Запiсы таварыства аматараў беларускай гiсторыi iмя Вацлава Ластоўскага.
Выпуск 2
Памер: 200с.
Мінск 2013
Трагічна абарвалася жыццё і былога «рэвізора» зямляцтва М.Г. Гамаліцкага, ураджэнца в. Звяняга Вольскага павета Смаленскай губерні. Былы студэнт СДУ, а падчас арышту інжынер Райміжлеспрамсаюза, Мікалай Гамаліцкі быў схоплены ў Ленінградзе і 9 верасня 1937 г. расстраляны за шпіянаж⁹¹.
Даследчык Ю. Чудзін лічыць, што зямляцтва магло існаваць у пасіўным стане і пасля 1929 года. У 1930 г. ў смаленскай газеце выйшла заметка, у якой невядомы аўтар заклікаў дапамагчы мясцовым беларусам у стварэнні ўласнага клуба, а кастрычнікам 1931 г. датавана вельмі туманнае ўпамінанне аб існаванні ў Смаленску беларускай тэатральнай трупы, якая, на думку Ю. Чудзіна, магла быць аскепкамі тэатральнага гуртка Івана Хацкевіча.
Аднак наўрад ці выпадае спадзявацца на тое, што Беларускае зямляцтва працягвала існаваць хоць і ў пасіўным стане пасля 1931 года, бо ўзмацніўшыся ўціск і новая хваля арыштаў практычна не давала такіх шанцаў.
У 1931 г. на старонках віленскай «Беларускай крыніцы» быў апублікаваны «пратэст Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні ў справе пераследу камуністычнай уладай беларускага народу ў Усходняй Беларусі». Прадстаўнікі БНК сцвярджалі, што «... гэтакі пераслед працаўнікоў на ніве беларускай культуры мае месца не толькі ў Мінску, ... але і ў...Смаленску».
Такім чынам, можна зрабіць выснову, што спыненне дзейнасці зямляцтва адбылося не раней вясны 1929 года і насіла, верагодна, характар прымусовай ліквідацыі. Ліквідацыя ўяўляла сабой рэакцыю мясцовых органаў улады на змены ўнутрыпалітычнага курсу СССР у дачыненні да грамадскіх арганізацый і нацыянальнага пытання, і адбылася ў выніку «чысткі» Смаленскага дзяржаўнага універсітэта вясной 1929 года.
155
ЧАСТЬ II
Крыніцы
¹ Седов В.В. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. М., 1970, с. 192.
² Голубовский П.В.История Смоленской земли до начала XV ст. Киев: Университет Св. Владимира, 1895, с. 86.
³ О порядке изменения границ губернских, уездных и прочих: Декрет СНК 27 янв. 1918 г.// Собр. Узаконений и распоряжений Рабочего и Крестьянского Правительства (СУ). 1918, № 21, с. 318.
⁴ К.Н. Космачев. Из истории Октябрькой революции на Западе России и образования Белорусской ССР // Этнография славянских народов /Под ред. В.А. Шулякова/ Смоленск, 2000, с. 113.
⁵ Весь Смоленск и губерния на 192526 год. Смоленск, 1925, с. 31.
⁶ Список губерний и уездов РСФСР, ССРБ и УССР. М„ 1922, с. 10.
⁷ Роджер Петибридж. Смоленская губерния в 1926 году. С. 126.
⁸ Весь Смоленск и губерния на 1925 — 26 год. Смоленск, 1925, с. 79.
⁹ Весь Смоленск и губерния на 1925 — 26 год. Смоленск, 1925, с. 107.
¹⁰ Кабузан В.М. Русские в мире. СПб., 1996, с. 257.
¹¹ Попов И. Белоруссия и белорусы / 2е изд./ Москва, 1912, с. 3.
¹² Майков П.М. Белорусский край / Составил П.М. Майков/. СПб., 1898, с. 3.
¹³ Сельскохозяйственная статистика Смоленской губернии. Составлена Яковом Соловьёвым, начальником бывшего смоленского отряда уравнения государственных крестьян в денежных сборах, на оснований сведений, собранных сим отрядом. М„ 1855.
¹⁴ Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Геерального штаба. Смоленская губерния / сост. Генерального штаба штабскапитан М.Цебриков. — СПБ: типография Департамента Генерального штаба, 1862, с. 126.
¹⁵ Живописная Россия / Под общ. ред. П.П. Семенова/ Репринт изд. 1882 г. Минск, 1994, с. 442.
¹⁶ Первая всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г. XL Смоленская губерния. СПБ.: Издание центрального статистического комитета министерства внутренних дел. Под ред.Н.А. Тройницкого, 1904, с. XV.
¹⁷ Первая всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г. XL Смоленская губерния. СПБ.: Издание центрального статистического комитета министерства внутренних дел. Под ред.Н.А. Тройницкого, 1904, с. XVI.
¹⁸ Луцкевіч А.І. Барацьба за вызваленне. Вільня — Беласток, 2009, с. 164.
¹⁹ Дз.У Дубінін. Этнічная тэрыторыя і дзяржаўныя межы беларусаў // Актуальный праблемы станаўлення і развіцця беларускай дзяржаўнасці. Ч. 1: Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ад старажытнасці да 1918 г. С. 145.
²⁰ Л.М. Козикова. Женский крестьянский костюм Смоленской губернии конца XIX — нач. XX веков (основные типы, комплексы) // Минск — Смоленск — Москва: этнография славянских народов / под ред. В.А. Шулякова/ Смоленск: СГПУ, 2000, с. 203.
²¹ Расторгуев П.А. Говоры на территории Смоленщины. М., 1960, с. 21.
²² Корсак А. Праблемы беларусізацыі ў Смаленскай губерні і Заходняй вобласці РСФСР у 19181938 гг. // Культура беларускага пагранічча: тэматычны зборнік навуковых прац. Кн. 6. Горкі — Брэст. 1999, с. 45.
²³ Корсак А. Беларусь! на Смаленшчыне // Беларусіка. Кн.6.4.1. Мн., 1997, с. 307.
²⁴ Расторгуев П.А. Говоры на территории Смоленщины. М., 1960, с. 186.
156
БЕЛАРУСИ! НАЦЫЯНАЛЬНАКУЛЬТУРНІЦКІ РУХ НА СМАЛ ЕНШЧ ЫН Е (192030я гг.)
²⁵ НАРБ. Ф. 6. Матэрыялы па ўзбуйненні і раяніраванні БССР. Bon 1. Спр. 346. арк.398.
²⁶ Казлоў Л., Цітоў А. Беларусь на сямі рубяжах. Мн., 1993, с. 50.
²⁷ НАРБ. Ф. 268. Цэнтральнае Бюро прафесійных саюзаў. Bon. 1. Спр. 61. арк. 3537.
²⁸ Михалюк Д. Революция 1917 г. в России и белорусское национальное движение // Революционная Россия 1917 года и польский вопрос: новые взгляды. М., 2009, с. 114.
²⁹ Михалюк Д. Революция 1917 г. в России и белорусское национальное движение И Революционная Россия 1917 года и польский вопрос: новые взгляды. М., 2009, с. 115.
³⁰ Белоруская рада. 1917. № 7. — С.2.
³¹ Гарэцкі, Р. Браты Гарэцкія. — Мн.: Медысонт, 2008. — С. 36.
³² О.В. Козлов. Создание органов управления просвещением и культурой в Западном регионе России и Белоруссии в1918г. // МинскСмоленскМосква: этнография славянских народов / под ред. В.А. Шулякова. — Смоленск: СГПУ,2000, с. 117.
³³ Степанов П.С. Смоленщина после гражданской войны. 19211925. Смоленск, 1959, с. 154.
³⁴ Беларуская культурная праца на Усходзе // Вестник Народного Комиссариата просвещения ССРБ. Минск, 1921 — 1922, № 1 (3) — 3/4 (5/6), с. 19.
³⁵ Беларуси культурны рух на Смаленшчыне // Крывіч = Kryvic: месячнік літаратуры, культуры і грамадскага жыцця / Рэд. В. Ластоўскі. 1923, № 4, с. 51.
³⁶ Гарэцкі Р.Г. Браты Гарэцкія. Мн., 2008, с. 89.
³⁷ Корсак, А.В. Национальные меньшинства Смоленской губ. и Западной области в первое двадцатилетие советской власти: дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук: 07.00.02; 07.00.03;22.09.2000;29.11.2000/ Инт истории нац. акад, наук Беларуси. — Мн., 2000. — С.70;84.
³⁸ Корсак А.В. Национальные меньшинства Смоленской губ. и Западной области в первое двадцатилетие советской власти. (Дис. ... канд. ист. наук) / Инт истории НАН РБ. Мн„ 2000, с. 85.
³⁹ Год працы Смаленскага таварыства краязнаўства // «Наш край», 1921, № 67 (2122), с. ПО.
⁴⁰ Смоленский государственный университет им. Октябрьской революции. К пятилетию со дня основания: 19201925. Медицинский факультет. Смоленск. 1925, с. 192.
⁴¹ Улашчык М.М. Краязнаўства: Нататкі пра бадзянні ў 19241929 гг.: 3 рукапіснай спадчыны. Мінск, 1999, с. 9.
⁴² Крыніцкі А. Заданы студэнцтва Беларусі // «Чырвоны сцяг», 1925, № 1, с. 8.
⁴³ Васілеўскі Ю. Агнявая моладзь над Дняпром шырокім... // «Чырвоная змена», 1994, 1 ліст., с. 11.
⁴⁴ Гарэцкі Гаўрыла. Выбранае. Мінск, 2002, с. 44.
⁴⁵ Корсак А. Беларусь! на Смаленшчыне. // Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнацыянальнага, міжрэлігійнага і міжкультурнага ўзаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Ч. 1: Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6. Мінск, 1997, с. 308.
⁴⁶ НАРБ. Ф. 268. Цэнтральнае Бюро прафесійных саюзаў. Bon. 1. Спр. 61. арк. 7.
⁴⁷ НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Спр. 61. арк. 25.
⁴⁸ НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Спр. 61, арк. 26.
157
ЧАСТЬ II
⁴⁹ Судьбы национальных меншинств на Смоленщине 19181938 гг. Документы и материалы / Государственный архив Смоленской области (ГАСО), Центр документации новейшей истории Смоленской области. ЦДНИСО, 1994 // Интернет.
⁵⁰ Успенский Г. Виленский университет «Стефана Батория» и Белорусский государственный университет // Голос пролетарского студенчества. 1924. № 1. С. 8.
⁵¹ НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Спр. 61, арк. 2637.
⁵² Высшая школа СССР за 50 лет (19171967 гг.) /под ред. В.П. Елютина. М„ 1967, с. 24.
⁵³ Сафразьян, Н. Л. Становление марксистсколенинского гуманитарного образования в Московском университете (октябрь 19171925). М., 1987, с. 96.
⁵⁴ Fainsod, Merle. Smolensk under Soviet rule / M. Fainsod. — N.Y.: Vintage books, 1958.— P.355.
⁵⁵ НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Cnp. 61. арк. 2627.
⁵⁶ Судьбы национальных меншинств на Смоленщине 19181938 гг. Документы и материалы. Смоленск: ЦДНИСО, 1994.
⁵⁷ Корсак А. Праблемы беларусізацыі ў Смаленскай губерні і Заходняй вобласці РСФСР у 19181938 гг. // Культура беларускага пагранічча: тэматычны зборнік навуковых прац. Кн. 6. Горкі — Брэст, 1999, с. 45.
⁵⁸ Судьбы национальных меншинств на Смоленщине 19181938 гг. Документы и материалы.
⁵⁹ НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Спр. 88. арк. 22.
⁶⁰ НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Спр. 61. арк. 32.
⁶¹ Васілеўскі Ю. Агнявая моладзь над Дняпром шырокім... // Чырвоная змена. 1994. 1 ліст. С. 11.
⁶² НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Спр. 88. арк. 3.
⁶³ Смоленск социалистический. Очерки / под ред. Г.Т. Рябкова/. Смоленск, 1958. С. 129.
⁶⁴ Башмачнікаў, В. Вынікі і заданы (Пасля V канферэнцыі пралетарскага студэнцтва Беларусі). // «Шлях студэнцтва», 1927/28, № 45, с. 3.
⁶⁵ Судьбы национальных меншинств на Смоленщине 19181938 гг. Документы и материалы.
⁶⁶ Біруля А. Хэмізацыя і хэмія ў праграмах прафтэхшкол. // «Асвета», 1929, № 1112, с. 8388.
⁶⁷ Агейчык. Педагагічны практыкум у вопытнапрактыкавальнай і масавай сельскай школе // «Асвета», 1929, № 8, с. 6769.
⁶⁸ НАРБ. Ф. 268. Bon. 1. Спр. 61. арк. 32 адв.
⁶⁹ НАРБ. Ф.268. Bon. 1. Спр. 88. арк. 34.
КНІГІ ОНЛАЙН
