровыя вочы. У наійай дзяреўні быў адзін разнавокій маліц. Заходы Шкл.
РАЗНГЦА ж. Сячкарня. Дзе ета наша разьніца? Нада саломы насеч. Журбінская Буда Касц.
РАЗРАЗНІ'ЦЬ зак. Аддзяліць, раздзяліць. Пашлі вон: усе рызразьнілі мне ніткі. Кашалёўка Касц.
РАЗУМЕ'Ц м. Хітрэц, разумнік. Які йі ты разумец! Аддай табе, а што сабе? Заполле Шкл.
РАЗУ'ХА ж. Асака. Я там трохі рязухі накасіў, нада будзець паехаць кагданібудзь і зыбраць. Вусце Чэрык.
РАЗЯ'ПА аг. Разява. Дзе твае вочы былі, разяпа, каршун ціплёнка сьпёр, а ты стаіш, разінуўшы рот! Вялікі Бор Касц.
РАЖАУКА ж. Ракаўстойлівая бульба. У нас цяпера ў калхозі адну ракаўку сеюць. Заполле Шкл.
РАЛЕ'ЙНЫЙ прым. Гужавы. Ну, йдзі ж, Віктар, ралейныя хамуты бяры. Заполле Шкл.
РАЛЛЕ н. Ралля. Конь пайійоў сьпярша цераз ральлё, а потым стаў. Заходы Шкл.
РАМАНЫ' мн. Рамонкі. Як дружна зацьвілі раманы. Ветрынка Бых.
РАМОВІК м. Вулей. У мяне шэсьць рамовікаў вужо есь. Вусце Чэрык.
РАНДЭЛАК м. Каструля. Цэлы рандэлак бульбы перакуліў, ах, нягоднік! Скураты Кругл.
РА'НКІ: НА РА'НКЕ На ранні выпас. На ранкі кароў пагналі, а ты толькі прыйшоў з гуляў. Зацяцерка Кругл.
РАСАМА'КА ж. Непрычэсаная, неахайная жанчына. Гэта расамака пойдзець таксама з намі ў клуб? Горкі Маг.
РАСКАРЧОУКА ж. Поле на месцы расчышчанага лесу. Сёліта на раскарчоўцы быў харошый уражай. Цяцерын Кругл.
80
РАСКА'ТЫ мн. Калёсы для перавозкі бярвенняў. Мы па дровы езьдзім і на раскатах. Заходы Шкл.
РАСКГДВАЦЬ незак. Растрасаць, разбіваць (пра гной). Пойдзім, дочка, раскіды.выць гной ны гародзі. Высокае Клім.
РАСКЛУМА'ЧЫЦЬ зак. Растлумачыць. Расклумач ты мне, кумачка, як блігацыі праверыць. Раманаў Красн.
РАСПАТВОРЫЦЬ зак. Раззлаваць, раз’юшыць; раздурыць, распесціць. Распатворыў ты яго, што й ладу зь ім німашанька. Чырвоная Слабада Бых.
РАСПА'ХВАЦЬ незак. Разворваць (бульбу). Рыспашыка ты мне быразны трі бульбы, сваток. Высокае Клім.
РАСПА'ШНІК. м. Акучнік. У нас нікаторыя рыспашнікам бульбу гыняюць. Цяцерын Кругл.
РАСПЛУТА'ЦЦА зак. Разлегчыся, расцягнуцца (на печы). Дужа ш ты нешта расплутаўся? (пра ката). Цяцерын Кругл.