Наш радавод
Кн.4 (Частка 2)
Памер: 238с.
Гародня 1992
мацненне агульнасці гістарычнага працэсу прывяло да фармавання еурапейскай сістэіж дзяржавау. Еўропа з сумы дзяржавау станавілася іх сістэмаю, у выніку чаго лакальныя канфлікты набывалі агульнаеурапейскі, сістэыны характар 6.
У ХУІ ст. ж фармуецца канцэпцыя "раўнавагі сілау" 7. Сэнс стратэгіі, выпрацаванай гэтай канцэпцыяіі, у тем, каб змагацца з мацнейшым і найбольш актыуннм, беручы у саіознікі найбольш слабога. Такім чынам, меркавалася, на раўнавазе сілау у Еуропе грунтуецца
бяспека і спакой усіх.
Таму можна казаць пра пэуныя вузлы супярэчнасцяу, што,так ці інакш вызначалі' палітыку і вайскавня канфлікты у кан.лУ пач ЙУІ стст. Традыцыйна вызначаюцда тры такія вузлн :
1) суютненне гандлёвых і каланіяльных інтарэсау (тычнцца Гіпшаніі, Францыі, Англіі, пазней і Галандыі).
2) праблема узаемааднос інау паміа еурапейскімі дзярсава.’.: I 1 Турэцкай іглперзкй; з’явілася у 2УІ ст. і канчатковс cpapiiars."
ся у 3111 ст.
————2&L—_______________
v') б.рацьба ьрсін п^по<ііаус:;одія;,4 irr хйлтЕнскІм моры. ІЬта: прабле::а набнла найбол ^і.лУІ пйч.)Х1 с_ст.
а“е §£о прпвед.зеныя супя'^зші^св і існава 71 ст., упл: ^: ^н^ к •
Лк бачш, П.т^ашда’ з г.а X71 ст. рніскі;
і.п.спгу нспасрр/іхй ть^ ^а УІ (14751503) і ;
X
Акргсія аспсхта? :ста свс^іх пагр^ т?рет?г^ ,_ХД R™a’ ^остальская сталіца адчувала СВОЙ ^.р.ж абамзак"^' ^°№ ^Ўн^к^ Улады, внконваць сваа актыў^ Ро. 77? ^1^'0^0^^! ^нсцілнс:;ага I ііусульыанскага света, Tauy і ;°.F“3 гріОіізацЕі супраціулення з боіу Лпостальскай сталіцы на.\‘^*^'Д‘В^ спец^іку npas ідгю крьювсга паходу. У Поль
1 ГГ’ ^3"1’"' н^п^п ьуніяо гэта ідэя ;.ела пЕун™ (ТМ7Р55^^^ Т НЭ СКЛІКаНЫ Пй Пр0СЬбе паш йі:;^ у ( Ь55) ^ператаргы Зрвдрыхай Ш йгензбургскі какгрэс І454 р
а сваю чаріу Апостальсную сталіцу не магло не турбавапь ал^т1?^ ^"^^ 7 araSS’ X
^ 3 ^крУска^ дэярааваю. Акрамя таго, існа
‘ 44361 1 На узел У кааліцыі салй Масквы. Поа гэта
ххрасалуна сведчаць перамовн 1503 п. • " '
.‘—ocTuBe.^.::,.,. яііоісе всех благо:
.папа Алексаядр нынешні
фных о обде:
спасенкй страд
—. тако поучаыеся по еся да
^Х^Г ?.™'4? ^0® =“•’’“10 °»«~. «^ІХ . Р го л.оорое ішело последоваже, поучапеся такод да ?^Л'СТЫ£;ГСКОе ^^^«опольское от поган бн взято ’ Дс
^Ж^^Тв^ №овбй™й
тех началняков снла н напервее
3G 70^°^’ с7с©лнее турецкне, н от которых зех.^ будет оодрее н легче в^енпе, неже от
, дале до сего вре
co
^его рада святейшнй господвн наш
270
ana честнейлаго гл"поднна гардішала Репіуса прмле.чне і:о Угорькойу, Полсгопу, Ческому н к кпш кралевствбм н к князепьем, к птосскоыу, Московскому, Прускому н ЛлвонсЕому, легата іюслал, с ластыо такою> да вся учшпітв свдалпца эпостольскоа мо.лтб<*4 . б дазволілі сябе такую даўгуіо ітшату, што яна пэунш чшіаь» дае яўленні nna ідэалагічнпя абгрунтаванні Рыма на лідэрстве ў ар'анізацкі антпасііанскай кааліцыі, як яш бплі ўспргняты I запіанк ыаскоускііл с^боўцаіл са словаў пасла.
Маскоўская дзяркаха паранейшаму пгдтршлівала адносіж . Асманскай іыперуяй. 28 ыая 1514 г. у адказ на пасольства Міха;а Івашэва (адбплося на іжш 1513/1514 гг.) у Маскву пркбіў па;ол султана Сэліпа 1 (15121520) Сэліы Кемальбек. Новы султан Ьлейпан 1 (15201566) заняў выразна прамаскоўскуп і прамалдаўс<ую пазіцшо ^. Ён забараніў дрьыскапу хану нуАаілйедСірэю нас^Li на Маскоўскую дзярзаву "зан : :с пн ест лруг велнк. А по>дешь ка босковсеого, н яз пойду на твою зеылю" .
У другсй naxose 20х гадоў ХУІ ст. турэцкая пагроза Еўроіе узтлацнілася. У 1526 г. пры Мохаче былі разбіты чзшскавенгерЬкія войскі,'у 1529 г. туркі з’явіліся пад муралі сакой Ееш.
Налярэдадні у Маспву накіроўваўся Наола Чэнтурыене з паспаннем палк Клімента УП (15231534), датаваньм 24 мая 1524 г. ІПлях пасла праходзіў праз Полыпчу і БЧЛ» гыгімонт Стары, спадзяючыся на падтршку легата папн ў справе ўрэгулявання адносінаў з Масквою, забяспечпў пасла ўсім неабходныі да мяж.
У пасольстве 1526 г. выразна адчувальна зацікаўленасць паслоў папь: і Ьшерыі ў заключэіші міра лаш* ВКЛ і Маскоўскаю пзяряаьаю. Тэма антнтурэцкага cansy непгсрэдне не ўзнікае. На прыцягненне'Масквн да гэтага саюзу бнло ўзо зусім мала надзен, I Захад больш турбавала гарантня бяспекІ ШЛ.
ЦІкавасць Апостальскай сталІцй да інтарэсаў хл.{Л бь’ла пастаяннай. У Полыпчы і ВКЛ складваліся розняя адносіга’ з I:,: перняй Габсбургаў І3. У доскць напрупжх адносінах з часам бшіі і папы (асабліва Леў X (15131521) і ІШмент УП). што пасольства 1503 г., звагаючк на супярэчнасц? пагш Ягмычалі і Габсбургаш зза Венгрш і Чэхіі е<^ ецэньвагь.............як анті’’габсбургскую авдыіо. Але з 1525 г. вгпа ^пхіі Л! н<.раар^н таваўся на саюз з іпператара: Харлаіл У . іау ucp^oc
271
варта разглядаць як суіюсную акцыю АпостальскаП сралііч' і Свя іО.і Нгмскай йшерь’і (нягледзячк на пзўшя спрэчкі адносна ралг папскага пасла). У выпадках ускладнення адносінаў з Іліе яхй сол папв затршліьаўся па шляху з Масквіі ў Краг.* ве, не ыасчк ы чвмасікў псрасекчы тэрыторыю уладглвяў Габсбургаў Нягледзл на зііены балансаў сіл у ^ропе, прьхільнасць Апостальскгй стал цыда ВКЛ ніколі не знікала.
У сувязі з вьшэйзгаданыо асобна.". праблемаа пауетае пвтан здносінау Расіі да Еўрош. Тэмат даклада дазваляе гэтуіо враблеі і'Ольеі заярануць, але пэўныя рэфлексыі ўзнікаюгь. Мг бачш на j чатку Ш ст. удзел Маскоўскай дзяряавы ў аіульнаеўрапейскіх nj госах; статнстыка сведчкць гра змачнае ўзрастанне гандлевага а: роту і аеквы з еўрапейскіыі краіналі. Маскоўская дзяртава ззалы ггрксутнічала ў еўрапейскай сістэме, што рас’йскі эміграцыйні» г; сторык А.Яноу вкзначну як "Рэеўравеізацвя" 1?. Але ужо і тады , на пачатіу ХУІ ст., анттаскоўскія настроі рэальна прысутнічалі ў E^pone. У Лівоніі, у колах, блізкіх да ыагістра Вальтзра фон Плэттэнбзрга, у 1508 г. бгла складзена так званая "Цудоўная гіс торця", якая у саі.іЕх зурочньк фарбах распавядала пра Масковію, барбарства яе гкхароў, яорсткасць яе ўладароў Is. У Італіі 1 Р^ і.іе стаў вядож ліст з Францыі, у якім паведжслллася, што плякен нік французскага караля, кароль Шатлаедыі абвесціў пра свае неаданне мець справы з такімі схізнатэмі і ерэткжіі, як маскоўц і іхнія кіраўнікі $. Ііэўныя аніЕпатыі, такіы чынам, адносна Ма коўскай дзярйавы ў Еўропе ІснавалІ.
3 другога боку, ftei рэгулярна дасягала ІнФармацыя адносна бнццам бы каданнях маскоўскіх уладароў прыняць рэлігійную ўнію. Так было I у 1507 г., маючы на ўвазе Васіля Ш. Гэты ікжант так
саіа безу.іоўна вызначаў цікавасць Апостельскай сталіцг да Mac квн. Але дадзены йактар не бвў вызначальннм у стасунках Ркна I Масквк, лто бачна менавіта па перамовах. Для вызначэння ўвогуле ролі РасіІ ў Еўропе, магчнма, будзе слушньлл тэрмін П.Шуге "па:жоўнае грамадства", якое заўгутн Імкнецца да пашнрэння сваіх тэрыторв’іі і да якіх амерыканскі даследчык адносіў Расію ХУІ XIX сіст.» а таксаыа Аскансяую імперню. ^
Такім чшіан, аналізуюш ^тплшаткчння акцыі Раыа і Ішшенне яго ві,жоні.тхь пасрэ.дніцкую ролю ў адносінах памік ШЛ I Macхоўскаіі дзярЕаваю, йозна Біідучйць насіупння тэзы :
________________________22L—
1. У пяч.Ш стст. рэальна бачж np^c
ЧЭІПІЯ аін ЦэнтральнаЎсходкяй Еўропк да фармевяшя Vpans/c: ■ сістэж дзяржаў. Звязана гэта і з фарыаванне:: агульнае?р.т ; _/‘" вузлоў супярэчнасцяў.
2. ВЕ’значаецца асобная роля Апостальскай стяліів’ v гэжх поацэсах, у тш ліку і на абшарах Цэнтральнаv с:.ог .ж л ^о;.. .
2. У адаосінах з Масквою для Рдаа бнлі ўсб " а~ ’.'ольз істотны калітачныя праблеш, гучанне якіх у псага ~х о^.аг: внгчнае, чпі пнтанні ўніі.
4. Маскоусхая дзяртава ў пач.ХУІ ст. рэальна гадк.гг^лг.ся да агульнаеўрапейекай сістэкш. Та::у нельга гз^цв лра а аалютьу. прадвнзначанасць, дэтэрмінацыю гісторыі Расіі, ахэя ў др.г.ал, ст. стала больш чужой для Еўропы.
ЗАУВАГІ :
1. Сборннк ймператорского Русского ;.оторотзсгого об",ества. Паілятнякн днплокатнческпх сношеняй Мосі:оіс..ого государства с ПольскоЛнтовскім (14871533). Т.35. 4.1. СПб., 1882. (Далей Сб ПЕІО. Ч.І.) С.85І.
2. Сборннк Нмператорсвого Русского нсісуччьснсго обгеств'. Памятнйкй дйплойатмческнх сношеннй Московского государстьэ о ПольскоЛнтовскнм (15341559). Т.35. 4.2. СПб., VC. (далсй Сб НРЖ. 4.2.) С.78.
3. Тамсама. С.277.
4. Сб ПКО. 4.1. C.71I.
5. Тамсама. С.344345.
ь. Нвоннн Ю.Е. У нстоков европейской днпломатнн ь. лг временн.Мн., 1984. С.4.
7. Kaeber Е. Die Idee des’ europaischen Gleichgewicri . in der publizistischen Literatur vom 16. bis zur Mitte des. 18. Jahrhunderts. Berlin, 1907. S.1,4.
8. Кбторкя днпломатнл. T.I. M,, 1959. G.249.
9. йвоннн Ю.Е. У нстоков... С.7374.
10. Сб ЙЖ). 4.1. 0.344345.
II. Хорошкевнч А.Н. Русское государство в снстеме мстдународных отношешіі конца )У начала ХУІ вв. М., 1980. С.2ІС.
__________________ 273
12. 06 IW. Т.95. СПб.'ГЖб. 0.681682? 1
It . Feuter a. Geschichte des europaischen 3te.atensystei.is von 1492 bis 1559. liunchen, 1919. S.248.
14. Гршдевіч А.П. ГІаліптаіае становішча Ееларусі ў эпоху Скарыны // Спадчкна Скарыны. Зборнік ыатэрыялау Перліх Скарпіаускіх чытанняу (1986). Ьін., 1989. С.2729; Г&льнікау А.О. Явчэ раз аб прычынах паездкі Скаркнн у Іірагу // Спадчыіа Скарднк 0.5859.
15. лвоннн Ю.Е. СтаіюБленне бвропеі'ской спстекін государств Аііглпя н Габсбурга на рубе~е двух эпох. Мн., 1989. С.58.
16. Сб №10. 4.1. С.750751.
17. Янов А. Пропсхоідйеше автоііратлн // Ддалог. 1991, №10. 0.6873.
18. Хорошкевнч А.Н. Назв. твор. С.І8.
19. Тамсаііа. С.І98.
20. ІІвонмн Ю.Е. У нстоков... С.7І.
221
СТАіУТ Л РЕЖІОЗНОЕ
ПОЛОЕЕНЖ
3 х'КСл КП^СТЗд ХЙТОХКОМ
Алдона Васйляускене
Сауле Внсконтайте
Лятолскя0 Статуті! ~ в'дакдзся памчтлйкн нсторлл права „ культугя, не нмевЕііе ссбе раанкх в Европейском праве, явлчются нсторнчзсклмя йсточнй^мй не только лятовского, но м ткрайнского, белорусского, русского й другнх народов.
Второй Лйтовскйк Статут (Ж), прннятый в 1564 г. Белсмш сеймом я в 1566 г. утвервденнкй Воьнюссклм сеймом положнтажьно реаял актуальнйй вопрос для рддовой шляхты о земельно.: собственностя ez разрешено распоряжаться свойм земельнын владеняем, значмтельно расшяренн свободы шляхты. Поэтону во ЗЛС, по сравненню с Первнм Ьтовскям Статутом (ПЛС), которай был прянят в 1529 г., увелйчнлось колнчестзо статей, а вместе с тем й чйсло разделов С вместо ХІІІтя разделов в ПЛС здесь уже XI? раздела* ).
КНІГІ ОНЛАЙН
