Назоўнікі на -ар (-яр) у беларускай мове
Выдавец: Навука і тэхніка
Памер: 64с.
Мінск 1970
сістэме суфіксацыі на ар (яр) у беларускай мове мелі месца выпадкі дысіміляцыі канцавога р словаўтва
4*
51
ральнай асновы і суфіксальнага р (мурар — муляр), што таксама ўплывала на мену галосных кампанентаў эравых суфіксаў.
Аналіз беларускай суфіксацыі на ар (яр) паказвае, што на працягу ўсёй гісторыі беларускан літаратурнан мовы амаль ва ўсіх выпадках кансанантны элемент суфікса выступае зацвярдзелым пры выпадках мяккага р у іншых пазіцыях слова.
З’явы ётацыі, дысіміляцыі ў сістэме суфіксацыі на ар (~яр), а таксама адлюстраванне апошніх у формах запазычаных лексем могуць садзейнічаць больш дакладнаму вызначэнню храналогіі паасобных утварэнняў.
У сістэме суфіксацыі на ар (яр) назіраецца цеснае ўзаемадзеянне з іншымі суфіксамі, асабліва Top'd (тар), тай і субстантыўнымі формамі на ты. У выніку гэтага ўзаемадзеяння ўзнікаюць паасобныя ўласнабеларускія ўтварэнні з суфіксам тар (даматар).
Раду назоўнікаў на ар (яр) на розных этапах станаўлення беларускай мовы ўласцівы сінанімічныя назоўнікі, утвораныя ад той жа самай асновы, але пры дапамозе іншых суфіксаў.
У беларускіх гаворках у пэўных фанетычных умовах на базе літаратурнага суфікса ар можа ўзнікаць фанетызаваны варыянтыр (бондар>бондыр).
Суфікс ар (яр) захоўвае патэнцыяльныя магчымасці выкарыстання яго ў моўнай практыцы.
ПАКАЗЧЫК ІЛЮСТРАТЫУНЫХ ПРЫКЛАДАУ
Авіяканструктар архітэктар 41 буквар 49
43 асенізатар 41 бунтар 8, 25
авіятар 41 ассессорь 39 бухгалтар 27
автор 39 асэсар 41 б8кварь 47
авторь 39 аўтаінспектар 43
авчар 29 аўтар 41 вагар 47, 49
авчарь 29 аўчар 8, 20, 29 вазар 35
агітатар 41 ваздахтар 25
агрэсар 41 базар 50 валадар 24
адарь 47 байкар 25 валгарь 9
адверсарь 16 бакаларь 16, 19 варатар 21
адмпнпстраторь 39 бакаляр 20 варвар 21
адміністратар 41 бакалярь 19. 20 варварь 16
адмьньстраторь 39 бакіламарь 16 вахллр 47
аксакутарь 41 балкар 27 ветэрынар 27
аксакутор 39 балцарь 29 внд’м’ар 25
акторь 39 бахар 25, 29 вннарь 9, 19, 44
акуляры 47, 50 бейнар 29 впноградарь 9
акьторь 39 бібліятэкар 25 впнлрь 9
алфавптарь 47 блехарь 9 вннл рь 19
аматар 41 б.іЬхар 9 вннл рь 9
антролпкгаторь 39 бльхарн* 46 внрлрь 9
антыквар 27 бляхар 20 внснар 29
аператар 41 бляхарня 46 в’пц’ннар 27
апотекарь 9 бляхарь 20 вінаградар 21
апотекарь 8, 9 бллхарь 9 віолятор’ь 39
аптекарь 9, 18 боднарь 9 вішар 49
аптыкарь 9 болгарь 16 владар 9
аптыкарь 9 бол лре 38 владарь 9. 24, 44
аптЬкар 9 бондар 20. 21, 52 влодарь 10
аптэкар 20 бондаронок 29 водар 50
арандатар 41 бондарь 9, 24. 44 водз’ар 50
арандатор 41 бондарь 9 волгарь 9
аратар 38, 39. 41 бондыр 44, 52 волнлрь 10
аратор 39 бондырь 44 володар 10
арганізатар 41 боньдарь 9 воротар 6
ардзінатар 41 бочарть 29 восударь 21
ардынар 27 боАре 38 вратар 10
ардынатар 41 брайцарь 47 вульгарызатар 41
арендарь 9, 43 броварь 27 вухар 25
арендарь 9, 20 брукар 21 выдары 49
арендаторь 39, 43 брукарг 9 вбжарь 8
ареньдарь 9 букар 29 вілплре 38
53
вэнтар 50 гыляр 35 електорь 39
в’адз’мар 25 даватар 29 жаларь 48
вядзьмар 25, 44 даматар 52 жандар 27
вядзьмарь 25 даптар 35 жеглпрь 16
вядзьмяр 44 даяр 35 жекглар'ь 19
вянгляр 35 дегтярь 11 жекглВр'ь 19
вянглярня 46 дегтярь 11 жнлар 49
вяндляр 35 декарь 11 жняяр 25
вяндлярня 46 дектжрь 30 жыхар 35
вясляр 25 делятор 39
газетяр 8 джгар 46 ввЬздарь 11
га]дар 27 дзегцяр 29 завадатар 37 38 39
галяр 35 дзехцяр 21, 29 залатар 21, 22, 39
гамар 49 дзікар 38 званар 22
гандляр 25 дзягцяр 21 званароў 29
гантар 25 дзяннікар 26 звЬздар 11
гантароў 29 днгннтар 43 звяздар 22
ганчар 8, 21, 29, 49 днгнптаторь 43 звОздарь 11
ганьчарь 10 днкарь 8 зекгар 48
гарбар 21, 29 днкгннтатор'ь 43 златарь 11
гарбарь 10 дпктаторь 39 златарь 11
гармідар 50 дпмяр 11 злотар'ь 11
гаспадар 21 днректорь 39 злотарь 11
гаспадарка 46 дігннтарь 43 злыдар 37
гаўляйтар 41 діктаторь 39 змагар 8, 35, 36, 44
гафтар 10 дікцыюнар 48 знахар 36
гафтарь 10 доктар 41 знахарь 36
главарь 6, 8 докторь 39 знахарь 36
гладыятар 41 драбарь 46 золотар 11
глухарь 38 драГарт, 47 золотарь 11, 44
гончар 10 друкар 21 золотарь 11
гончарь 10 друкарн* 46 золоторь 43
горнчарь 10 дрўкарь 11, 21 зубар 29
горнтьчарь 10 ДубаР нмбарт, 48
господар 11 дудар 21. нмператор'ь 39
господарь 10. 11 дударь _ нмшарнна 47
господарь 10, 21 ДУДаРь 44 пнквнзнторь 39
государ 21 дукар z пнстнгаторь 3940
государь 16 думар 35 пнстнкгатор'ь 40
грабар 6, 21 д8дарь ннстыкгатор 40
грабарь 10, 21 дыктар пньтролнкгаторь
грабарь 10 дыктатар 41
градарь 11 дымар 49
грэйдар 50 дымарь 46 ілюстратар 41
губар 25 дырэктар 41 імітатар 41
губарь 29 дыхтар 25 ініцыятар 41
гўбернатар 41 дэкаратар 41 інкасатар 41
гукааператар 43 дэкламатар 41 інсінуатар 41
гусарь 29 дэманстратар 41 інспектар 41. 42
гусляр 21 евнкторь 39 інспіратар 42'
гусярня 46 езнарь 16 інструктар 42
гутар 29 екзекуторь 39 інтэрпрэтатар 42
гушчар 49 ексекуторь 39 інфарматар 42
г8сл Ярь 11 екьзек'Йтор'ь 39 ірыгатар 42
54
кааператар 42 кабзар 25, 29 каважкаторь 40 кавалкатор 40 кавярь 48 кавьярь 48 кадыфікатар 42 казар 6 казарь 16 казляр 22 казлрнж 46 каламарь 50 каламарь 48 каланізатар 42 калвакатор 40 календар 48 калькулятар 42 калкуляторь 40 каляндар 50 камар 6, 46 камбайар 22 камбінатар 42 каментатар 42 камінар 26 камісар 22 кампазітар 42 кампенсатар 42 кампілятар 42 камплектатар 42 камунар 26 камяняр 26 кандуктар 42 кансерватар 42 кансігнатар 42 канспіратар 42 канструктар 42 кантар 48, 49 канторь 40 канчар 49 каньторь 40 капар 48 каппарь 48 карбанар 28 карсарь 28 картатэкар 26 карчмар 22 карчмарь 22 карчмарь 11 карэктар 42 касар 36 касатар 42 кастратар 42 катляр 22 каўшар 29 кахлярь 26
кацар 29 качагар 26 качар 46 качкар 29 кашар 26 кашмар 50 кгвяздарь 11 кгосподарь 10 кграбарь 10 кграбарь 10 кгубернаторь 39 кгйбернаторь 39 келар 22 келарь 22 кентпнар 48 кесар 22 кнмар 29 кнмбар 29 кінааператар 43 клапатарка 46 класіфікатар 42 ключар 22 клямар 49 кнігарня 46 коаднуторь 40 коадьюторь 40 коварь 37 ковшарь 11, 44 кожарь 11 колодлрь 11 коляторь 40 комар 6 комарь 46 комендарь 16 комендаторь 40 комннарь 25 комнсарь 16 компетаторь 40 компетнторь 40 конаварь 47 конарь 48 конвнсарь 16 контннар 48 коньвнсарь 16 корчмарь 11 корчьмарь 11 косар 36 косарь 47, 51 котларь 19 котлярь 11, 19, 22
44
котлжр 11 котлж рь 1 1 коунторь 40 кравар 6
крамар 11, 22, 29 крамарь 11, 44 креденцарь 16 кредітор 40 кронннкарь 11 кро’ннкар 12 ктпторт, 40 ктытар 42 кулінар 28 кунторь 40 куфар 49 кухар 12, 22 кухарь 12 кухарь 22 кучар 28 кучароў 29 к8бар 48 КЙКГЛЖрь 16 к8хар 12 кйхарь 12 к8харь 12 лазарь 29 ласкар 12 лгар 34, 36, 37 лгарь 37 легар 49 ле]тарь 50 лекар 36 лекарь 34, 36 лектар 42 лекторь 39 лемантар 50 лендарт, 28 лпвар 8 л’нкар 36 лнхварь 19 лнхварь 12 Лнхвярь 19 лнхвжрь 12 лнхтарь 48, 50 ліквідатар 42 літаратар 42 літрэдактар 43 ліхвяр 22 ліхтар 48 лодар 28 лускар 50 лыарь 34 лыцар 28 лікар 34 лЬкарь 34 лікарь 9 ліхьтарь 48 лякар 36
55
ляндар 28 лятарня 48 .мтарь 47
мадыфікатар 42 мадэрнізатар 42 майстар 22 майстерь 22 малар’ь 19 малатарня 46 малачарня 46 малерь 17 маляр 28, 29 малярь 16. 19. 22 малйрь 16, 17 маллр 16 маллрь 16 маніпулятар 42 махар 36 махівар 48 махляр 46 махлярь 22 махлйрь 12 мацар 23 меденарь 38 медыяторь 40 меліяратар 42 механізатар 42 мннцар'ь 12 містыфікатар 42 млынар 23 млынарь 12. 23 монетор 40 мордарь 12 морнарь 12 моцар 12. 13 моцарь 19 моцжрь 19 мошар 29 мошнар 29 музыкар 29 мукар 34 муляр 28. 29. 51 мулярт» 28 мулйрь 28 мурар 23. 28. 44 мурарь 13. 51 мухоярь 48 муцяр 36 м8л*рь 28 мыдлярь 17 мыларь 13 мынцарь 13 мытарь 44 мытарь 13, 44
КНІГІ ОНЛАЙН
