Наш радавод
Кн.4 (Частка 2)
Памер: 238с.
Гародня 1992
вуніяй.
ЗАУВАГІ:
* Чернопязца посланне многословное к вопроснвшнм о йзвестнн благочестма на злому"рне Косого я мже с нйм. М.,І863.С.І;Уры~
_______„__„ж__________________________________________________ вак з гэтага твору прыводзіцца у наступных выданнях: Костомаров Н.й. Велнкорусскне релйгнозные вольнодумцы в ХУІ в. Матвей Башкнн н егс соучастнякй. Феодосчй Косой // Нсторнческне монографйй й йсследованйя. СПб., 1863. С. 476 478;
Эпйстолйя ко Каднану Чаплйю Андрея Ярославского // Скаэаняя князя Курбского. Ч. П. СПб., 1833. С. 185 186; Цыдула князя Андрея Курбского до князя воеводы Кневского // Там.же. С. 222224.
2 SUSmx jL J/H/^/icAiis, //Архнв Юг'оЗапад
ной Россйй. Ч. I. Т. УШ. Кнев., 1914. С. 717.
3 Длнтрйев М.В. Правосларне й реформацня. М., 1990. С. 54.
4 Тазбмр Я. Обіцествечные н террйторнальные сферы распространенйя польской реформацйй // Культурные связн народов Восточной Европы в ХУІ в. М., 1976. С. 122.
3 Дмнтрнев М.В. 0 генезнсе радйкальных тенденцнй арнанйзма в 60 е годы ХУІ в. // Проблемы нсторйй антячностй й средннх веков. М., 1983. С. 104 105.
3 Чйстовйч 11. Очерк нсторнй западнорусской церквн. Ч. I. СПб., 1882. С. 82.
7*Лмнтрнев М.В. йдеологнческая эволюцйя арманнзма в Речн Посполлтой в 70 е годы ХУІ в. // Обцество й государство в превностй й среднне века. М., 1984. С. 118.
®Подокшйн С.А. Реформаодя й обцёственная мысль Белорусснн й Лнтвы ( вторая половнна ХУІ начало ХУП в.в.) Мн., 1970. С. 166 170.
^&вйцкйй 0. Соцнанство в Польше й ЮгоЗападной Русч // Кневская старнна. Т. П, май. Кнев, 1882. С. 205.
Юдадзеныя аб гэтым можна знайсці ў : ГІсторыя Беларускай ССР. Т. I. Мн., 1972. С. 239; Левяцкйй 0. Укаэ. сач. С. 93 ;
Подокшйн С.А. Указ. сач. С. 94 95. Таэбнр Я. Указ. сач. С. 128.
KS1AZHTA NA BIRZACH I DUBIN"KACH A PHZY:,’U3 ^YZNAAjUA'i
Litwa — pierwsza poio^a XVII wie'xu
Henryk Wisner
Mozna przyjqc,iz w Rzeczypospolitej zasad^ wepoiiycia ludzi rczni?tcych sl$ wiarq wiqczono do spisanego w roku 1573,to jest,w czasie bezkrolewla, aktu Konfederaeji Warszawskiej.Dia szlachty Korony przyjte zobojiazanie staio sir nornq 7/tfyczavov^ zachoi'ania pokoju wyznanio7/ego,choc
wlaczona do roty przysi^gi krdla,nie zoetaia bowiem powtorzona orzez sejm v«alny»Dla szlachty Wielkiego Ksi^stwa Liiewskiego byla rrawcni,bo zostaia wpisalid,jako art*3 R»ZII,do nowopop^awionego Statutn»Ten. za£,w rok” 1588 zatwierdzib Zygmunt Waza.V obu wypadkach.i jako noirna,! praw, odnosiba si? do szlachty.JeJ gworantorola swobod? wyznania.Jej jednoznaczn’e przyzcawale moznosc stanowienia o K'yzhnniu poddanych»
"Jako zawzdy bybo.budiet ,'olno i tiepier kozdoiu panu poddanogo swojego nleroslusznogo,tat w duchownyoh,jako 1 swietskich rieczach,podbug porozumisnia swojsgo skarat"'.
Jem chciano korzystao z Eozliwoaci danej sob la mooa prasa.el^ano po jedn^ z dwu rue tod dziaiania.
Jedna odncaila si? do arian 1 polagaba na usuwaniu z ddbr kaznodziejow 1 zamykaniu swiqtyri.W roku 1602 metzopolita kijowskl Adam PocieJ pisab do Iwa Sapiehy,aby w zwl^zku z prre^ciem maj^tnosol bolkowskiaj "cierpiec nia raczyb" kaztlodziei arianskiego,"ktopy s.voj^ zarazliwq nauk^ truje owieozki Chbyatus owe ■< Zygmunt III nakazab zaintu^cie zboru arianakiego w Nowogrod ku. Krzysztof Radzlwibb postawib dziesi?tnika kiejdariskiego a zarazem kznodziej? arianskiego Jana Okislewlcza przed wyborem tai?dzy'funkc^ swiecko a duchownq.Zarazsm nasazab urz^dnikom kiajdansklm,"aby tego przestrzegali.zeby w miescie 1 nigdzle.na grunoie moim kazania,dysputacjo.szkoby i insze exer_ citia sekt; nowokrzczenskiej ku bluinierstw.tmienia Boskiego tajemnie i jaarnie odprawowywane nla byby"^,
2
" 304
~~^3Т"~^^ 1614 S^nod Swi?ty "ewangelicktego nabozenstwa
genewskiego ... wyznania",ktory obradowai pod dyrekcjq Krzysztofa Radziwiila i ks.Baltazara Krosniewioza.zabronil budowania » dobrach ewangelioklch s«Htyn arianskich /ale takze katoliokich a w 1615 oerkwi/.W 1613 zas odrzucil prZesian^ zo zjazdu arian w Rakowie prosb? o zezwolenie na odprawianie nabojenstw arianskith w Eat’tr.osciach ewangelicKich."Gdy z nami jednowierz^c ...
4 b^d^ ... libero religionis exercitia u nas alec b^d^" .
y wypadku Krzysztofa Ranziwilla na pcdkreslenie zasluguje.ze eliminate
arianizo.przyzr.awal poddanyo prawo nobody wyboru innyoh wyznan.Co wi^cej, nazywal sprzeciw bazprawlem."Ja w majetnosciabh swyeh Sadnemu z mych poddanych * suEieniu bezprawia nie zadajo i zadawac nie ohoQ.Owszem.omieszkania, wolnosoi 1 inszych benefieja rewno wazystkim religiom uzyozaB.ozego sami
. 5 poddani moi swiadkani bye moge," .
Drugs metoda ingerowania w sprawy wi^ry polegala na tolerowaniu roznych
swi^tyn.ale narzuoaniu poddanym obowi^zku uoz^szozania do wakazanej.Na wymuszantu korzystania z posiug religijnych kapianow wyznania wybranego przez pana.Tak wiasnie postspowai Krzysztof RadziwililW Inforaa.oЦ. danej.zdaje Ste w roku I6l5,saloaonowi Rysinskienu,nakazai,aby we wszystkich posiadlos
ciaoh urzQdnloy
rozdzlelilt poddanych na dziesi^ki 1 sstki.Aby wyznaozyli
dziesi^tnikow i
setnikow.Aby oi prowadzi.lt w nisdziel? i dni
wi^teozne pod
wladnych do i z
ko'scioia.Kozna by to tlumaczyc ch^cU wymuszenia na podda
nych wykonywania praktyk zgodnie z wyznawan^ religiii.l’rzeczy tenu przeoiez kolejne zaleoenie Instrukoji.aby chrzcil.udzlelal slubdw.asystowal przy pogrzebaoh tylko miejacowy ainister.A takie.by dzieol uozyiy st? w azkola przyzborowen •
• • pos tanowienla аагзцЗ^еіііс.
Obok Infcrmacji znane jest powtarza^cv j d p
r MT.<4t r.ienlaniiniftszczan i poddanycc,
adresowane do wlosci wsielubskxC^, ao >
any w kosciele bywait meeznego nie biegall"
po Bluby i ohrzest ind
ej nad ministra zboru
7.Hozna przyjqc.ze wysiano podobne i do innych,ssoro
i w Blrzaoh miejoccwy s
arosta miai karao kazdego/'ktobykolwiek
wadzid do dome swego b^dz die ebrzein.b^ ^ slubu kt
;o
3
nabozenstwa" .’J roku 1640 przygotowuj^c Nowe Miasto do prseкагапіГ"podstolc^u litewsklenu Jerzemu Karolowi Hlebowiczowl,urz?dnicy ksi.>z?cy uzgodnili z mieszczanami "postanowiko si? z nimi" is kazdy, ktokolwiek w swl?to 1 niedziel? nie przyb?dzie do koscioka,winien zapiacic 6 groszy lltewskich. Nadto,"® tymze kosoiele chrzty.sluby odprawowac pod tqz winq"’.
Nalezy podkreslic,ze wymuszanie pozqdanych postaw poprzez kary pieni?zne nie byko esenementem.
■' roku 1610 Zofia 1 Grzegorz Gruzewscy w ustawie nadanej dobrom Kielmy Mkazali,"aby wszysoy mieszczanie i poddani kielmeriscy z zonami i z dziecmi, z czeladzi^,w kazda niedziel? i w kazaeswi?to ... do koscioka prawowieruego powszechnego.apostolskiego ... chodzili".Niedopeknienie obowiazku powodowako kar roku 1635 i ропоявіе w 1636 kapituka wilenska zleclka Kasprowi ZernickieSu.ktory zarz^dzak dobrami w Strzeszynie /wojewodztwo witebskie/,zeby oodaahi "do cerkwi zkobinskiej schizmatyckiej maj^o swoje cerkwie hie cho;zili",a to pod kar^ 5 top "na Panow" i siedzeniem w turmie.Lzej,bo tylko ;i?dseeie« w kunie,nalezako karac tych,ktorzy przed Wiclkanocq nie wyspowia; /'.: ci? u pops unickiego i nie przyj?ll komunii. .Zwraca przeciez u«ag?,ie ;o..iazek bywania w swiatyal obctqzak jedyhie gkowy rodzin.a doplero,gdyby ^ ripy^sc nie megli,mieli pod grozba siadzeria w kunicy przy cerkwi przez a i ziny,przyaiac tony 1 dzieci^.
4
—______ — ,?.~.n^O даг;; .Й. .'■»^«rX&«.a?K«J4»KW,:»O^'»*»''»'*‘«’*'*'a*
decyzje,ktore wprowadzaj^ przymus wyznaniowyjodnosz^
s^.do dote dziedzicznych.W wypadku usuni?cia zboru ariaAskiego e Nowogrodka
wyst?powab krol wobec miasta kroleaskiego.
Jnfonaacja Krzysztofs Radziwibba dana Salomonowi Rysinskiomu oraz odnosz4ce sle do Kosego Vlasta postanowienia /zapadbe u schybku zycia ksiecia/ sa sprzeezne z deklaraoj^ swobody wyznania poddanyoh wyrazon? w wystspieniu „ sprawls Jana Oklelewicza 1 arian.Zarazcm wiadomo.zs Krzysztof Radzlwibb formate «basno otoczenio, ksz tattoo stosunki z ludzmi rownymi sobie.a eno.
by wolnyai.aspektu wyznaniowago nie uwzgl?dniab,
Slab 1 to w Aajblizszyn otoozeniu arianlna.Krzysztofa Arclszewskiogo.Po pierat u biskupa aileAsklego Euatacnego Wottowioza dominikanow.ktorzy nie mogii zyskac zgody na zaiozenie klasztoru « Nowogrodku’3.Byb jatauinikiem jezuitcw.nOddane mi sa 200 zbotych,jabmuzna od VXM ubogierau domowi naszemu obieoana” dziekowab w roku 1629 z Warszawy Jan Gruzawski1 \Polecab w 1623
kaznodziei sbuckiemu Andrzejowi DobrzaAakiemu.aby zaoi^qt "profesora rellgil starozytnej greokiej.do ktdrego by mlodz tej rollgil « rusktah krajach raxn^ si? mogba".Inna sprawa.ze oiiooiai ksi^t? korespondowab w tej sprawls i z metropolis kijowskim Janem Boreckim,starania,z braku odpowiedniero
15 kandydata.speizty na niczym .
freszoie.docac nalezy.ze w roku 1652 syn ksi4i?cy,Janus® Radziwibb.zgoагі1 „V na Wow? w Kiejdanach carkwi.Kakazal udzlelonie ШШчоуО ponocy. Л gdy * przeoisgu kilku mlesiW cerkiew = tantra, za oowledziat budow? «Ukwieksza uwa^^,ze Synod szej."Teraz ровуШт o lepszej" .Zaskuguje ° ™
«dry . roku 1615 zabronii budowauia i rokbudowywania cer^i a Ebrach e»anT geliokieh.zarazem nakazywab ^оп. ok^ nisy^ rod ludnoAol nrawosb^ nej."Dla pozyskania prostego czbowieka ... iaby na table „
towieprostakl uozyli «obi Boiej.zaozymby oni do poznania Ohrysu> 1
Jego '.wiptei i.rsyszll".
Syd moze.wytbumaczuniem owyeh niok»nsakwcn< o ponoszonej odpowledzialnosci^iako ojea za «^
КНІГІ ОНЛАЙН
