Спевы пра даўніх ліцьвінаў да 1434 года  Васіль Ліцьвінка

Спевы пра даўніх ліцьвінаў да 1434 года

Васіль Ліцьвінка
Выдавец: Тэхнапрынт
Памер: 124с.
Мінск 2004
18.88 МБ

 

Аўтаматычна згенераваная тэкставая версія, можа быць з памылкамі і не поўная.
X .	НЖЕ 8 =ЗІ= Е^ЕЕ. ЗІЕ
V ~~	Г		-, л. 	 ..		...|	.^			 	
Дам гро	аныы змй’ рдаеаў,	у.
хто ру. ца paw сг»	цца іфагнуу на
^■І=^	' ■ J
е> 	'		~!	•	;	;	?					,	I	«
крушнях туг ж» ўпа-	вд,ў
Крыжак Літву два разы штогоду Нападам грозным змардоўваў, Усіх, хто рыцарам стацца прагнуў, На крушнях тут жа ўпасоўваў.
Калі ж прыйшоў сам граф фон Ганаву, Яго ўпасоўваць схацелі ў Гародні, Пад збітых стогн, на трупах паганскіх, Каб замак быў ім паходняй.
Шатландцы едуць, з імі ангельцы.
I немцы вялікай грамадай, He з апостальскай ласкаю ў сэрцы, А перш-наперш з хціваю здрадай.
Ды толькі здаля вежы Гародні Прабліснулі, здань іх зводзіць...
Там з хлебам-соллю, з крыжам збавення Пасольства з брамы выходзіць.
На тварах сорам лёг на крыжацкіх, А гневам госці ўскіпелі: Навошта клікаць, бы на паганцаў, Як хрысціян біць хацелі.
Няслі ад Горадні нехта сорам, А нехта гнеў і пагарду, Так Патырг мудры, замка староста, Збіў з немцаў пыху без гвалту.
I хоць жа Кейстут, бацька Патырга, Меў з тога гумор не найлепшы, Ды Патырг тым шмат болей дамогся, Чым нават немцаў пасекшы.
Адсылка: Нарбуг, т. V, с. 130, пар. 1254.
У апісаным акрэсе часу Горадня падлягала ўладзе Трокскага княства Кейстута, які каштэлянам тамашняга замка прызначыў свайго сына Патырга, але пазней адабраў у яго права кіравання Горадняй. Нарбут выказвае здагадку, што за манеўр, апісаны ў гэтым творы.
Нарбут, спасылаючыся на Фохта, піша, што гэта меў быць граф фон Ганаў (Ганаў — месца над Майнам) -— Ульрых IV.
XLI1.	БІТВА ПАД РУДАВАЙ У ЧАСЫ АЛЬГЕРДА (1370)
Всрш Я. Чдема	В. Купрыяненю
Лераклад С Судшка
Рашуча
-.U • І . , Л Я U ' S
Князь Кейсгут нз-марна слоаа не эзў нн кояі:
. 4Т
'9^1	9	9 *
W ду ў вас у Пру-
сах
госцем
на дь мсвым ло~
о
Лі.
I
9 f . •
Князь Кейстут намарна слова
He казаўніколі:
— Буду ў вас у Прусах госцем Па зімовым полі.
Зімка поле пабяліла,
Рэкі лёдам сцяла,
I Кейстут з Альгердам рушыў
3 сілаю нямалай.
Моўчкі ўпаў пад Каралевец —
I ўжо пад Рудавай.
Там сцяліся з крыжакамі
Бітваю крывавай.
He пашчасціла ліцьвінам, Бітву ж бо прайгралі, Толькі тое суцяшае, Слова што стрымалі.
Так бывае, што прыплаціць Рыцар за размову, Галавой наложыць — толькі Датрымае слова.
Адсылка: Нарбут, т. V, с 178-188, пар. 1275 і 1276.
Рудава — гістарычная вобласць у Самбіі, 18 км на поўнач ад Каралеўца, цэнтр — Рудаўскі замак. Нарбут апавядае, што Кейстут з Альгердам пры
падтрымцы Ягайлы і Вітаўта рушылі з войскам у бок Рудавы. Бітва з крыжакамі разыгралася 18 лютага 1370 г. Абодва баю панеслі вялікія страты.
Гістарьгчныя сведчанні вельмі па-рознаму ацэньваюць вынікі гэтай бітвы. Нарбут сцвярджае, што ліцьвіны калі не перамогу, то немалую карысць вынеслі з бітвы пад Рудавай, дзе выбілі шмат крыжацкіх военачальнікаў і ўзялі немалую здабычу.
XLIII. ВАЙШВІЛА Ў ЧАСЫ АЛЬГЕРДА (1370)
Верш Я Чачота	Музыкз В. Куйрыхненкі
fc-рамад С. Судкіка
Налеўна
Віся, песня, над магілай, Дзе бясстрашны лёг Вайшвіла. На Літве, што памяць мае, Цснь яго хай суцяшае.
Згінуў недзе над Тарнавай, 3 крыжакамі біўся жвава.
Як Кейстут адходзіў з войскам, Схіндэкопфа збіў геройскі.
Звёў са свету вераломцу, Што крыві папіў бясконца Ў Баербургу і ГІастове, Там зляцелі ўсе галовы.
Меўся знішчыць шчэ Літавы, Як вяртаўся з-пад Рудавы, Ды страла з рукі Вайшвілы Навылёт яго прабіла,
Каб грашыць ён болып не мог. А злы дух каб хто сцярог, Дух Вайшвілы будзе там жа, Дзе нямчына ў землю ляжа.
Віся, песня, над магілай, Дзе бясстрашны лёг Вайшвіла.
На Літве, што памяць мае, Цень яго хай суцяшае.
Адсылка: Нарбут, т. V, с. 174-188, пар. 1275 і 1276.
Вайшвіла — паводле Нарбута, таленавіты ліцьвінскі ваяр, княжацкай крыві. Пад час вяртання войскаў Кейстута з-пад Рудавы над рэчкай Тарнавай Вайшвіла забіў крыжацкага военачальніка, але сам таксама загінуў смерцю мужных.
Тарнава — вёска і рэчка з той самай назвай непадалёку ад Рудавы.
Фоп Схіндэкопф — вялікі маршалак прускі, ваеначальнік войскаў крыжацкіх, загінуў у бітве пад Рудавай.
Басрбург — замак над Нёманам, непадалёку ад Вялоны. Гістарычныя крыніцы падаюць, што Схіндэкопф спаліў замак і 900 замкнёных у ім ліцьвінскіх воінаў.
ГІастова, Пустова — гістарычная літоўская вобласць над Нёманам ніжэй Нявяжы, цэнтрам быў замак з той самай назвай.
XLIV. АЛЬГЕРД, ВЯЛІКІ КНЯЗЬ ЛІТОЎСКІ (1330-1345)
Вйрві Я Чтхй	Музыка П. Руса&а
Шрхквад К Цніркі
Рухаез
л 		£	. W к»
§ t & * Л ■ * * v і	$
			 »	■<■	V 	      ■	■■	Яг
Як дзснзйьхйўр«нку ця«ка ап-оя мздадп* гд.
так па »• гу і\яж~ ка усядапіь пес-няй му* xs то га.
$ 4 V	А* Н'
 гай. быў 6* «’Р я» с$м і».
f l		^-,-,J’		
*.<***	4 * Ў	•	I *
Люд дг « r* as Альчерда. ;км ay ч-я ў да. ст,зт
прал 9Яw 6 свй' ю ПД' Ш8ну перадзў наш> чад* ку
Як дагнаць жаўронку цяжка Арла маладога, Так паэту цяжка ўславіць Песняй мужа тога.
Утаймоўваў крыжакоў ён, Розныя плямёны.
У Альгерда ўрад быў мудры, Добрыя законы.
А чужынец лез — дадому 3 роднай гнаў святліцы. Прысланяў сваё кап’ё ён Да яго ж сталіцы.
Быў ён грозны, ды гатовы
Да суседскай згоды.
— He хачу, — казаў, — каб марна
Кроў лілі народы.
Каб усе былі такія,
Што сядзяць на троне, На зямлі, крывёй палітай, Быў бы мір па сёння.
Люд да іх, як да Альгерда,
Жывучы ў дастатку,
Праз вякі б сваю пашану
Перадаў нашчадку.
Адсылка: Нарбут, т. V, с. 26-240.
Пра Альгерда гл. каментарый да балады «Альгерд і Марыя...». Гэта папраўдзе неардынарная асоба. Ён паспяхова змагаўся з крыжакамі, палякамі, татарамі, маскоўскім царом. Пад яго кіраўніцтвам тэрыторыя Вялікага княства Літоўскага падвоілася.
Гады княжання Альгерда 1345-1377.
Маецца на ўвазе паход Альгерда на Маскву, калі яго войскі нечакана з’явіліся на Наклоннай гары і вялікі князь маскоўскі Дмітрый Іванавіч вымушаны быў багатымі дарамі задобрыць Альгерда. Альгерд згадзіўся на мір. Пры гэтым ён сказаў маскоўскаму князю: «Хоць мы з табой памірыліся, але мне інакш не выпадае, як толькі прысланіць дзіду сваю да сцяны твайго горада Масквы, каб славу ўчыніць, пгго Вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі Алыерд дзіду сваю да Масквы прысланіў».
XLV. КЕЙСТУТ
Вгрш Я Чачота	Музыка В. Кулрыямеякі
Ііераклад К Цвіркі
Павольна
• 	ІЗІЕ
* * 	 &
Ой, бы-ло, ка»	«.	кейсіуіу не мк ла,
ўжо-нкі уаяу Banды-
Той Вай-дыпз s немцам свайго пана сватаў,
Ой, было, казалі, Кейстуту не міла, Што сястру Ягайлы ў жонкі ўзяў Вайдыла Той Вайдыла з немцам свайго пана сватаў, Праз яго ж аднялі Полацк ад Вайдата.
Ой не даспадобы ўсё было старому, Да Ягайлы ў Вільню заспяшаў ён з дому
А перад сабою выправіў ён фуры, Добра прыхаваўшы трокцаў паміж скуры.
Кейстут шапку князя ўсёй Літвы ўздзявае, А Ягайлу ў Крэва княжыць пасылае.
Як пайшоў туды ён, дзе ўзняў бунт Дзімітрый, Адплаціла Вільня князю здрадай хітрай.
Бо Ягайла шапку князя ўжо ўздзявае, Кейстута ж у Крзва ў путах адпраўляе. Аж чатыры дні там ён з чыёйсьці волі Прасядзеў у гэтай жорсткас няволі.
Быў чатыры дні там, а ўначы на пяты Склеп глухі падземны адчынілі каты. Там і задушылі Кейстута старога, Што зрабіў для краю добрага так многа.
Верны быў паганству ён, таму й самога Адвязлі, дзе попел цела Свінтарога. Там усклалі князя на касцёр высокі, I ў пламенні ўзнёсся Кейстут пад аблокі.
Адсылка: Стрыйк., с. 466,467.
Пра Кейстута гл. каментарый да песні «Уцёкі Кейстута з Мальборга».
Вайдыла — прыбліжаны Ягайлы, з «плябеяў». Узяў замуж Ягайлаву сястру Марыю. Кейстут не любіў Вайдылу за яго інтрыгі.
Вайдат (1342-1399) — сын Кейстута, княжыў у Полацку.
У 1381 годзе Кейстут, схаваўшы сваіх вояў на вазах пад сенам ды пад скурамі, быццам падрыхтаванымі на продаж, выправіўся абозам на Вільню, заняў горад, а Ягайлу паслаў княжыць у Крэва.
Як апавядае Стрыйкоўскі, у маі 1382 г. Кейстут выступіў у паход супраць свайго ўзбунтаванага пляменніка Дзімітрыя Карыбута Альгердавіча, які княжыў у Наваградку. У адсутнасць Кейстута Ягайла вярнуўся ў Вільню і заняў вялікакняскі пасад. Кейстута ж пасля яго вяртання і яго сына Вітаўта пасадзіў у Крэве ў вязніцу.
XLVI. ГАННА ВІТАЎТАВА I ГЭЛЕНА АМУЛІЧОВА (1382)
Верш: Я. Чачога Пгракгад К. Цвіркі
Музыка В Купрыянеякі
Стрымана



к

« *
А* даяеяа ўсё кяханне замкі, ааgty для спагкзння
еэрцау двух, што раіпучыла на злмлі пг хая сь ла.
р«ла.
Г>таж вышнула a а строга
жо нка 8ітаў-
Адалела ўсё каханне:
Замкі, варту — для спаткання Сэрцаў двух, што разлучыла На зямлі ліхая сіла.
Гэта ж вымкнула з астрога Жонка Вітаўта самога!
Крэва князя ў склеп схавала, Згуба там яго чакала.
Так, як Кейстута, хацелі Задушыць у змрочнай цэлі. Ліха сэрцам чула Ганна, Паляцела ў Крэва рана.
3	ёй — Гэлена. У скляпенні Вітаўт, у яе адзенне Апрануўшыся, паволі
3	брам ішоў насустрач волі. А Гэлена? У той цэлі Засталася ў падзямеллі.
Вось прыйшлі па князя каты, Ад яго ж там — толькі шаты.
Каты ў злосці ў той жа хвілі Служку верную забілі.
Скажам ёй ухвалы слова: Чэсць табе, Амулічова!
Пра Літву, пра Ганну дбала, Ім жыццё ахвяравала.
Ганарыся слаўным чынам!
Вітаўт век быў дзвюм жанчынам Вінен — Ганне і І'элене — За жыццё, за вызвалене.
Адсылка: Стрыйк., с. 467; Нарбут, T.V, с. 303, пар. 1328.
Ганна — жонка Вітаўта, выйшла за яго замуж каля 1370 г. Вітаўт (13501430) — вялікі князь Вялікага княства Літоўскага (1392-1430), сын Кейстута. Змагаўся за самастойнасць ВКЛ, супраць уплыву польскіх феадалаў. Пры ім Вялікае кііяства Літоўскае дасягнула найбольшых памераў, стала магутнай еўрапейскай дзяржавай.
XLVII. РАЗЛАД ВІТАЎТА
3 ЯГАЙЛАМ
Верш Я. Чачота Пфакдяд К. Цвіркі
Мушка Я Купрыйнемю
Ладкржлена
Жах, каяі браты ўжо ўд> ме
распачнуць сва
рыцца, Еудае трэеці дом. ён	хутка
Sy
мо ж» йраз ₽а
ццз


Жах, калі браты ўжо ў доме Распачнуць сварыцца.
Будзе трэсці дом, ён хутка Можа й разваліцца.
Калі Вітаўт з Ягелонам Бойкі распачалі, Крыжакі з агнём у дом наш Тут жа заспяшалі.
Тры разы ў хаўрус наш Вітаўт 3 імі уваходзіў, 'Гры разы Жмудзь прадаваў ім I Літве тым шкодзіў,
I братоў стрыечных Вітаўт Біў нелітасціва.
Прад яго нападам Вільня Узнялася жыва.
Ён не змог яе ўзяць сілай Нішчыў край вакольны. Здрадзіў брату, дык і здрадзіць Крыжакам быўздольны.