• Газеты, часопісы і г.д.
  • Назоўнікі на -ар (-яр) у беларускай мове

    Назоўнікі на -ар (-яр) у беларускай мове


    Выдавец: Навука і тэхніка
    Памер: 64с.
    Мінск 1970
    84.51 МБ
    
    11
    
    ка Стэфана... co которон пншут кройнйкарэ (там жа, 346); фнлон кро'нйка? кладет до нароженй нсса (Бельск., 155); ведлуг посполнтых кро'нйкаро* (Стрыйк., 417); Але нашь кро’нйка? р8скн' нестер, закон"нкь печерскн (там жа, 443); II рече сам8нль к к8харю (Скар. Царстваў, I, 20); майстер к8хары™ (Бярында, 237); встал соднн кухарг й взАлг головню горачую (Бава, 151); Бова ...вшол'ь в кухню, где стойлн кухары (Бава, 150); к8ха? (Александрыя, 56; Супр. сін.); кухар'ь (АЗР, III, 192); кухару (РІ4Б, XXVII, 231); II поднесль к8харь лопатк8 (Хранограф, 1876); к8харов вознп⁴ (Стрыйк., 5586); пры кухарехт> (ЙЮМ, V, 139); перепечкн две узял'ь кухарт> пана Рутского (ЙЮМ, VII, 205); tcyxapt (АВК, XVII, 108, 356; АВК, XXI, 210); » неверненье кухара дворного п кухтнка (АВК, XV, 178); вст8ппл на ...панство федор ласкар названы' (Бельск., 383) ; лйхвярр (Кал., I, 14; II, 65; III, 1726); брать слынеть ...лйхвАремь (Кал., III, 178); Лйхвлры которые дер8ть людей оубогнх'ь (Навука, 109); Лнхоймець: Лахвяр'Ь (Бярында, 71); кто пожнчаеть не можеть лнхвы братн, можеть еднакг, сот ста золотыхь пожнчаныхь, золотых'ь седм_ь взйтн на рокь ...кто зась важнл бы сж боліігь братн, такій называетсж лйхвАром^, не повннен'ь бытн прнп8тоны' до прнчастіж (Сабр. прыпадкаў, 1236); крадуть лйхварй, которін взаем грошен давают ...лнхву беруть (Будны, 90); манюкн, махляры (Кітаб, XVII); разбойннк'ь нкнй або махлар'ь (Збор. 107, 1756); Kazan piroz szto ty peirszy machlar (Марашэўскі, 226); млынаря (A3P, I, 10); где Янушь млынар'ь сталь на крайней балце (Дзённік, 137), содного млынара сын (Бава, 135); бывшого млынара (РЙБ, XXVII, 179); мужг ...быль млынарь, а седель на млынарском местцы (там жа, 419); млынар'Ь (РЙБ, XXX, 559, АВК, XVII, 215; XVIII, 194; НЮМ, VI, 78); оть Данялы млынара за неделн две Bcnxb грошей зь млыну ...вылнчнлн ...сь тыхь грошей млынару третюю часть вылячнлн (ЙЮМ, IV, 56); млынару любужкому за направьлене клев'ьцов’ь до робеня каменя нового далн шелегамн золотыхь два (ЙЮМ, VII, 114); Отобралн оть млынаря Грігорія остатній раз"ь, покуль стоял"ь млын'Ь, за полторн неделн золотых'ь пятнадцать (ЙЮМ, VIII, 22); н морнары лаклнсж (Трыстан, 54); н кождый будет coot морнарь (там жа, 19); соудей мордаревь не вЬдаючн (йакуты, 23); полегль моцар которн' выбавлвл люд'ь (Юдз.
    
    12
    
    гіст., 586); тыхь называеть пот8жнымн моцарамй (Кал., III, 245); тын сут нмена моцаро* двдовыхь (Біблія, 396); мдцаре войска (Хранограф, 321); полегль моцарь велнкі'й (там жа, 458); co моцара* давндовых повіст (Бельск., 1106); ахнле’ забнл тронла моцара (там жа, 87); змовнлн мураровь (ГІЮМ, I, 66); мурарт> (Біблія, 404); заложнлн м8рарй церковь гсдню н юправовалн мурн міста нер8салнмского восоколо (там жа, 603); заложнлн м8рарй црковь (Хранограф, 362); далн ремесннкшмь н м.Цраром'ь (там жа, 319); мыларь (БЛП, 105); мынцарр (АЗР, I, 25); мынцары нашн которне, золото, серебро п мньшую матерею належачуюн прнслухаючую ку мынцы фальшовалн (Статут 1588, 18); мйнцара (АВК, XX, 89); слузе н мыньцару нашому (РІІБ, XXVII, 825); тіараўн. гайна ... мешкаючн в царігород'Ь, з свонмн гофамн к8пецкнн крамы, н злотннчне, н Мындзарскне зл8пнт хот£л (Бельск., 297); мытарй (Кал., I, 16; Тры каралі, 786); Аш,е церквн не послушаеть, будн тобі яко нзычннк н мытарь (Будны, 157); нйварть (БЛП, 123); новйнарь (БЛП, 1246); овчары (Хранограф, 626); швча? (Біблія, 87); Дбм звАзованА,стрыженА, где овчарЬ жіют (Бярында, 254); овчарь череды егм (Хранограф, 61); ывчарь (БЛП, 245); осподарь (РЛА, 129); асподарю его (Збор. 262, 109); землед'Ьлець: пахарт> (Бярында, 51); Знаменатель: печатар‘5 (там жа, 52); суГГел'ь, печата? (там жа, 313); чого печатары н пнсары нашн с повнньностн своее постерегатн внн'ьнн 68д8ть (Статут 1588, 80); печатарь (АВК, II, 41; XX, 69; XXXI, 84; XXXIII, 137, 187; БЛП, 132); печатаровь (АВК, VII, 452; XVIII, 212; XXXII, 52); печатары (АВК, XX, 68); печатарь того тестаменту (АВК, II, 41; III, 5); такьже н печатаре подойзраные (АВК, XVIII, 218); очевнсто прошоный печатар Янь Чулнцкнй рукою власною (АВК, XXXVI, 111); параўн. паланізм печен’ьтар'ь (АВК, XXXII, 209); У Стефана Руснна, пнкаря, в коморцн (Дыярыуш, 131); абы пйтаре, то ест збо'цн морскне, там збнват не смілн (Бельск., 916); плокаре (РНБ, XXX, 538); почтару (НЮМ, V, 103; VI, 77); Почтаровй Корнтннскому за лнсть, што прншоль до пана войта (ЙЮМ, IX, 28); Рнмлнне повннны сл8хатн вь днн стыа, сл8жбы бжіел, под гріхомь смертельнымь, вынавшн почтаров'ь, посланцовь, пелгрымовь, по морю, н ріках плаваюшнхь (Сабр. прыпадкаў, 29); жрец'ь: Практыкар'ь (Бярында, 44); знамена практыка
    
    13
    
    ро* (Бельск., 2); практыкарове то выкладалн нж мі>ла 8роднт... чловека (там жа, 169); вннвечь соборачаючн знамена практыкаровт> (Хранограф, 3); псару... мает ...головіцнна бытн яко путному слузе (Статут 1529, 88); псарцу (Статут 1588, 335); Маіуько псареціз (РЙБ, XXXIII,37); жаловал'ь мне пкшькаУ гд'рьскн' (ВЗС, 11); нж которых дв8х п.8ші>каров HaMbuoBb ган8са а юньтонн га гдсрь король ... рачнль вмовнтн на тоть замок (ВЗС, 17); п8шкары господарскнн (ВЗС, 1726); пушкару (Статут 1588, 335); пвшкарй не вЬдалн где стрелвлн (Хроніка, 21); пушкарь господарьскнй (РЙБ, XX, 505); н сь тымь пуійкарем'ь (там жа, 124); пушкарг (АВК, III, 7; XXI, 17; XXXIII, 6); пуш.’ькарем’ь (ЙЮМ, I, 101); пушкару (НЮМ, II, 28); пушкара (ЙЮМ, III, 112); оть рандара кабачного Мурашкн (ЙЮМ, IV, 71); пре³ 8богне н нагне рыбарй, так много бы ч8дов был не чыннл (Збор. 255, 4106); рыбарь (БЛП, 1846); рымаровть (АЗР, I, 385) ²⁰; 8смошвец,ь: рымар (Бярында, 182); рымар'ь (АВК, VI, 170); XVII, 66); рымара (АВК, VIII, 15; XI, 198; XXXIV, 52); рымары (РЙБ, XXX, 155, 594); рымаровт, (РЙБ, XXVII, 837); рымарю (ЙЮМ, I, 22, 74); За направляне шлей парь двухь н нашнйннков'ь рымару Ярмоле (ЙЮМ, II, 142); Змовнлн Ярмолу рймаря обнвать колясы (ЙЮМ, VIII, 76); За направенне нашнйннков'ь четырохь заплатнлн Ярмоле рымару золотый (ЙЮМ, VII, 148); саладар (Грынблат, 107); свйнарь (БЛП, 188); седларовк (АЗР, I, 358); седлары (РЙБ, XXX, 594); cedAapoet (РЙБ, XXVII, 837); седлару (ЙЮМ, IV, 79); седляры (БА, 73); За направу седла далн седляру (ЙЮМ, II, 63); оть Кондрата Седляра Плесневцова (ЙЮМ, II, 74); ©едору седляру за покрыте чорнымь скуромь зол. трн (ЙЮМ, VIII, 139); седляру (АВК, XV, 364); Дроугій сектараве Фарнсёсове послышавшн о том же (Кал., II, 846); СаддЯкен сектарй (Бельск., 1976); сенатаров (АВК, IV, 13); сйтарь (БЛП, 1916); скляры (БА, 73); Цесар сестр8 романа склара за ч8жоложннц8 взйл (Бельск., 379); скляру (ЙЮМ, VIII, 152); скляр (РЙБ, XXX, 594); смолар (БЛП, 1996); на смоляра (АВК, XXII, 56); da пе
    
         ²⁰ Форму рымар^ь некаторыя даследчыкі адносяць да германізмаў. Гл. A. Reitsak. Entlehnungen aus germanischen Sprachen in der russischen Lexik des 15.—17 Jh. Zeitschrift fur Slawistik, B. VIII. Heft 1. Berlin, S. 46. II. H. Ч e p т к o. Лекснка немецкого пронсхождення в старобелорусском языке, стр. 11, 13, 17.
    
    14
    
    hnewaysia spodaru (Ліст, 442); стклл^ (БЛП, 2056); жаловаль мне стрехарь городенскнй Мнско (АВК, XVII, 297); стрехарь, стрйхарт, (Супр. сін.); стрйхаровй (Збор. 752, 1616); станувшн предо мною стрйхар'б господарьскнй (АВК, XVII, 101); Мнско стрыхарт, (АВК, I, 78); стрыхарь (АВК, XVII, 195); стрыхара (там жа, 375); стрыхарт, (АВК, XVIII, 365; XX, 107); столя^ (БЛП, 2056); столяры (БА, 73); возват до себе столаро^, н казал столець велмн днвны' справнт (Александрыя, 426); Древод'Ьла: столар (Бярында, 38); прнказаль возвать до себе столлровг (Хранограф, 134); столлуь (Супр. сін.); столяр'ь (АВК, XXII, 52); столяру (Статут 1588, 335); Змовнль пань бурмнстрь купцевнчь Веремея столяра точнть балясы, оть штукн по осм. семь (ЙЮМ, IX, 139); co мдромь ліпшь нежелн тесларь, занеже мдрость лЬпшн тесларьства естеством (Лог., 486); т&сларь (Лог., 726); тйсар (БЛП, 2186); угляре (РЙБ, XXX, 538); александра, которого потом 8глйром звано (Бельск., 245); Александер ...межн 8гларр се 8дал ... углара (там жа, 2456, 246); да тые соут блазове албо фальшаре (Пакуты, 186); колн соное дЬтя фалшарй крстнлн (Бельск., 286); Сапогошвец’ь: чйжмФ ...сапожннкь: чоботарт> (Бярында, 143); прншедшн до замку неякнй чоботарь, даль знать (АВК, XVIII, 134); чоботара (АВК, XXII, 19; XXVIII, 46); й вчнннл есть шафарь все (Скар. Быція, 81); Стронтель: шафарь (Бярында, 158); Ск8пннк: шафарь (там жа, 148); домостронтель, шафарт> (Зізаній, 49); нкь справца або шафарг (Кал., I, 184); шафаре™ мене добрЬ свонх а не паном оучнннл (Жыціі, 136); до шафара домовогсо реклн... а шафар'ь мовнль (Хранограф, 70); Огь йвана Чепелы дошло намь шафаролп за два прнлавька цыншу дорочного золотыхь шесть (ЙЮМ, I, 12); шафаре (там жа, 49); шафар'ь (ЙЮМ, V, 7); росказал шафаровй дом8 (Бельск., 306); прн³вавшн шафара до дому рекль (там жа, 316); сЬл на столнцы кнпрннн шафаР цеРковны* (там жа, 3336); Вннарскь: шйнкарь (Бярында, 14); шынкаровн (РЙБ, XXX, 827); шйнкарр в своен владзы міста держат (Кінавіён, 57); шйнкаров'ь (АВК, V, 168); казаль шйнкару моему (АВК, XXXVI, 2); шйнкар (там жа, 2); шйнкарь складу местского (ЙЮМ, VII, 353); шкляр'ь (АЗР, III, 91); шкллрь (Супр. сін); за лятарню новую шкляную шкляру (ЙЮМ, III, 106); за направу болонкн до светелкн... шкляру (ЙЮМ, V, 96);
    
    15
    
    шкляромь (АВК, XXVIII, 356, 360); шкляра (там жа, 357); который з мало што оучоных ійколлр<і>в (Бяседы, 243); до бурсы брацкой школяром'ь далн на менсо золотый (ЙЮМ, VIII, 68); іцйтарь (Александрыя, курн.); азнарт> (БЛП, 264) і інш.
       У сістэме адыменных асноў з суфіксацыяй на ap^ (ярт>) у мове беларускай народнасці выступае рад запазычанняў, якія падпарадкаваліся старажытнабеларускай мадэлі. Да іх можна аднесці наступныя формы: Мало жычлнвые адверсары (АЗР, IV, 523); adeepcap^, а не судья (АВК, VIII, 49); роз8мт> есть адверсаромь (Бяседы, 25, 159, 240); бакаларемь (Барк. лет., 166) ; Бокалару того монастыра (НЮМ, IX, 171); бакалар'ь (АВК, I, 245; XX, 371; XXVI, 57); бокаларн (АВК, VIII, 30); боколарь жнветь (АВК, XI, 42); да бакіламара (Селянін і студэнт); хо³ро* змовнлсй н³ болгарамй (Бельск., 3386); болгарове вторгн8лн до трацЬн (там жа, 343); eapeap^ (Кал., III, 2386); государь (Бава, 145); сам жегларё" был (Бельск., 786); жегларй се полекалн (там жа, 136); 8богн' о’ жегларов млстннн проснл (там жа, 3346); к8пцы нж жекглйрй моцнын на морн (Стрыйк., 419); шл жегллров'Ь воды з морж не оужнваючнхь (Бяседы, 401); прнказал жеглпро" до себе прн’тн (Александрыя, 43); там т8ркн всходння которн co казарй зовут (Бельск., 3386); былн:... уставннкь Іона фнлософ’ь, ключннкь... келарь (АЗР, I, 60); комендарь (АВК, XV, 147); комендара (АВК, XXIX, 81); веры го’ныхг комйсаров (Статут 1566, 126); комйсарг седечы на суде (Статут 1588, 220); KOMUcapoeTi (СПТ, 46); комйсары (РНБ, XXX, 521); высланын одь комйссара (АВК, XI, 25); н комйсаре де’ таміэ выезднлн (РЙБ, XXX, 1100); deputatam kopy, komisarom kopy (Ліст, 440); конвйсар'ь (ABK, XX, 60); кон'ьвйсар'ь (там жа, 61); пану Матысу Войтковнчу, конвйсару мЬста Внленского (ABK, XI, 14); креденцарт> (ABK, XX, 136); креденцара (там жа, 135); к8кгллрт> м слшвь выкладачь (Варлаам, 2436); малярь (АЗР, IV, 210); мальра (Бяседы, 283); маллрь... оймаловывает на <образь члвка нбснаго (там жа, 284); повнннн бовЬмь с8ть маллрЯ ведл8г зраз8 образы маловатн (Кінавіён, 62); Мала.ры (Жыціі, 226); йко"ннк: Малл? йбраза» (Бярында, 57); жнвопнсатель: Маллрь (там жа, 43); послала некоторого малара своего (Хранограф, 4286); малярТ) (ABK, VIII, 76; XX, 134); маляра (ABK, VIII,