Старажытная беларуская літаратура
Выдавец: Юнацтва
Памер: 350с.
Мінск 1990
С. 229. Васіль Іванавіч Шуйскі (1540—20.02.1610) — князь, які быу рускім царом з 19.05.1606 да 19.07.1610 г. „ а о „
...пана Яна Кгенсевского.— На самай справе паслом у Маскву быу не Ян, а яго сын, веліжскі стараста Аляксандр КорвінГансеўскі (? 1651).
С. 230. Канстытуцыя — заканадаўчая пастанова, прынятая на вольный сеи
якийсь Дмитр Иванович.— Маецца на ўвазе Лжэдзімітрый II.
ДзімітрыйНагі (1581 — 1591) — апошні сын Івана Грознага ад яго жонкі Мапыі Фёдаоаѵны Нагой.
Праскура (ад грэч. прасфора) — белая круглая булачка, якая выкарыстоўваецца духавенствам для прычасця прыхаджан. n
С. 230. ...на село Онисковича Сидоровича...— трэба чытаць: «на село Онирковичи и Сидоровичи».
337
С. 230. ...приехал до Москвы...— тут слова «Масква» выступае як назва дзяожзвы, народз. *
С. 231. Андрэй Шуйскі — пераблытана імя цара Васіля Іванавіча Шуйскага.
. •••‘Риша Отрепич, рострыга.— Так называлі не гэтага самазванца, а першага, які оыу маскоўскім царом.
. Ян Раман Ружынскі (1575—1610) — князь, апошні нашчадак Нарымунта (сына Гедыміна).
т^'^^' ^ла^слаУ W Ваза (1595—1648) — старэйшы сын караля Сігізмунда і Ганны Аўстрыйскай.
Міхаіл Барысавіч Шэін (?—1634) — рускі ваявода.
УСПАМІНЫ Ф. М. ЕЎЛАШОЎСКАГА
С. 232. ... уродилэмся от вышэипомененых родичов...— гэтыя словы гавораць аб тым, што раней ішоў тэкст, пачатак рукапісу, які не захаваўся.
Біблія — зборнік старажытных рэлігійных легенд, напісаных у розныя часы многімі асобамі. Выдаецца царквой за «свяшчэннае пісанне».
С. 233. Сігізмунд II Аўгуст (1520— 1572) — сын польскага караля Сігізмунда 1 Старога, апошні нашчадак дынастыі Ягелонаў.
Г с кн*3™ Ив“ном московски*,...—гутарка ідзе пра Івана Васільевіча Грознага (1530—1584).
...на Иван полю... Маецца на ўвазе бітва 1564 г. у час Лівонскай вайны каля в. Івацішкі пад Лепелем.
...на тые войны... гаворыцца пра Лівонскую вайну, якая з невялікімі перапынкамі вялася на працягу 25 год. * невялікімі
Збор хрысціянскі — так рэфарматары называлі свае храмы.
Міністр так называлі кальвіністы сваіх прапаведнікаў.
Кусташ — прыдворная службовая асоба.
_ Канонік каталіцкі свяшчэннік, які служыў пры вялікіх храмах і падпарадкоувауся пэунаму статуту, але не даваў манашаскага зароку.
...в тэ то личбы въправил...— навучыў весці рахункі.
С. 234. Стэфан Баторый (1533—1586) —кароль Рэчы Паспалітай.
па'польскУ 'тальянцы. Але тут, відаць, маюцца на ўвазе выхадцы з Валахи, г. зн румыны.
Ручніца — ручная стрэльба (пішчаль).
Ольстра — футляр для зброі, які коннікі прывязвалі да сядла.
Копны суд — суд, які ажыццяўляўся ў той ці іншай мясцовасці яе жыхарамі кожны з якіх выступаў у ролі суддзі пры абавязковай прысутнасці прадстаўніка дзяржаўнай адміністрацыі. и
сіла С 235’ Лятаве,і — паветраны змей; тут ужыта ў сэнсе залетнік або нячыстая
...роки земске...— сесіі земскага суда.
Васіль Якаўлевіч Шчолканаў — рускі палітычны дзеяч і дыпламат часоў івана Грознага. 3
Люблінская унія — аб’яднанне Вялікага княства Літоўскага з Польшчай у адну дзяржаву. 3
Вялікі пост сямітыднёвы пост перад вялікаднем.
Вялікая ноч — апошняя ноч перад вялікаднем. У 1569 годзе яна прыпадала на ноч з 4 на 5 красавіка. н '
Універсал — дзяржаўны цыркуляр, указ, граната.
Карона — Польскае каралеўства.
маецца на Ўаазе назва ўсяго Вялікага княства Літоўскага
С. 236. Андрэй Іванавіч Абрынскі (71589) займаў пасаду навагрудскага падкаморыя. У 1569 г. стаў каралеўскім пісарам.
Мясапуст — поены дзень, загавіны перад масленіцай, прыпадае на апошнюю нядзелю перад вялікім пастом. апишнюю
МікалайКрыштофРадзівіл (15491616) нясвіжскі князь, сын маршалка і канцлера Вялікага княства Літоўскага.
С. 237. Мариіалак дворцы — каралеўскі чыноўнік.
Ваявода — у часы Кіеўскай Русі начальнік княжацкага войска. Пазней — начальнік горада і гарадской акругі. У Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітаи ваяводам называлі сенатара, кіраўніка або намесніка караля ў ваяводстве — аднои з буинейшых адмініетрацыйнатэрытарыяльных адзінак.
338
С. 237. Зямяне — ѵладальнікі нерухомай маёмасці, якая давала ім права галасаваць на сеймах і адрознівала ад простага люду.
...старостичом кричовским...— Ян Служка быў старастам крычаўскім.
Чауіи — турэцкі прыдворны, у гэтым выпадку — паўнамоцны пасол турэцкага султана Селіма II да караля Рэчы Паспалітай.
С. 238. Послы цэсарске...— пасля нямецкага імператара ў Рэч Паспалітую.
Владычство — епіскапства; тэрытарыяльная адзінка царкоўнага кіравання, падуладная епіскапу.
С. 239. Рыцарства — так у тагачаснай Рэчы Паспалітай называліся прадстаўнікі ваеннаслужылай шляхты.
' С. 240. Мастаўнічы — служачы, які сачыў за станам дарог і збіраў мыта, г. зн. падатак.
С. 241. Максіміліян II Габсбург (1527—1576) — германскі імператар.
На сэйме тым...— гаворка ідзе пра Торуньскі сейм 1576 г., дзе вырашалася пытанне аб працягу вайны супроць Прусіі — за выхад Польшчы да Балтыйскага мора. „
Казімір IV Ягелончык (1427—1429) — сын Ягайлы і Соф і Гальшанскай, бацька польскага караля Сігізмунда I Старога.
Іван Падкова (?—1578) — запарожскі казак з малдаван, кіраўнік вызваленчай барацьбы малдаўскага і ўкраінскага народаў супроць турэцкататарскіх захопнікаў. « п
С. 243. Гайдукі — узброеныя вартавыя і пасыльныя магнатау. У Рэчы ііаспалітай гайдукамі называлі таксама наёмных салдат з венгерскай пяхоты, а ў Венгрыі — беглых сялян, якія ўцякалі ад прыгнёту турэцкіх улад.
Маркграб — валадар пагранічных абласцей або круг з ваенным кіраўніцтвам, якія называліся маркамі.
С. 245. Трыбунал — статут трыбунала. Трыбунал — вышэйшы дзяржаўны суд Вялікага княства Літоўскага.
Крыштоф Радзівіл па мянушцы Пярун (1547—1603) — сын Мікалая Юр’евіча Радзівіла Рыжага, кальвініст.
Гетман вялікі — найвышэйшае званне, якое прысвойвалася начальніку вайсковых сіл у Польшчы і Вялікім княстве Літоўскім.
С. 246. Пулгак — разнавіднасць мушкета.
С. 247. ...пан Фйлон...— гутарка ідзе пра Філона КмітуЧарнабыльскага.
С. 248. Госць — купец, прыезджы чалавек.
С. 251. Максіміліян Габсбург — аўстрыйскі прынц, сын Максіміліяна II Габсбурга, якога сенатарымагнаты рэкамендавалі кандыдатам на польскі трон.
С. 252. «Вокс популі — вокс дэі» — лацінская прымаўка: «Голас народа — голас бога».
С. 253. Вераійчачын грунт— зямельнае ўладанне Аляксандра Хадкевіча, якое знаходзілася дзесьці недалёка ад Новай Мышы.
С. 255. ...аж до Петрыковйч.— Да Петрыкава.
...пан Скумнн...— Фёдар Скумін Тышкевіч (7 — 1618).
С. 257. Рыгор Лабада (2 — 1596) — у 90я гады XVI ст. быў гетманам запарожскіх казакаў.
С. 258. Каін — біблейскі персанаж, сын Адама і Евы, першых людзеи на зямлі, які забіў свайго брата Авеля, кіруючыся пачуццём зайздрасці. Адсюль імя Каіна стала намінальным для ўсіх братазабойцаў.
...для роков марковских...— на судовую сесію, якая пачалася напярэдадні дня св. Маркаевангеліста, якога хрысціянская царква ўшаноўвала 25 красавіка.
С. 260. ...з моря мыто брало...— гаворка ідзе пра марскую хваробу пры якой хворага трасе нібы ў ліхаманцы.
Дэрпт (цяпер Тарту) — адзін са старажытных гарадоў у Эстоніі. Заснаваў яго ў 1030 г. князь Яраслаў Мудры, назваўшы яго Юр’евам.
Рэвель (цяпер Таллінн) — старажытны эстонскі горад.
АФАНАСІЙ ФІЛІПОВІЧ
НОВИНЫ ПРАВОВЪРНЫМ ПОЖАДАНЫЕ О УСПОКОЕНИЕ ВЪЕРЫ И ЦЕРКВИ ПРАВОСЛАВНОЙ ВОСТОЧНОЙ...
С. 279. ...списавши в килка десят фастикулов...— Маецца на ўвазе«Гісторыя» падарожжа ў Маскву ў 1637—1638 гг.
339
С. 280. ...церкви правдивой восточной...— Маецца вая царква грэчаскага веравызнання.
Леў Сапега — літоўскі канцлер да 1632 г.
Іосіф Бабрыковіч — намеснік ігумена віленскага
на
ўвазе праваслаў
Святадухоўскага
Барэцкага.
ыанастыра, пазней — да 1635 г. Магілёўскі архіепіскап.
Самуіл Барэцкі родны брат Кіеўскага мітрапаліта Іова___________________1_______
С. 281. ...нунциуіи легата...— пасол, афіцыйны прадстаўнік рымскага папы. ...взглядом людей...— пры сведках.
С. 282. ...унЬя...— царкоўная унія (саюз) 1596 г.
...права и привилея...
масцю.
Уніты (уніяты)
асобы від граматы на прадмет карыстання маё
асобы, якія прынялі уніяцкае веравызнанне.
ІбЗг^па'іМЗ ^“Р™сын караля Сігізмунда III, быў польскім каралём з ...вѣра грецкая...— праваслаўнае веравызнанне.
Сільвестр Косаў — магілёўскі архіепіскап з 1635 г. да 1647 г., а з 1647 г — кіеўскі мітрапаліт.
...правом сталюет...— замацоўвае юрыдычна.
Залатаве рхі Міхаіл— адзін з багатых кіеўскіх манастыроў.
...анй зменкй...— ніякага клопату.
Міхаіл Крапіўніцкі — адзін з віднейшых абаронцаў праваслаўя.
Л. Дравінскі — брацлоўскі ваявода.
М. Кісель — стараста Віленскага праваслаўнага брацтва.
С. 283. Панна Марыя — кафедральны каталіцкі сабор.
...латйною...— каталіцкаю вераю.
М. Г. Сматрыцкі — віленскі архіепіскап.
...едино крещеные...— спасылка на «Біблію», Ефес, гл. 4, с. 5.
Касіян Саковіч — пісьменнікпалеміст, які здрадзіў праваслаўю і перайшоў у лагер католікаў.
...Касян выдал книжку...— Маецца на ўвазе трактат Саковіча.
С. 284. ...Купятицкий... з гисториею московскою...— Маецца на ўвазе яго <Гісторыя» падарожжа ў Маскву.
Ізба сенатарская...— верхняя палата польскага сейма.
Рыцарское кола — у ніжняй палаце польскага сейма.
С. 285. Маршалак— старшыня сейма, важак дваранства.
Звеставанне — каталщкае свята «Благовещение».
С. 286. Дзіацэзія — епархія, епіскапскае ўладанне.
Ляонцій Шыцік — былы ігумен дубоўскі.
...под генсиорек...— пасадзіць у турму, надзець на шыю і рукі калоду як злачынцу.
Бискуп — епіскап.
ыкаўТРаПйЛй МЯ ^^ алхимиЧкие—УѴ*™ мяне агні (інтрыгі) алхі
...особы едной...— намёк на мітрапаліта Пятра Магілу.
Кансісторыя — духоўная ўстанова пры епархіяльным архірэі з адміністратыўнымі і судовымі функцыямі.
Аннаш, Каіафаиі — біблейскія першасвяшчэннікі.
С. 287. «Меам» — лацінскі выраз «маім».
Пан Сапега — Маецца на ўвазе Мікалай Сапега.
Ліст упамінальны — напамінаючы, г. значыць строгі.
Адшчапенец так уніяты называлі праваслаўных, якія не прынялі царкоўнай уни.
Налівайка маецца на ўвазе Севярын Налівайка, важак казацкага паѵстання ў 1595 г.
...лист... в котором признавает— Маецца на ўвазе сам Аблачынскі — ѵніяпкі архімандрыт у Кобрыне. уніяцкі
С. 288. Адам і Ева — паводле бібліі, першыя людзі на зямлі.
КНІГІ ОНЛАЙН
