Адэльчыны ручнікі
Артур Вольскі
Памер: 287с.
Мінск 2002
івасць узнагароджваю цябе ордэнам!
— Рады старацца! — выцягнуўся ў струнку, наколькі дазваляў жывот, усцешаны Генерал.
Царэўна лёгка тупнула ножкай, абутай у толькі што адрамантаваны чаравічак. He адчула ранейшага болю і яшчэ раз тупнула. Потым сказала:
— Загадайце лепей, татачка, каб з шаўцом палюдску разлічыліся!
— Ты чуў, Генерал? — сурова спытаў Цар.
— Так точна! — зноў выцягнуўся той.— Чуў, ваша вялікасць!
62
— Выконвай!
Цар пайшоў да карэты. Паслужлівыя прыдворныя паспелі ўжо адчыніць перад ім дзверцы.
А Царэўна паставіла адну нагу на прыступку, павярнулася і памахала шаўцу насовачкай. На развітанне. Відаць, дзеля таго толькі, каб паздзекавацца з Генерала.
Ужо і карэта знікла за паваротам, а Сцяпан усё глядзеў ёй услед. Як зачараваны.
— Зноў аслупянеў, ёлупень?! — грымнуў Генерал.— Ці гатовы царскі заказ?
— Гатовы, пане Генерале,— адгукнуўся Сцяпан.— Перад самым вашым прыездам апошні гваздок забіў.
— Забраць боты! — загадаў Генерал.
Салдаты шныпарылі па ўсіх закутках. Разам з ботамі прыхоплівалі і яшчэ тоесёе. I рабілі гэта пасалдацку весела. 3 песняй:
Правалева! Леваправа! Вольна! Смірна! Шагам марш! Наша служба, Наша справа, Абавязак наш! На парад Або ў атаку, Хоць наперад, Хоць назад — Усё роўна Нам, ваякам, Калі толькі Ёсць загад!
63
Калі ў хаце не засталося ніводнай пары ботаў, Генерал падаў каманду:
— Гэй, вы! Па конях! Раўняйся! Наперад рыссю — марш!
— А грошы?! — ледзь не плачучы, крыкнуў Сцяпан услед Генералу.
Той асадзіў каня:
— Скажы дзякуй, ёлупень, што за дзёрзкасць тваю цябе без галавы не пакінулі!
— Цар жа загадаў, каб вы разлічыліся са мною...
Але словы Сцяпанавы ніхто не пачуў за тупатам капытоў і бадзёрай салдацкай песняй:
Правалева!
Леваправа!
Вольна! Смірна!
Шагам марш!
Наша служба, Наша справа, Абавязак наш!
Сеў Сцяпан пры парозе. Ледзь не плача. Хоць жабраваць цяпер ідзі...
Ды тут з хаты Лісіца выскачыла:
— Ох, і нацярпелася я страху, пакуль яны боты выграбалі!.. Ты чаго зажурыўся, Сцяпане? He сумуй! Саслужыў ты мне службу, саслужу і я табе...
— А што ты можаш, Ліска? — сумна спытаў Сцяпан.
— Хочаш, царскую дачку за цябе высватаю?
— Ты што, ці не з глузду з'ехала?!
64
— Хочаш?! — хітравата падміргнула Ліска.— Бачыла, як ты ўслед ёй глядзеў... Дык вось што — пашый ты мне, браце, боты... высокія... панскія...
— Навошта табе боты?
— А каб сабакі па слядах мяне не знайшлі... Ды рабі ўсё, што я скажу. Згодзен?
— Ат, усё роўна няма куды дзявацца... Хоць у палонку галавой. А за царовай дачкой і гаспадарку паправіць можна... Што ж да ботаў... Ёсць у мяне боты... прыхаваў... на фэсце прадаць меўся. Ды хай ужо! Бяры іх, Ліска.
I Сцяпан аддаў Лісіцы боты. I праўда панскія!
Узрадавалася' Ліска. Усцягнула іх адразу на ногі.
— А капялюш ды камізэльку я сама здабуду! — весела гаварыла яна, разглядаючы абноўку. А потым, красуючыся сама перад сабой, заспявала:
Я не проста Ліска, Друг харошы мой. 3 кім сябрую блізка,— Знойдзе шчасце той.
Абыдзі ты Ўсе лясы,— Больш няма Такой Лісы!
I Сцяпан, забыўшыся на сваю крыўду, падхапіў прыпеў Лісіцынай песні:
3 Зак. 2207
65
Больш ужо сабаку He знайсці мой след. Я табе ў падзяку Паслужу як след.
Сцяпан ужо не толькі падпяваў Лісіцы, але і прытанцоўваў вакол яе:
Абыдзі ты Ўсе лясы,— Больш няма Такой Лісы!
Лісіца ўзяла Сцяпана за руку і пачала танцаваць разам з ім:
Я падамся рана Проста ў царскі стан.
I Вялікім Панам
Станеш ты, Сцяпан!
Сцяпан толькі рукой махнуў. Дзе ўжо, маўляў. Але прыпеў падхапіў:
Абыдзі ты Ўсе лясы,— Больш няма Такой Лісы!
Песня так спадабалася ім абаім, што яны яшчэ раз дружна праспявалі:
Абыдзі ты Ўсе лясы,— Больш няма Такой Лісы!
66
II
Лісіца бегла па ўзлеску. Вясёлая. Часам прыпынялася, каб паглядзець на свае новенькія боты. Гляне — і аж заскача ад радасці. I песеньку заспявае. А пра што тая песенька? Ды вось яна:
Ох і боты!
Ну і боты!
Незвычайнае работы!
Ходзяць гэтак, Ходзяць так. He баюся я сабак! Хай скуголіць Зграя недзе.
He знайсці мяне па следзе.
Я цяпер
He просты звер, Ліска ў ботах я цяпер!
А Сцяпана, А Сцяпана Я зраблю Вялікім Панам. I таму Ісці пара
Мне да царскага двара.
Вось дык боты!
Ну і боты!
Незвычайнае работы!
Хочаш, вер Або не вер — Ліска ў ботах я цяпер!..
67
А на палянцы тым часам весяліліся зайцы. Цэлая сямейка. I досыць вялікая. Старэйшы Заяц назіраў, як гарэзуюць маладыя свавольнікі. Задаволена пасміхаўся. Падбадзёрваў іх песенькай, пляскаючы ў такт песеньцы і скокам у далонькі.
Маладзейшыя цераз галаву куляліся, адзін цераз аднаго скакалі. Падпявалі Старэйшаму. I таксама разпораз адбівалі такт. To ў далоні пляскаючы, то нагамі прытупваючы.
Урадзіся,
Урадзіся Ў лесе густа, Урадзі, Заечая капуста!
Туптуптуп!
Лоплоплоп!
Ах, як весела было б! Туптуптуп!
Лоплоплоп!
Вельмі весела было б!
Неахвота, Неахвота Лезці ў шкоду. Гоняць нас сабакі 3 агароду. Ахахах!
Страшна так!
He паласуешся ўсмак!
Ахахах!
Страшна так!
Дзе ўжо тут пад'есці ўсмак!
68
А капуста, A капуста Нам да густу! Урадзі, Заечая капуста!
Туптуптуп! Лоплоплоп! Ах, як весела было б! Туптуптуп!
Лоплоплоп!
Вельмі весела было б!
I раптам... Што здарылася? Чаму перапынілі зайчыкі свае гульні ды забавы! Чаму стрымгалоў у кусты сіганулі?
Аа, зразумела! Лісіца на палянку выбегла. Усё танцуючы. Усё спяваючы. I на боты свае любуючыся.
Пачакайце, Пачакайце, Ад мяне вы He ўцякайце. Я нясу вам Навіну
I нікога не крану!
Выглянулі зайцы зза кустоў. Вядома ж — цікаўныя.
Што ў яе За навіна? Што раскажа Нам яна?!
69
А Лісіца ўсё пра сваё:
Паглядзіце, Што за боты — Незвычайнае работы! Я цяпер He просты звер, Ліска ў ботах я цяпер!
Аж падскочыў Старэйшы Заяц, ад здзіўлення. За ім і ўсе астатнія падскочылі:
’ Падзівіся!
Што ты?! Што ты?! Ах, якія Ў Ліскі боты!..
Уражаныя зайчыкі павылазілі зза кустоў. Да Ліскі падбеглі і на небяспеку забыліся. Толькі Старэйшы Заяц спытаўся на ўсякі выпадак:
— А ты, Ліска, сапраўды не кранеш нас?
— Я ж сказала, не крану!
Тады і Старэйшы Заяц пасмялеў.
— А навошта,— пытаецца,— ты ў боты
абулася?
— Адгадаеце загадку, тады скажу.
— Загадвай! Загадвай! — загаманілі зайцы.— Хутчэй толькі!
Задумалася Ліска на хвілінку.
Хто ён — чуе Кожны шорах,
70
Для зайцоў — Найгоршы вораг?
Зайцы пачалі раіцца паміж сабою. Ціхенька. Раптам выскачыў адзін. Самы малады. Самы порсткі.
— Лісіца!
Зірнула на яго Ліска дакорліва. Паківала пакрыўджана галавой. Лагоодненька так прамовіла:
— Ну, які ж я вам, дурненькія, вораг?!
Тады выйшаў наперад Старэйшы Заяц. Агледзеўся, каб хто, крый божа, не падслухаў. Сказаў амаль шэптам. I амаль у самае вуха Лісіцы:
— Воооўк...
He паспела Ліска і слова вымавіць у адказ, як на паляну сапраўды выскачыў Воўк. I не абыякі. А самы Галоўны. Астатнія ваўкі абступілі паляну з усіх бакоў, каб ніводзін заяц не ўцёк.
Усміхнуўся Галоўны Воўк зларадна. Паляпаў сам сабе па жываце. Заспяваў самазадаволена:
Я шэры, шэры, шэры Воўк.
Я лёгкі на ўспамін.
Зубамібамі шчоўкшчоўкшчоўк I заяц знік адзін!
I падхапіў Галоўны Воўк Старэйшага Зайца.
I закружыўся з ім у страшэнным танцы.
I ўсе ваўкі ўхапілі па зайцу. I таксама закружыліся, падпяваючы Галоўнаму:
71
Палюем
Мы лоўка.
Абшнарым кожны кут. Пра воўка Памоўка, А ён і тут!
Пра воўка Памоўка, А ён і тут!
Невядома, ці доўга яшчэ здзекаваліся б ваўкі з зайцоў, каб не ўмяшалася Лісіца:
Пачакайце! Пачакайце!
I зайцоў вы не чапайце. Я нясу вам Навіну.
Ажно скажаце: — Ды ну?!
Прыпыніўся Галоўны Воўк. Але зайца свайго не выпусціў.
Што ў яе За навіна?! Што раскажа Нам яна?!
А Лісіца зноў пра сваё:
Паглядзіце, Што за боты — Незвычайнае работы! Я цяпер He просты звер, Ліска ў ботах я цяпер!
72
Галоўны Воўк аж падскочыў ад здзіўлення. I Старэйшага Зайца выпусціў. За ім і ўсе ваўкі падскочылі. I сваіх зайцоў павыпускалі. 3 Ліскіных ботаў не надзівяцца:
Падзівіся!
Што ты?!
Што ты?!
Ух, якія
Ў Ліскі боты!
А Галоўны Воўк аж завыў ад зайздрасці:
Ууу!
Ці мроіцца ўваччу, Ці проста сніцца мне?
Я пра Ката, што ў ботах, чуў
Пра Ліску ў ботах — не!
Тут і ваўкі
зайцы загаманілі разам:
Пра Ліску, Пра Ліску, Пра Ліску ў ботах — не!
Ды Галоўны Воўк перапыніў гэтую гаману.
— Ты навошта,— пытаецца,— у боты абулася?
— Адгадаеце загадку, тады раскажу.
— Гэта тую, што зайцы адгадаць не маглі?
— Тую самую.
— Ану, паўтары!
I Ліска ахвотна паўтарыла:
73
Хто ён —
чуе Кожны шорах, I ваўкам — Найгоршы вораг?..
Усміхнуўся Галоўны Воўк. Падміргнуў пазмоўніцку ваўкам. I зайцам таксама.
— Ды хто ж не ведае гэтага?
Нам усім Даліся ў знакі Паляўнічыя сабакі! Хоць няшмат у іх Адвагі, Але мы He любім звягі...
I зноў загаманілі ўсе разам. I ваўкі і зайцы:
Нам усім, Нам усім, Нам усім даліся ў знакі ПаляўніПаляўніПаляўнічыя сабакі!
— Гэй, вы! Ціха! — нецярпліва гыркнуў Галоўны Воўк. I да Ліскі. Больш ветліва: — Дык навошта, Ліска, ты ў боты абулася?
— Хіба ты, такі разумны, такі кемлівы, не зразумеў яшчэ?
— Я?.. Гм... Я, вядома, зразумеў. Але ж яны не ведаюць,— кіўнуў Галоўны Воўк на ваўкоў і зайцоў.— Кажы хутчэй.
74
— Для таго, каб ад сабак ратавацца,— адказала Ліска і заспявала:
Хай скуголіць Зграя недзе.
He знайсці мяне па следзе.
Я цяпер
He просты звер, Ліска ў ботах я цяпер!
— Пачакай! Пачакай! — спыніў яе Галоўны Воўк.— Дзе ж ты ўзяла такія прыгожыя боты?
— А мне іх Сцяпан — Вялікі Пан падарыў,— ахвотна адказала Лісіца.— Ды ён усім, хто да яго на службу ідзе і шчыра стараецца, такія боты дае...
— I мне даў бы? — зацікавіўся Галоўны Воўк.
— А чаму не...
— I нам? — занепакоіліся ўсе ваўкі.
— I вам...
— А нам? — нясмела запытаў Старэйшы Заяц.
— I вам, вядома!
Ах, як весела зрабілася звярам, і малым і вялікім. Яны пасталі ўжо былі ў адзін дружны карагод. Але Галоўны Воўк спытаў на ўсякі выпадак:
— А ты не падманеш, Ліска?
— Калі ж гэта я цябе падманвала?
Лісіца прыкінулася, што забыла пра гісторыю з палонкай, калі Воўк ледзь без хваста не застаўся. I Воўк парашыў не ўспамінаць пра гэта. Вельмі ж яму хацелася ў боты абуцца.
75
— Ну, добра,— сказаў ён.— Вядзі нас
хутчэй да таго... як яго...
— Да Сцяпана — Вялікага Пана! — падказала Лісіца.— Мог бы і запомніць ужо.
— ...да Сцяпана — Вялікага Пана на службу наймацца,— скончыў сваю ду
КНІГІ ОНЛАЙН
