Спевы пра даўніх ліцьвінаў да 1434 года  Васіль Ліцьвінка

Спевы пра даўніх ліцьвінаў да 1434 года

Васіль Ліцьвінка
Выдавец: Тэхнапрынт
Памер: 124с.
Мінск 2004
18.88 МБ

 

Аўтаматычна згенераваная тэкставая версія, можа быць з памылкамі і не поўная.
Адно Альговіч, кіеўскім быў князем, Дагнаў літву з здабычай адным разам. На слонімскіх палетках бой звязалі, Ліцьвіны ў пушчы хутка паўцякалі. Знаёмай сцежкай набягалі зноўку, Даніны ж Кіеву — ніяк, ніколькі.
Адсылка: Стрыйк., с. 242-245; Нарбут, т. 3, с. 228.
Жывібунд Дарспрунгавіч — легендарны ўнук Дарспрунга, які жыў у часы Палямона. Княжыў пасля Керна. У «Хроніцы...» згадваецца пад 1219 г. Перанёс сталіцу Літвы з Дзяволтава ў Кернаў.
Мантвіл (памёр у 1070) — сын Гімбута, бацька Эрдзівіла — легендарнага пачынальніка роду Радзівілаў.
Альговіч — адзін з нашчадкаў кіеўскага князя Алега.
У баладзе гаворка ідзе пра бітву пад Слонімам паміж ліцьвінамі і кіяўлянамі, прайграную ліцьвінамі, за што яны помсцілі сістэматычнымі набегамі на кіеўскія землі.
III.	ІІАЯТА КЕРНАЎНА, ЖОНКА ЖЫВІБУНДА (1220)
ВфШ й 'Ьчта	Мушй 8. Кэйармявейкі
ПсракШ С. Судака 	ч 		
Ой, Пя> та р® д«чш, 8&цьку МЙ» 8»ла, ў. : ■: .. I ^4	9""" '*" *	*	-* „Ж .		;	9	№	9	J
йа «урfaне гай дубоч-каў густа насзд«апа.
Ой, Паята добра дочка, Бацьку ўшанавала, На кургане гай дубочкаў Гусіа насаджала.
Ой, ІІаята — добра жонка, Паў-Літвы трымала, А з пакорай Жывібунда Слухала, кахала.
Ой, Паята — добра маці, Сын яе — не песта, Кукавсйт гатоўураці Княжы гонар несці. Ён з падзякай на магіле Ў намяць для народу Па-над Зослам вобраз мілы Выразаў з калоды.
Хоць той помнік згніў праз годы, Ліпы паўзрасталі, Да Паяты род за родам Модлы тут складалі.
Адсылка: Стрыйк., с. 277.
Кукавейт (памёр у 1169) — сын Паяты і Жывібунда. Пасля смерці бацькі заняў пасад. На беразе возера Зосла, паводле легенды, паставіў маці помнік — драўлянае боства, вакол якога ўзнікла капішча. Калі помнік спарахнеў, на тым месцы вырас святы ліпавы гай.
Гаворка тут ідзе пра возера Зосла, што знаходзіцца каля мястэчка з той самай назвай непадалёку ад Кашадора
IV.	ЭРДЗІВІЛ МАНТВІЛАВІЧ (1217)
Я. Чачта	В. Куйршжші
Перахаад С. Судаіка
Напвўна	w	**
Пэ-мяць мія-зя	sim цт niu^-eiнвў слаў-нз; міяа,
**	л«
йн г»асунуў кра« гоні ча абшары Заня-моння.
1	•' * ;	I
* . . .. 9
оез вай~ны. крьь &	.= хціуства, а сядабразыч-яіўства.
Памяць князя Эрдзівыа Для ліцьвінаў слаўна, міла. Ён прасунуў краю гоні На абшары Занямоння. Без вайны, крыві і хціўства, А сярод дабразычліўства.
Як панішчыў хан Батыга Край крывіцкі, далей ліха Па-над Віслу падалося I за іх муры ўзялося, Эрдзівіл у Занямонне Войска ўвёў на добрых конях.
Над высокаю гарою Бачыць крушні пасля бою — Там Наваградак геройска Біўся супраць дзікіх войскаў. Люд вакол цяпер блукае, Князя прыбыццё вітае.
Замак зноў адбудаваўся, Князь у горадзе застаўся. А калі з Арды пасланцы
Дань хацелі дабівацца, Моцна іх уіпанавалі — Дзве стралы падаравалі.
Князь да Прыпяці кіруе, Койдан-хан туды ж прастуе. Марны быў набег чужыны, Мужнасць ён спаткаў ліцьвінаў, Нібы пырскі адляцелі, Узялі ў даніну стрэлы.
Эрдзівіл ахоўваў княства, Цаліў раны гаспадарства.
Слаўная краіна стала, Аж да Буга даставала.
Скончыў век у Новагародку, Слёз па ім было ў дастатку.
Адсылка: Стрыйк., с. 265.
Эрдзівіл, паводле Стрыйкоўскага — сын Мантвіла, паводле Нарбута — сын Рынгольта, жыў у 1197-1240 гадах. Быў валадаром Жмудзі. Меў празванне Захопнік. Пляменнік Міндоўга.
Занямонне у гэтым выпадку — беларускае левабярэжжа Нёмана.
Батыга — хан Батый (1208 -1255), унук Чынгіс-хана, заснавальнік Залатой Арды.
Беларуская гісторыя не пацвярджае факта разбурэння Новагародка манголататарамі. Наадварот, мангола-татары пад час паходу Батыя «да апошняга мора» не ўзялі ніводнага беларускага горада.
Дзве стралы — у гэтым выпадку абазначае выклік на бітву, абвяшчэнне вайны.
Хан Кайдан — чынгізід, адзін з мангольскіх палкаводцаў. Знайшоў сваю магілу ў Беларусі. Заслугу знішчэння Койдана розныя гісторыкі прыпісваюць розным ліцьвінскім, крывіцкім і дрыгавіцкім князям.
У гэтым выпадку Эрдзівілу прыпісваецца заслуга пашырэння межаў новагародскай зямлі да Буга.
V.	МІНГАЙЛА ЭРДЗІВІЛАВІЧ, КНЯЗЬ ЛІТОЎСКІIНОВАГАРОДСКІ
Вфш Я. Чачота Псракздз С. Судаіка
Зажка
Музыка В. Куйрыяненкі
□



Пс-пацк будзіць звон вя« човы з верх-н» е звані~
цы,
Л -
л. ♦
г.: й

да &>ю пюд гатовы wa ішцы w міЧЧа
Полацк будзіць звон вячовы 3 верхняе званіцы, I да бою люд гатовы На пляцы тлуміцца.
Князь Мінгайла ўсердаваны Полацкім свавольствам, Хоча помсціць палачанам Ды з усім геройствам.
Дарам збройны люд храбрыцца — Князь перамагае,
I крывіцкая сталіца Браму адчыняе.
3 таго часу ў вечнай згодзе Полацк быў з Літвою, 1 не помняць у народзе Нават бойкі тое.
Адсылка: Стрыйк., с. 271.
Мінгайла-легендарны сын Эрдзівіла, князь літоўскі і новагародскі Падзеі, апісаныя ў баладзе, — з легенд розных часоў.
VI.	СКІРМУНТ МІНГАЙЛАВІЧ КНЯЗЬ НОВАГАРОДСКІ (1220)
Верш Я. Чачога	Мушш В. Кунрыяжякі
Пераклад С. Сужка
Ваяўнма
Сяр-йуні': княэь На»агаро~ дскі, звыш seрой«і быў,
хтоб «■ го на wi»U н» «»■	без раз бору біў
Першы быў Мсціслаў князь Луця,
6оso зажадаў,
па над Я сельдай навуку Скірмуні княло даў
Скірмунт, князь новагародскі, Звышгеройскі быў, Хто б яго на пляц ні клікаў, Без разбору біў.
Першы быў Мсціслаў, князь луцкі, Бою зажадаў,
Па-над Ясельдай навуку Скірмунт князю даў.
Пінск і Тураў, нашы княствы, Пад уладу ўзяў, Пагубіў бацькоў уласнасць Прагны князь Мсціслаў.
Балаклай, царок заволжскі, Пасланцоў прыслаў, Дані з Скірмунта прывычнай Цар той зажадаў.
Скірмунт тут, забыўшы меру, Рассупоніў гнеў,
Паслам вушы паабрэзваў, Права не глядзеў.
Ды як змераў з Балаклаем Сілы ў полі зноў, Многа ў Койданаўскім краі Зляцела галоў.
Балаклай там сам на полі
3 мурзамі прылёг, Скірмунт з войскам задняпроўскі Вытаптаў быльнёг.
I Чарнігаў, і Карачаў Ён забраў назад I сыноў сваіх прызначыў Там наводзіць лад.
Сам вярнуўся поўнаўладным
Па гарачых днях
I ў Наваградку пасадным Свой закончыў шлях.
Лдсылка: Стрыйк., с. 276-282.
Скірмунт — старшы сын Мінгайлы, легендарны прашчур Скірмунтаў. Братам яго лічыцца рэальны новагародскі князь Гінвіл, а сынамі — рэальныя ліцьвінскія князі Любарт, Пісімонт і Трайната.
Мсціслаў Раманавіч — князь луцкі.
У гэтым выпадку далучэннс Пінска і Турава — пакуль проста легенда.
Балаклай — хан заволжскіх татараў, паводле легенды, загінуў разам з Койданам.
Вяртанне Скірмунтам Чарнігава і Карачава — толькі легенда.
Мурза — тытул чыноўнікаў на Усходзе.
VII. РЫНГОЛЬТ АЛЫ ІМУНТАВІЧ, ПЕРШЫ ВЯЛІКІКНЯЗЬ ЛІТОЎСКІ, ЖМУДСКІI РУСКІ
Мушка В. Купрыякенк
Верш Я. Чачжі К. Цьіркі Урачысга
6	V «
V
Ч«с уо помніць нам Рынгольга.
Час успомніць нам Рынгольта, Альгімунта сына, За якім славутай стала Наша ўся краіна.
Зайздрасць, ведама, заўсёды Бачыць толькі крыва.
Пазайздросцілі Літве ўсе, Што жыве шчасліва.
Выйшаў з Кіева са зброяй Святаслаў той горды,
3 ім Леў, Дзмітрый, а таксама Курдасовы орды.
Ды Рынгольт іх стрэў на Нёмне, Дзе падходзіць Дзітва, I ўсчалася ў момант з тымі Прыхаднямі бітва.
Кроў цякла ракой, ды йшла там Зноў на сілу сіла.
Дзень сканаў — Літва ў той сечы Bopara разбіла.
Бітвы той сляды ля Нёмна: Сыпаныя шчыльна
Курганы ды вёскі імя Даўняе — Магільна.
Адсылка: Стрыйк., с. 285; Нарбут, т. 4, с. 75, пар. 847.
Рынгольт — сын Альгімунта, бацька Міндоўга, памёр у 1240 г. Постаць дастаткова рэальная.
Святаслаў Усеваладавіч — кіеўскі князь. Леў Данілавіч — князь уладзімірскі. Дзмітрый — князь друцкі.
Курдас — хан заволжскіх татараў, сын Балаклая.
Дзітва — правы прыток Нёмана, упадае ў Нёман на тэрыторыі Лідскага раёна. Паводле Нарбута, Дзітва аддзяляла Літву ад славянскіх зямель.
Наезд паўднёва-рускіх князёў разам з татарамі на Літву быў у рэальнасці, але супрацьстаяў ім не Рынгольт, а Войшалк.
Магільна — вёска гэта не пры ўпадзенні Дзітвы ў Нёман, а ў верхнім цячэнні Нёмана ў цяперашнім Уздзенскім раёне.
VIII. ТРАЙНАТА СКІРМУНТАВІЧ, КНЯЗЬ НОВАГАРОДСКІ, ПАДЛЕССЯ IЛІТВЫ ПАВІЛЕЙСКАЙ
Верш Я. Чачота
Пераклад С. Судніка
Муаыка В. Купрыянснкі
Стрымана
Рушыць Курдас з помстай swepці баць-кі Бадакяая,
за ім з Кры му, і з-за Волжа.	і з На-гаяў зграя.
Рушыць Курдас з помстай смерці Бацькі Балаклая, За ім з Крыму, і з Заволжа, I з Нагаяў зграя
Нішчыць край агнём і мечам, Стаў, Мазыр абклаўшы, Там над рэчкай Акунёўкай Стаў, Літву чакаўшы.
Сцяўся смелы сын Скірмунта 3 Курдаса ардою,
Ледзьве ўцёк Курдас памслівы 3 цэлай галавою.
Мноству вязняў, што паспелі
Паланіць татары, Князь ліцьвінскі, князь Трайната Тут свабоду дарыць.
Ды не выйшаўся без стратаў Гэты бой упарты, Пісімунта там Трайната Страціў і Любарта.
Згінуў князь Сямён там Друцкі, Курдаса прыцяўшы,
Згінуў князь Андрэй там Луцкі, Страху панагнаўшы.
Бо адна Літва час доўгі
3 цэлае Еўропы Адбівала аж за Волгу Дзікіх орд патопы.
Як падсуседзі-краіны Вычын іх не зганяць, Людскасць мужных тых ліцьвінаў Ушануе памяць.
Адсылка: Стрыйк., с. 283.
Трайната — паводле Стрыйкоўскага і Нарбута — сын Скірмунта, князь Новагародка, Падлесся і Літвы Завілейскай, бацька Альгімунта, прадзед Міндоўга. Тое ж самае імя насіў жмудскі князь, пляменнік Міндоўга і яго забойца, які сеў на пасад літоўскі на 1263-64 гг.
Курдас сабраў вялікае войска з заволжскіх, казанскіх, нагайскіх і крымскіх татараў.
Акунёўка — рэчка ў ваколіцах Мазыра.
Пісімунт і Любарт — старшыя браты Трайнаты, абодва загінулі пад Мазыром.
Князь друцкі Сямён і князь луцкі Андрэй удзельнічалі ў бітве на баку ліцьвінаў.
Апісваючы перамогу ў гэтай бітве, Нарбут сцвярджае, што ліцьвіны першымі паказалі свету, што татары не з’яўляюцца непераможнымі. Гэта сведчыць пра мужнасць ліцьвінаў і магутнасць ВКЛ, ні адзін з паўднёвых гарадоў якога не быў узяты татарамі.
БіірышJ квмень
IX. БАРЫС ГІНВІЛАВІЧ ПОЛАЦКІ
Му<:амхм /I. Русэд&а
Взрш Я Чачота ГІерак/іяд С. Суднзка Умедона
Яшчэ ці ёсць той камень над Дзвіною, Што ад Дзісны адной не далей мілі, Дзе крыж і словы: «Дапамож, о Божа, Твайму рабу Барысу, сын Гінвілу».
Прад Богам гнецца кожны чалавеча, Карона голаў крые ці сярмяга, Барыс быў князем даўнім, раннявечным, А як скіроўваў моц сваю й адвагу
Чатыры цэрквы збудаваў святыя,
1	над Бярэзінай Барысаў ззяе, Свабоды Полацку вярнуў старыя I шчасце, а не слёзы памнажае.
Так сэрца, што набожнае папраўдзе, Любоў Хрыста якому шчыра, міла, Дабром да бліжняга краінай радзіць. Барыс так радзіў, князь і сын Гінвіла