Наш радавод
Кн.4 (Частка 1)
Памер: 238с.
Гародня 1992
Духовенство старалось поддержнвать высокйй моральный наст-рой тружвннмков тыла, утешало веруюцйх в скорбк, прнзывало вермть в окончательную победу над врагом.
В послевоенное время й до недавнего прошлого главнсв: уста-новкой было утвержденйе, что релнгмя как йдеологня была м остает-ся враждебной советскому обіцественному строю, научному мнровоззре-нйю. Следовательно, все настойчнвее ставмлась задача её разоблаче-няя. Рекомендовалось, напрнмер, так толковать статью 124 Констнгу-цйй о свободе совестй -" свобода совестн означает также свободу борьбы протнв релчгйй средствамн пропаганды, разоблаченмя её вре-да".
_________________141____________________________________________
Попытка нначе взглянуть на ясторню релнгйй й церквн прмнад-лежала авторам последнего школьного учебняка по нсторйй БССР.нздан-ного "Зародной асветой" в І99ІГ. Онн старалнсь более вннмательно подойтй к этой проблеме, нзучая нсторйю развйтня культуры белорус-ского народа, йсторню его просведенйя, верно определмть вляянне на это развйтне церквк.
Однако содержанйе учебняка также несет не всегда продуманный болыпой негатмвный матернал йз йстормй релйгйй.уходнт от ответа как же развнвалась церковь в перяод развнтня напйталнзма, не убе-днтельно раскрывает роль релнгйй в развнтнй белорусской народностм й нацйй.
Прм нзложенйй нсторйй релнгйй к сожаленню не учнтывался тот факт, что её забоійлм проблемы нравственностй, что нменно релнгня 5ыла хранйтельннцей нравствеііных качеств народа,
ПРЛМЕЧАНЙЯ:
I. В.А. Алексеев. Лллюзйн й догмы. Полнтйздат М. 1991,с.5-6.
2. А.Н. Алекгеев. Атейстнческое воспйтанне учацнхся прн нзученнй нсторйй СССР в средней школе. М. Просвеценме І976г.,с.59-60.
3. Л.С. Абецедарскйй. Лсторня БССР. Мн., "Народная асвета". І972г. с. 21.
4. Там же с. 23-26.
□. л.С. Абецедарскйй.М.П. Баранова,Н.Г.Павлова. Йсторня БССР. "Народная асвета". І987г. с.36-41.
о. Іам же с. 79.
/. Очеркн кгторйй школы й педагогяческой мыслй народов СССР с древнейшнх времен до конца ХУА века. М.,Педагогйка,с.ЗОЗ.
о. ійтов В.Е. Православне М.,І974г.с.328.
ч. А.п. Алексеев. Атемстйческое вопйтанне учацнхся прн нзученйй нсторйй ССФ, в средней школе. с.І45.
ІО .В.А. Алексеев. Яллюзйй й догма.с.335.
П.А.л. Алексеев. Атейстяческое вопйтанне учацйхся прм йзученйй нсторйй СССР в средней школе. с.87.
142
ВЫВУКБНЕ ВЯБІКАГА КНЯСГВА ЛТТОЎСКАГА НА ГІСГАРЫЧНЫМ ФАКЛЬТЭЦЕ БДУ
П.А.Шупляк
й Перыяп Тснавання Еял'кага княства ЛітоЎскага, Рускага I Жамоцкага - час найвушэйшага ўздыму дзяржаўнасц! нашых зямель - за.?сёда пргцягваў увагу I натхняў тах нашых суайчыні.’каў, ж'я дбал' пра нацкунальнае адраджэнне. Малады Макс?м Еагданов’ч, пазнаёШ^шься з беларускім! летапісамі тьх чесоў, статутам ’ 'Hsr.Mf дакументамі, внказаў думку, што яньі f праз тксячу гадоў будуць еведчтць пра нас. Мус?ць таму яшчэ зусім няцаўна V Вг— сок!х партчйна-fдэалаг'чных Тнстанцыях, прапагандаваўшых ! ?ка-раняўш-х бязлікуя тэорьда савецкага народа.нават ва ўпамінанн?, а т.м больш усур’ёзным внвучэнн! Вял'кага княства Літоўскага ба-ч^лТ крамолу. У вш’ку такога к’раўніцгва гГстарьчнай навукай ’ г’старычнай адукацьяй даследаванні пал!тычнай г^сторМ Вял!-кага княства Літоўскага у навуковых f навучальньх установах рэс-публ!к! б~лт амаль спьнена. У падручніках I вучэбных дапаможні-ках аб старабеларускай дзяржаве ўпаміналася як аб чузой, бегла ! звучайна ў адмоўнвм сэнсе, як паняволенне беларускага нарсда л!тоўск!мІ феадалам!. Кашчунна, але беларуская навучэнцкая ыо-ладзь в?мушана бь.ла радавацца в^падкам перамогі над сваім! прод-кам! маскоўскіх царо? I н?чога не ведаць пра пахоцч на Маскву Альгерда ц' пераможньх б’твах князя КанстанцГна Астроя скага, л!ч?еь першаірукаром Івана Фёдарава I? лепшым выпадку бачьць у яго ценю Францішка Скар.-іну, не прызнаваць сва?мі гістарычнья дасягненн! ВТльнІ < г. д.
Траняцч! вьшучэння Вялікага княства ЛТтоўскага V Беларус-KfM дзяржаўнш ун?версТтэце был! закладзены ршчэ ?го першым рэктарам, .вядомьм гісторг.кам-славістам У.І.Шчэтам, прафесара-мі У.МЛгнатоЎак’м ! М.В.Доўнар-ЗапольскТм, як!я разглядал! ВЮі як ЛГтоЎска-Ееларуску® дзяржаву. Але, на вялік! жаль, склал-ванне нацьянальнай школы 7 гІстарЬіЧнай навуцч БСФ було гвал-тоўна прапынена ў 30—я гады і ў афТцняльнай сазецкай г!стар'"— графП на доўг! час запанаваў ГдэалагТзаваны тэзіс аб бездзяр-жаЎнасц! беларускага народа да Г9І9 гоца. Т ўсё ж, нягледзячы
143
на наступіўшзд неспрыяльн^я ўмовь, даследаванне асобн:-„х бакоў жцця Ееларус! ў Вял!кім княстве Літоўскім, і асабліва перняду .Ўваходжання яго V склад Рэчы Паспалітай, не спунялася на гіста-рччнкм факультэце БДУ I V так званьія застойння гадч. Гісторькі намагаліся сказаць сваё слова V тчх сферак, на якія не магл! накласц? забароны партыйнкя ІдэолаН. Гэта перл за ўсё пьтанні сацьіяльна-класавай f нац; янальна-рэліг’йнай барацьбк канца ХУІ - ХУШ ст. ст., якія знайшл? ўвасабленае ў манаграфіях Л.С.Абе-цапарскага4' [ А.П.Ігнаценк'". Эканамічнаму жьіццю сярэдневяко-вгх горада і вёск! прнсвяцілі свае кандудацкія дчсертацМ А.П. Ігнаценка , Ф.I.Aдaшч^к*, З.І.Драгун^, Б.З.Капьскі$. Пгтанн! грашовага абарачэння разгледжаны .V кніэе В.Н.РабцевІча7. Ад-люстраванне гісторн! ВКЛ у польскіх хроніках ХІУ - ХУІ ст. ст. стала прадметам навуковай зацікаўленасц! Л.Л.Шхайлоўскайь. У плане руска-беларускіх сувязей распрацоўвал*ся асобнья пнтанн! кулыурнага разв’цця, складзенч адпаведнья зборн'к! дакументаў^. Зразумела, ато аўтар? гэтех навуковчх прац не кел! тал^ магчк-масц! аб’екті.Ўна распрацоГваць праблему дзяржаЎнасц! Вялікага княства ЛітоТскага, Рускага, Жаі:с”цкага f зв-чайна абкходзШ так'я п: танн’, за вьключэннем Л.С.Абецйдарскага, які спрабаваЎ а'ярунтаваць аф’ц тльную устаноўку^,
У ходзе перабудовн.кал! наступіў час праўды I гуман?тарнкя навукі пазбавіліся ад Ідэалаг!чна-партьГінай апек?, вучоньія г!с-тарнчнага факультэта Узял’ся за распрацо.Ўку новьх тэм 5 сюжэтаў, звязаннх з нацьіянальна^зярка.Ўндм развіодём ВялГкага княётва Літоўскага, высвятленнем месца яго спадчь,ны ў станаўленні неза-лежнай Рэспублік! Беларусь. Праблемь: этн’чнага вобліку беларус-к’хтзямель у сярэднявеччы падкмаюцца ў манаграфН ЫЛ.ШлІпен-кі . Еострую, раней замо.Ўчваемую I ў многім перакручаную тэьу адносін Вйі ! Маскоўскай дзяр»савк даследуе А.А.ЯноЎск! . Рас-паўсюдданне I ўзаемапач^ненні назваў "Ьеларусь" I "Л!тва" ана-л!зуе А.П.Тгнаценка^. Псторья уніяцкай царквы знаходзіода ў полГ ўваг! Ю.І.Драгуна14. Аб паходяанн! герба "Пагоня" з пале-Г'чвгм запалам пішуць В.С.Касмь'лёў f А.А.Стуканаў15. Пьтанне • аб вяртанн! г-аліцч Вялікага княства-ВГльн!- у гтстарьчную f культурную спадчяну беларусаў ставіць У.А.Соена^. Ркхтуюода новья кадрг даследчь-каў ВКЛ; над ДЕсертафямГ аб фарміраванн!
’ дзейнасці органаў уладі ! кіравання на Ееларус' ХУ - ХУЕ ст. ст. працуюць аспірантм Л.Л.Еельская ’ У.А.Верабем. Супрацсўн'-к" факультэта Л.А.Шупляк, А.А.ЯноЎск?, 9.А.Созна^ 6—7 краса— в?ка 1992 г. пргнял! ўдзел у рабоце Клйароднага "круглага ста-ла" "Ееларусь у Вях’кТм княстве МтоГск^м", дзе 7 Дг'скусП
сумасна з вядомь’м! валарускім!, польскН.Н , ангбльскпН , ’таль— янск!м! гісторгкам! ' філолагам’-славістам! прЛал’ да в^зва-чэння дзяржаЎнасцТ Вялікага княства ЛГтоўскага, Рускага, ламойц-кага як Ееларуска-Літоўскага гаспадаретва .
Еавуковгя спрэчкі аб мзсця Ееларусі у Вялікім княстве Л: тоўск’м ’ самой сутнасц! гэтай дзяржавг працягваюцца. Ян!- ўяЎля-
юць, без сумнення, велізарную цікавасць, будзяць даследчнцкуп думку, ві.свечваач'. "белня плямг;", слрідаць усталяванню аб*ек-тьўнай Ісцін' . Але перад педагаг’чнплі работнікам! вгшойш'х навучальн-х устаноў стаіць ! другая вгключнай важнасц! задача: як данесц’ вкн’к? гэтай надзвычай важнай раббтр да маладзёжнай, у першую чаргу студэнцкай аўл! торн!, каб внхаваць напйянальна свядом"х спецыялістаў-гісторнкаў, сапраўдных патрйётаў сваёй
Бацькаўшчь,нь^ .
Ва усёй с’стэме вгкладання г!сторг!! Беларус!,якая цяпер ствараецца ’ зацвярджаецца на гістарнчнкм факультэце БДУ, ВялТ-кае княства Л’тоўскае пзчі нае займаць ключавое месца. У перад м семестрь- вакладаеода частка агульнага курса пад назвай:"Стара-жытная г’еторыя Беларус’ I Вялікага кнгства Нтоўскага". Сту-дэнть здаюць экзамен. У другім семестрн працягваеода в^вучэнне Вялікага княства Ўжо ў складзе Рэчы Паспалітай. Шмат уваг’ пз-рыя.ду ХШ - ХУШ ст. ст. будзе ўдзелена ? новідл кур: НсторН беларускай культуры. Для студэнтаў, як!я спецыялізуюцца па кафедры гісторы! Беларусі, з наступнага навучальнага года Ўво-дзяцца два новья спецкурсы:"АрганТзацья Ўлады 5 к’равання Г Вялікім княстве Птоўскім" I "Знешняя палітгка ВялТкага княства ЛТтоўскага". Адпаведна становяода больш цікавым’ Т разнастай-нь.мі студэнцкія курсавыя I дыпломныя праід., сярод яНх,н--лрнк-лая тэмы: "В!таўт ! яго дзейнасць"; "Праваслаўе I катал^цазм ў палітьцы Вял!к!х князёў Літоўскіх у ХШ - ХІУ стагоддзях" ; "Культура магнацкіх цэнтраў Ьеларус! ў ХУ стагоддз!" I 5нш.
ГалоЎнай мэтай змянення.? навучальна-внхаваўчага ! навукова -даследчага працэсаў на гістаркчннм факультэце зараз к? лічім
145
стварэнне ўмоў для : ;зумення беларусам! сябе ў якасці суб’екта агульнаеўрапейскага I сусветнага гістарычнага працэсу. I тэма (праблема) "Беларусь у вялікім княстве Літоўскім" - адна з най-больш прьдатнвх у гэтых адносінах. Тут мы бачьм перспектыўням! ,для сябе два ўзаемазвязаныя сожэты:
—Беларусь I беларусы ў межах Вялікага княст-ва Літоўскага (колькасць, роля мовы I куль-”УРк» усталяванне этна-культурнай талерант-насц!).
- Вялікае княства Літоўскае Ў кантэксце еўра-пейскай I сусветнай гісторы! (ваенна-дыпла-матычная гісторыя, Вялікае княства Л’тоўскае Ў барацьбе з турэцкай экспанс!яй, набегам! татар; Вялікае княства Літоўскае f Маскоўскае царства, Вялікае княства Літоўскае I Польшча). Перад нам!, гісторыкам! сёння стаяць нялёгкія J складаныя задачк. Мн лавінны распрацаваць I абгрунтаваць свой, беларуск! погляд не толькі на гісторыо нашай Радзімы, але I на гТсторыю лашьх суседзяў, сусветную г!сторь:ю. Праца ў гэтым напрамку з’яў-ляецца ўдзячнай I пачэснай. Яна Ідзе на ўмацаванне дзяржаўнага суверэнітэту БеларусІ, садзейнічае ліквідацн! прывітага адмініст-рацыйна-каманднай сістэмай комплексу гістарычнай непаўнавартасц! беларусаў, абуджае нацыянальную годнасць ! гонар за слаўныя па-літечныя, ваенніія, культурнкя традуцы! нашух продкаў, надае ўпэў-ненасці ў тьм, што народ з тако* гісторыяй не можа не мець буду-чнн!.
КНІГІ ОНЛАЙН
