Старажытная беларуская літаратура
Выдавец: Юнацтва
Памер: 350с.
Мінск 1990
С. 289. Лютаране, арыяне... звінгліяне — прыхільнікі ерэтычных веравызнанняў з пункту гледжання артадаксальнай (артадаксалы — паслядоўны, які няўхільна трымаецца якоганебудзь вучэння, светапогляду) царквы.
Валаам — біблейскі прарок.
С. 290. ...творити ничего же... — спасылка на «Евангелие» ад Іаана, гл. 13.
Уладзімір — вялікі князь кіеўскі да 1019 г.
340
290. Ян Длугаш (1415—1480) — польскі гісторык.
...глаголю вам... и на небеси...— спасылка на «Евангелие» ад Матфея, гл. 18, ст. 18.
Люцыпар — біблейскі архангел, адвержаны богам.
СаОож — біблейскі горад, вядомы з паданняў вялікаи распустаи яго жы
Хар°с 291. Адам Пацей, у духоўным званні Іпацій (1541 — 1613) — епіскап брэсцкі і ўладзімірскі, пасля пераходу ў унію з 1599 г, уніяцкі мітрапаліт.
Владыка — епіскап.
Кірыл Тарлецкі — уніяцкі луцкі епіскап.
Міхаіл Рагоза — уніяцкі мітрапаліт да 1599 г.
Каін і Авель — сыны Адама і Евы.
Ізмаіл — сын Аўрама ад Агары.
Ісак — сын Аўрама ад Сары.
С 293. Ово згола сумматим...— адным словам.
«нѣсть тайно, еже не откриется» — спасылка на «Евангелие» ад Лукі, гл. 8, ст. 17 .
Юст Ліпсій — грэчаскі філосаф.
Дзіоніс — грэчаскі філосаф.
Войскі арматныя — узброеныя войскі.
Майсей — біблейскі прарок.
Плашчаніца прадмет культу ў праваслаўнай царкве у выглядзе кавалка тканіны, з намаляваным Хрыстом у труне.
С. 296. ...облюбеницу мѣти з Москвы зычу...— Афанасіи Філшовіч, напэуна, меў на ўвазе адну з дачок рускага цара "Міхаіла Фёдаравіча. Магчыма, Ірыну, да якой сватаўся дацкі прынц Вальдэмар.
ПАЛІТЫЧНАЯ САТЫРА
ПРАМОВА МЯЛЕШКІ
С 296 Іван Мялешка — сапраўдная гістарычная асоба, паходзіў з шляхецкага кола Слонімшчыны. 3 1593 г. пачалася яго службовая біяграфія: быу мазырскім падкаморыем, маршалкам слонімскім, кашталянам мсціслаускім, брэсцкім, СМаЛеНЖикгмонта короля... Маецца на ўвазе кароль Сігізмунд Аўгуст (1548157 ПаЗляшша — частка тэрыторыі на захад ад г. Брэста.
Жикгмонта первого...— Маецца на увазе кароль Сігізмунд I Стары (1506 — 1548). .
...за него...— у час яго кіравання дзяржаваю.
А ж то ѵ іх...— Маюцца на ўвазе немцы.
С. 297. Генрых Валуа — польскі кароль з 11 мая 1573 г. да 17 чэрвеня 1574 г.
Інфлянты — прыбалтыйскія немцы. .
С. 298. Уршуля Мейер — вядомая фаварытка караля Сігізмунда 111 Вазы, мела вялікі ўплыў у прыдворных сферах.
ЛІСТ ДА АБУХОВ1ЧА.
С. 299. Ліпа — вёска над ракой р. Сноўкай у 10 км ад станцыі Гарадзея, была старадаўняю ўласнасцю рода Абуховічаў.
Рыгор Юр'евіч Осцік — быў пакараны смерцю ў 1580 г. у Вільні за пісьмовыя зносіны з маскоўскім баярынам Нашчокіным як дзяржаўны злачынца, які быццам бы дамагаўся далучэння беларускіх зямель да Рускай дзяржавы.
Аляксандр Корвін Гансеўскі (16251639) смаленс^ праславіўся сярод польскіх магнатаў і шляхты, калі у 1632 г. абараняу 10 меся Ц^ ^писаром б£в°.^ ПьГіпС^ гг паСаДУ ПІСЭра ВЯ'
ЛІ“с.мХ5г маецца на ўвазе кароль Рэчы Паспалітай Сігізмунд III Ва3аТулянік — напэўна, маецца на ўвазе населены пункт, які знаходзіцца ў 79 км ад горада Слоніма.
341
СЛОЎНІК МАЛАЗРАЗУМЕЛЫХ СЛОЎ
A — і, іх
Абовем — бо, таму што
Абье — тым часам, у той момант
Абысмы — каб мы
Агнец — ягня
Ажебы — каб; няхай, хай
Аз (яз) — я
Азаж — няўжо, хіба
Азалй (азале) — ці, няўжо, хіба мабыць
Акафйст — царкоўнае хвалебнае песнапенне
Актйковатй — уносіць дакумент у акта вую кнігу
Акцесйя — прыбытак, даход
Алканйе — адчуванне моцнага голаду Анатолйнская — праваслаўная
Ангарйя — від прымусовага адработку, прыгнёт
Апарат — царкоўны рэквізіт, адзенне, уборы
Армата ~ армада, узброенае войска Арматный — прыметнік ад армата Арха — каўчэг
Атолй — аднак, зрэшты
Ач — калі, хоць, нягледзячы на тое, што
Ачколвек (ачколве) — хоць, нягледзячы на тое, што
Аще — калі
Баба — старая жанчына, жонка, павітуха, знахарка
Бавити — вучыць, забаўляць, займаць, затрымліваць, быць
Бадати — даследаваць, вывучаць, пытаць
Бакалар (бакіламар) — бакалаўр
Баламут — баламут, ашуканец, махляр, ветрагон
Баламутить — збіваць з толку, ілгаць, ашукваць
Балем — баяўся
Баниция — судовае пакаранне, выгнанне з краіны
Бардзей — больш, хутчэй
Барзо — вельмі
Баструк — пагардлівая назва юнака, які не слухаецца бацькоў
Бахмат (бахматы) — вынослівы конь татарскай пароды
Бачностъ — розум, мудрасць, кемлівасць
Башта (бакшта) — абаронная вежа
Бдение — пільнасць
Бебран — бабровы
Бедити — крыўдзіць, турбаваць, мучыць, змагацца
Безщука — пастаянна
Беле — вавёрка
Бежонць — бегучы
Бернардын (бернадын) — манах каталіцкага ордэна св. Бернарда
Бесерменский (басурманский, бусурманский) — мусульманскі
Блазий (благий) —добры, харошы, прыемны
Близнече — блізарукі
Блъван — статуя, пагранічны слуп або камень
Блюзнерца — блюзнер, паклёпнік
Блюзнячий — зневажаючы, паклюпніцкі
Бовем — бо, таму што
Болог — на добрае
Болонъ (болонье) — сенажаць, лагчына, парэчча
Ботее — лепш
Братанна (братанка) — дачка брата, пляменніца
Брашна (брашно) — мучная страва
Брежати — звярнуць увагу
Бремя — цяжкасць
Броити — сваволить, бясчынстваваць, рабіць зло
Буесть — яркасць
Буквица — запіска, пісьмо, грамата
Бусый — сівы, шэры
Бынамне (бынамней) —зусім, ні ў якім разе, ані, ніколі
Важити — прыслухоўвацца, звяртаць
увагу, узважваць
Божитися — намервацца
Вазнь — сварка, разлад, варожасць
Валка — бой
Валечный — храбры, мужны
Ваковати — пуставаць, быць вакантнай
Воровати — пазбягаць, берагчы
Басни — непрыемнасць, гнеў, нязгода
Васнь — варожасць
Вашмость — ваша міласць
342
Вашенць — ваша міласць Ваю — вас, вашы Вберзѣ — хутка
Ведлуг — згодна, паводле
Вѣедомец — разведчык
Ведля — паводле
Вежа — шацёр, палатка Везване — прывілея Веле — многа
Велегласно — гучна
Велйа (велйя) —многія, вялікія Беленский — усяго свету Венць — больш
Вереженй — пашкоджаныя
Верещати — гаварыць
Веспол — супольна, сумесна Весь — вёска
Вѣщай — мудры
Вженсть — захапіць, уварвацца Взголовье — падушка
Взмѣнка — заўвага, упамінанне Взнѣтить — знішчыць
Взрѣчу — уздоўж ракі Вйдокй — відовішча Вйзерунок — малюнак, узор Владнутй — цараваць, ганарыцца Владыка — епіскап
Влох — румын
Внѣуду — знадворку
Внйат — уніят
Выятство — няволя
Вобец — разам, сумесна, наогул Возный — ураднік
Волать — звать, клікаць
Bou — воіны, войскі Вой — дружыннік Волоскйй — малдаўскі Вонтпйтй — сумнявацца Вонтплйвость — няпэўнасць Вонь — ім, гэтым днём, у яго Воня — водар, пахучасць Воровати — забяспечваць Вотоватй — падаваць голас Вретища — лахманы Вржутйть — укінуць Врихле (врыхле) — у хуткім часе Вставйчне — пастаянна, заўсёды, стала
Втрутитъ — укінуць
Вчесне — своечасова Вшелякйй — усякі Вшетеченство — распуста, разбэшчанасць
Зшетечный — разбэшчаны Вшйсткйй — увесь, усякі Вщатися — пачацца Выбадыване — выпытванне Выволанец —выкліканы ў суд Выдворный — фанабэрысты Быжаленье — засмучэнне, пазбаўленне сілы
Выкроченье — выкрыццё
Вынятй — узяць, захапіць, вызваліць Выплендроватй — выпусташыць, зруй
наваць, абрабаваць
Вырок — прысуд, прыгавор, пастанова Въсрожатъ — падымаць
Вякаць — гаварыць Габйт — выгляд, вобраз Гадитися — размаўляць Гаковница — гармата Ганглйк — англічанін Гарбарчйк — падмайстра скурніка Генспорек — пасадзіць у турму Геретйк — ерэцік Герць — паядынак
Глубинный — адхілены, забаронены Гмйн — натоўп
Гнембйть — ганьбаваць, мардаваць Гобвзоватй — напаўняць багаццем Гойны — шчодры
Голдовати — быць у залежнасці Гомоусйон — чалавек Гоньзнутй — пазбавіцца Горазд — разумны Горловане — храбрасць Горлйвость — стараннасць Граахать — каркаць Гржйх — грэх Грудень — снежань Гуф — атрад
Деградованый — пазбаўлены Декретованый — асуджаны Десница — правая рука Десный — правы, справядлівы Деспект — здзек Демперация — роспач, адчай Дѣдич — наследнік Дѣепис — гісторык Дѣла — гармата Дѣлатель — землярсб Диоцезия — епархія, епіскапскае ўладанне Дииікуровать — растлумачваць Днесь — сёння, цяпер Добро — уласны Добровольный — свабодны
Доводне — грунтоўна, аргументавана Довнимать — спадзявацца Доилица — карміцелька Докладати — запісваць, уносіць Долегливостъ — траўма, пакута Доньдоже — да таго часу, пакуль Доступити — дасягнуць Дотечаше — догоніць Друкгды — раней, іншым часам Дрыгант — скакун Дръзѣ — храбры Душный — душэўны Дыблеть — красціся Дышкурс — разважанне
£ _ родны склон займеннікаакгел Ебрайский — яўрэйскі Егомосць — яго міласць Ексарх — намеснік
Ексцес — учынак
Екстракт — выпіска, копія Елекция — выбары караля
343
Елико — колькі Емьшеся — узяўшыся Ено — адно, толькі Ерѣй — манашаскі non Жадный — ніякі Же (жем) — што Жебы — каб Жегнать — хрысціцца Жерело — вусце, крыніца Жестокий — магутны Жеть — таксама Живот — жыццё Жизнь — дабро, багацце Жир — багацце Жолд — залежнасць Жолнер — салдат Жродла — крыніца Забавеный — затрыманы Забралы — гарадскія сцены Заварлить — закрыць Завше — заўсёды
Задаріиисе — пабіўшыся паспрачаўшыся
Заѣждать — захопліваць Зазирания — рана, мучэнне Заисте — сапраўды Законнік — манах Залецить — рэкамендаваць Залюкать — закрычаць Замироный — вызначаны Замкненье — канцоўка Зане (занеже) — таму што Занехати — пакідаць, выгтусціць зпад увагі
Запечатовати — заверыць, засведчыць Заплатить — адказаць
Засапожник — нож, які воіны насілі за халявамі ботаў Затче — але Засе — але ж
Зась — той час
Зафрасованный — сумны
Зафицене — захапленне, зачараванне Захвѣянье — хістанне Захвицене — захапленне Зацный — высакародны Заютр — паслязаўтра Збавеный — змучаны Збавенный — дабратворны Збыток — празмернасць Звеск — прыбытак Звитяжтво — перамога Звлаща (злаща) —асабліва Згола (зхола) — поўнасцю, зусім, амаль
Здыймовать — ахопліваць, агортваць Зегаровы — гадзіннікавы Зегзица — зязюля Зиати — абражаць Зимны — халодны Злонкшитись — спалохацца Зраец — здраднік Змаза — знявага, ганьба Зменка — клопат
Знагла — нечакана
Зостава — арэнда Зраец — здраднік Зтручене — паданне Зыбле — дымар Зъеднати — выклапатаць Иерей — non, свяшчэннік Изаж — хіба, няўжо Извычити — вывучыць Илекроть — колькі разоў Имати — паланіць Иметь — захапіць Имша — абедня Ин — іншы
Инде — у іншым месцы Ино — толькі
Инспектор — хатні настаўнік Инстигатор — абвінаваўца Интенция — намер, задума Инфлянт — прыбалтыйскі немец Истем — хадою Испут — спуск Кабура — карабель
КНІГІ ОНЛАЙН
