Наш радавод
Кн.4 (Частка 1)
Памер: 238с.
Гародня 1992
тлМ°В ™'т ®В' В осн?!ном 8 пергаментных оправах • мз более чем 10-тысячного собоанмя)^
сооранмя) стала ядром бмблмотекм Гродненского музея. основателем. главным хранмтелем м дмректором Й.ЛОДКОВСКМЙ.
лмотекм {905
Сейчас болыамнство этмх хнмг хранмтся в Отделе редкой кнмгм ” ^ародруков Гродненсхсю государственного гетормхо-археологмчес кого музея. 9тн ценные мзданмя на польском языке м латынм ХУІ-ХУШ
веков отмечены экслябрнсом гродненскмх домянякан, печатью бябляо-текя Гродненской мужской гямназмя я лячной печатью ксендза Домяняка Сявяцкого.
На сегоднянняй день совсем немного сведеняй сохранялось о бяблносеках другях костелов я монастырей Гродно.
Е начале XIX века бябляотека бернардянского монастыря насчяты-вала 2.000 княг.^ Собраняе значятельно пополнялось прн ксендзе Гянтовте (п.озже мятрополят Ногйлевскяй), который собярал княгя, пред-меты старйны, картяны. Ho, по свмдетельству Нодковского, все это было позже вывезено н утеряно.^
Во францясканском монастырё еце в начале XX века сохранялась давняя, в несколько тысяч. тонов, бмблнотека я архяв с матеряаламя . ХУП-ХУШ веков.16
526 княг насчятывала в прошлом веке бябляотека кармелятов босых в Гродно.
Еогатейшая бябляотека прянадлежала Гродненскойу женскому мо-настырю св.Брнгйтты. Работая над очерком о гродненскях брягяттках., ксендз Толочко ямел возможность ознакомяться с этям собраняем. Здесь хранялясь ( в начале XX в.) множество древнях актов ХУІ-ХУІЗ веков, касаюцяхся куплн для монастыря земельных участков в Гродно я земельных владеняй в окрестностях, акты фундацнм, завецанчя, янвен-таря, кннгн на латыня о жязня я деяняях святых, княгя по алхямяя, проязведеняя средневековых докторов, польскме лятургяческяе княгя ХУІ-ХУП вв хятяя святых с земель Речя Посполятой, княгя патрно-18 тяческого содержаняя н др.
Часть документов (прявялея ХУП века на пергаменте я с печатямн) в 20-е годы XX в. быля переданы сестрамя назаретанкамя (к ням пере-шел бывшяй брягнттскнй монастырь) на храненяё в Гродненскяй музей.
Судьбы княжных собраняй Гродненскях монастырёй - свядетельство я отраженяе сложной судьбы Гродненцяны. Что случялось co многямя монастырскямя бябляотекамн Гродно, прн какнх обстоятельствах я куда "ясчезля" знаменятые когда-то собрання кнмг я документов, через чья рукй прошля м куда попаля, созранялясь ля ях следы сегодня? На все этн вопросы еце предстоят ответять нсследователям.
ПРШЧШЯ:*
I. Kawecka-Gryczowa A. Biblioteka ostatniego Jagiellona. - Wroclaw, 1988. - s.82.
2. Блянова Т.Б. йезуяты в Белоруссян. - Мн.: Беларусь, 1990. -с.32.
3. Орловскяй Е.Ф. йсторяческмй очерк Гродненскойггямназян. - Гродна. 1901. - с.Іб.
4. Jodkowski J. Gimnazjum po-dominikariskie w Grodnie. - Grodno, 1924. - a.34. Kurczewskl J. Blskupstwc Wileriskie. - Wilno, 1912. - s.323.
5. Jodkowski J. Gimnazjum po-dominikariskie... - s.34.
6. Kawecka-Gryczowa A. Biblioteka... - s.82.
7. Орловскнй Е.Ф. Нсторнческнй очерк... - с.ЗІ.
8. ?ам хе, с.38.
9. Орловскнй Е.Ф. Отчет о состоянйн 'Гродненской мужской гнмназнн за 1884/5 учебный год. - Гродна, 1886. - с.7.
10. Там хе.
II. Huzeum w Grodnie. Zarys dziejow powstania i rozwoju. 1920-1922. Grcdno, 1923- - s.15.
12. Там xe, s.17.
13. Muzeum w Grodnie. Przewodnik tymczasowy. - Grodno, 1923. -s,7. ' • ■
14. Kurczewskl J. Biskupstwo Wllenskie... - s.323.
15. Jodkcvzski J. Grodno. - Wilno, 1923. - s.81.
16. Там xe, s.1O2.
17 Kurczewskl J. Biskupstwo Wileriskie... - 5. 323-
18 Toiloczko WT. Brygidki Grodzienskie.// Dwutygodnik Dyecezjalny. Wilno, 1914, N22-23. - s.242-245-
МКУЖНГН іШЬТАБаХ ■ ХРЫСіЦіЖАШ УСТАНОУ У 4аГа РЛХіУБлШ БЕлАРУСЬ У Г.ГРО^
Ба'грлкож. К.П.
Углггралыы гдаріхфі-л гістарычнд архіу РаспублІкІ Беларусь у г.Гроцна з’яўлле^ца сховіачам калтоунах дакументальных крааіц па гісторчі заходніх рэгіёнаў БсларусІ. Тамў звычайна, што у архіве ёс;ь комйлех, цахументау, звязандх з гіагор^ял ролігіх. Да Іх на-лсдйдь,.у праватнасці, цаяў.ченты-культавйх хрнсціянскіх усганоу. Гзта закументл цорквау, касцёлаў, саборау, манчстдроў, кансісто-рдй, благачаній, ц-зканатаў Брэсцкага, Гроцзенслагу , .Ajsajucnr., Хобр пісклга, Лрух^чсхіга, Олонілсяага паветаў Гроцзенсхай губернГ, „Іцкага, Алмянсхага, дзісяенскага, БІлейсхага паветаў З/.ленеха.і гу^рнл, Яавагруцскага павета МІнскай губерні. Сяроц Іх ёоядч Ааряага, Брдгхдкага, Дчучдяскага касдёлаў, Гродзенскага праваслау-нага Аауійскага с-бора, лобранскага Аляксандра-Неўскага сабпра, ісла-заяскага базыліянсхага манастара, Гродзенскага епархіяльнага вувдліачнага савзта I яго павятовых аддзяленняу I Інд. Хранала-гічная рамкі цакумеятаў даволі айрохія, у аснове, ХУш - пач.ХХ- ст. але сустракаэцца цакументы за больш раннія I больл познія гаца.
Адразу.трэба адзначйць, што готоя фояця Існуаць у архіве не зусім у поўным склацзе. Некаторяя з Іх утршлівааць толькі ацну альбо некалькі спраў. Чаму так зрабілася, ацказаць вельмі цякка. Зарагэцна, лто ў такім складзе дакументы ў свой час паступілі у архіу, але нельга вчклачшь I магч_йасцІ стратн некаторцх гцкумен-тау у перляд войнаў, якія ацбазаліся на тэратораі Гродзеначлй.
Та:4 не мзяа, дакументч культавях устаноў прадстаўляаць паўпл навукова I практычны Інтарэс.
Гзтая Інфармацая носіць асабліва краніцазнаўчы характар, ста-віць мэтай даць характарыстлку дакументау, якія захоувалцца у архіве, з-архівазнаўчага логляцу без паглыблення V спецнфічная пра блёма. У ІнфармацяІ робіцца спроба вылучаць ннтапні I праблемы, на якія могуць цаць адказы дакументя перолічанах. вявэй фонцау.
Перя за ўсё, дакументы фондау культавых устаноу з’яўляіэцца каатоунымі крлніцамі для вйаучзнпя гісторді цэркзау, саборау, к і-сяёлау,. манастыроу, Іх эканамІчнага становімча, архітэктур.; куль-талах буцднкау. Напрдхлац, у ^ондах цэрквау лдсхаусхай і'Ірэчаста-Раыдзественская Баукаваскага павета, ііакроуская Ламянсхаш п-авста, Бялікарыцка.і Хльінсхаа Брэсцкага павета ма.этг. rax звліыі гіетар:: ныя летапісы. Ннд змядчаэць звесгкі аб буцаванні храмау, наяуііасд.
царкоундх рэчау I стара‘хлтндх кніг, аб царкоунах архівах, праходзе I расходзе гралозніх сродкаў I Інл. Стштайіе летапісаў пак.лося,ях звачай, у 183« г. у адпаведнасц'І са спеійіяльяа зздацзеіймі Мравід-ламі, як вссці царкоўна-прыходкія лстапхса",але янд змядачаэць звест-кі I за ранейза гістарачна адрззак.
Цказая ІнМрмацыя аб гістораі I стане цэркваў змязчает# у кліравах зедаііасцях. Тут знаходзяцца звесткі аб часах пабудовы храмаўДх месцазнаход«аннІ, стапеліаяуійсці цархоўн-х рочаў, лтаце святароу, колькасці I якасці царкоўяйх- зямель, звесткі аб прдха-дханах I г.д.
Аб гІоторДІ зканамічндм сіаноэіачя цэрквау.хасцёлау, мана-стдроў маг х;:а зрабідь уяулеі.ше на Інзентарнах золісах.актах I Ін-лых даку::знтах на права уладання зямлёо, маёласц». Напрдклад, у .Дндзе ліцкага кармеліцкага кляатаза і’трймлізаезца кпіга рггістра-:;аІ актау нерухэмчсді,даугавях г.бавязхау, ■іаручя^сльстйаў за Х/Л-ХЛІ ст.; у Хондзе Фарнага касцёла - Інзентарная воніс касцёла.яго зямлі I маёнткаў, звесткі аб дасаванні зямзльнах нацзелаў касцёлу, вопісл маёчасД, каатаряся на ра::онт будянкау I Іна.; ; фондзе Бра-гіцкага касцёла - рэестр маёмасці касцёла I «аночагеі клязтара брл-гітак, Інвентарнлг воаіся маёяткаў, спразазцачы эканомаў аб стане гаспацаркі клязтара за П пал.ХУш - XIX ст. I Іна.
7 фондах цэрквау, ка.чсісторнй тЭксама ёсць Інзентарнші вапіся цэрк-юУ I касцёлаў.фунцуая на.зямлэ.заестхі.аб арэндзе зямлі.склацанні запаветау на карысць цэрквау, касцёлау, шнастчроу.
7 фвяцах культавлх устаноу сустракаэцца дакументы.якія з’яуляээда заканаЕаучзмІ краніцамі. Нарракла^,/ Хбнцзе Ьрлгіцкага касцёла ёсць зборнік Суцовйх Законау.з сярэцзхны XIX ст.,у Іондзе КІвацІчскага касцёла - тнізестл I указл дара МІі^лаяП. 7 фондах таксама назцца указа Мінскай, ЗІленскаЗ рачсха-к&таліцкіх каноісуор^й, .Нтоўскай духэунай кансісторяі.адхументл.якія’звязаня з' лзейнасцл епізкапа Іасайата Булгака.
Значная група спрау прлсзечана гытанням аб вжананні рзлігій-ні:х абрпау. У гэтда плане працстауляэць Інтаргс.напрлйал, кнігі лл.обнлх \Прадлліэбнjx') воблскаў» Ян*і змяідчавць звссткі аб асобах, я:сля Уступавчь у длюбізасвецчангія паруччцелямі,. свецкамі,святааамі. 7 лнітх цооквау.касцёлаў.манастяроу сусвракаацца тахсама спавя-5ЙЛЫІІЯ ЕзцатсцІ I кнігі, спіся вернікау.манахау I маналак. У 5он-<,зе ^сускага муйчансісага манаатдра мазцца прлклацл прамоу, цар-і:эУп.ія пропавецзІн склацзен-кі ратарычнай аколай. •
Хаколькі слуядцелі культу вйконзалі абрадд хрылчэння, ялабу, длха-лмя.таму значная колькаоць дакумеятау працстаулена мстрлчнд-мі 3anlctu.il. 7 метрлчндх кнігах аб нарадзіуляхся змялчаэцца звеоткі
nua дзекь, месяц I год нараджэння I хрцлчзння, Імя. Імя па бацьку, прозвілча бацькоу, зазначаэцца месцапражуванне, вера'Званне, прозві-вча хроснчх бацькоў, хто спрауляў таінства. Пр„ гзтйм запіса яара-дзіўдыхся жаночага I мужчянскага полу 'вяліся асобна.
У запісах аб памёряых паказаны час смерці, Імя, Імя па баць-ку, прозвішча, месчапражііванне, саслоўе, узрост памёршага, часал -прцчана. смерці.
Метрачняя кнігі аб нлабе змяшчаэць звесткі аб даце шлабу.Імя, Імя па бацьку, прозвіат ўступаючах у алаб, зазнаяаіоць Іх нееда -праянванне, зеравызэаяне, узрост, колькі разоў ужо балі у шлюбе I г.д.
Наяўнасць такіх звестгаў робіць метрачныя кі ігі вадатнай крч-ніцай прн правядзенні генеалагічнах даследванняу, сдладанні раца-воцау, нярэцка янн вжарастоўваэдца пра вакананні архівістамі за-потау сацняльна-прававого характару, якія паступааць ад грамадзян яа^сй дэяр^ава I замекнах краін. Аднак, на метрычяыя запіся яіс на гістарачну» крыніцу мокна паглядзець I з Іншага. пункта погляду. Вывучаача метрачнчя кнігі, ёсць магчымасць вйвссці зідавочныя за-канамернасці нарацаальнасці, смертнасці, узроставага I паўторна-га ялабу у тлм ці Іныым рзгіёне ў ацпавецна час. Метрачная запісы аб памёрннх могуць цаць важнуэ Інфармацаа аб смертнасці ад розных хвароб, напраклад, сухота, страунікавах захворванняу, падучхі, a такзама нялчасных выпадкаў.
Метрычныя кнігі цэркваў’тычацца перыяцу ХіЫч.ХХ ст. Метрыч-нйя кнігі касцёлау больш старажетная па часу свайго стзарэння. Ся-род Іх ёсць унікальная кнігі канца /ЛІ, пачатку, сярэцзіна I канца /JU ст., напрыклад, метрачныя запісы Фарнага,•Зранцысханскага ка-сцёлаў у Гродне. Чаата гэтыя кнігі маюць свой. першапачатковы зыг-ляд, пераплёт, які захываўся ў добрам стане. Яці, акрамя ўсяго Інлага, прадстауляаць вялікі Інтарзс цля прыкладнах навук, выву-чэння графікі пісьма, папера, чарнілаў.
КНІГІ ОНЛАЙН
