КНІГІ ОНЛАЙН
Ёсьць і яшчэ адна сёньня, мабыць, са мая сур’ёзная і небясьпечная — да беларус кага Адраджэньня ўсёяшчэ даволі пасіўна, каб не сказаць абыякава, ставяцца народныя нізы, бальшыня так званых простых людзей. Тутпрычынай інашыя вельмі шырокія, усеаб дымныя талерантнасьць і ментальнасьць, а прасьцей і больш дакладна—да ўсяго цярпімасьць. I празмерная сьціпласьць — ні ў якім разе «не вытыкацца». I генэтычны страх, які ў нашага народу ад стагодзьдзяў па зусім зразумелых акалічнасьцях: колькі ў розныя часы пракацілася па Беларусі войнаў, колькі яе вытоптвалі, нявечылі 22 чужыя і свае варожыя сілы, колькі праліта крыві, вытрывала зьдзекаў, прыніжэньняў. А тут яшчэ хітрушчыя палітыкі прыпалох ваюць людзей: маўляў, гэтыя нацыяналі-стычныя экстрэмісты прагнуць улады і вайны, і калі вы іх будзеце слухаць, то вай-на абавязкова распачнецца. I ва ўсімзьняве-раны народ не-не ды паверыць ў такія бай кі і падумае: ну, сапраўды, чаго яны там хочуць, пакуль вось ёсьць на хлеб, а калі часам і сёе-тое да хлеба, то і дзякаваць Богу. Абы без вайны, абы было ціха. Калі беларускі народ, нарэшце, абудзіцца ад летаргічнага сну, зразумее, што і да чаго, то не страшны будуць цяпершанія постка муністычныя чыноўнікі і ўсялякія да іх прыліпалы—яны, калі складуць нейкую сі-лу, то толькі зьнешняга парадку. Але работа для адраджэнцаў у кірунку абуджэньня людзей, усёй нацыі неймаверна вялікая — на гэта спатрэбіцца і час, і шмат ахвярных высілкаў. Другая праблема. Сёньняшняе адрад-жэньне культуры найбольш зьвязана з уз-наўленьнем забытых скарбаў далёкага і нядаўняга мінулага. I найменш у пляне стварэньня новых набыткаў, якія-б годна ўпісаліся ў агульную карціну нацыянальна га Адраджэньня. На гэта таксама ёсьць свае варункі і вытлумачэньні. Тут асноўная прычына бачыцца ў бядотным матэрыяль-ным стане, у якім апынуліся літаратура, мастацтва, увогуле беларуская культура, калі на ўсё духоўнае ступіў і няшчадна топча каваны бот варварска-дзікага рынку. Перад яго моцным націскам творцы ака заліся зусім беззабаронныя. Цяпер, як той казаў, не да песьняў, трэба думаць, клапаціцца, як выжыць, уратавацца ад навалы, тым больш, што дзяржаве, да ўсяго гэтага малы клопат. I тады дзеячы кінуліся ў той-жа дзікі вір на заробкі, многія проста разгубіліся, панылі. Дзе ўжо гаварыць пра ўзьлёт духу, шчасьлівага азарэньня, калі наўкола правіць баль так званая маскульту-ра, распаляюцца нізкія пачуцьці, амаль ва ўсім верхавенства бярэ бездухоўнасьць. Гэта нашыя сёньняшнія рэаліі, зь якімі нельга не лічыцца ды і перспектывы, пры-намсі, на бліжэйшую будучыню, далёка ня сьветлыя. А разам з тым трэба, ну проста жыцьцёва неабходна, рушыць далей: бяручы з сабой у дарогу дасягненьні продкаў, мі нулых пакаленьняў, мы абавязаны ствараць новыя, свае ўласныя, якія ўзбагачалі-б і нас, і нашых настаўнікаў, і спадкаемцаў. Тут, як гаворыцца, усё адзначана, альтэр натывы няма, інакш у агульным віры можа захлынуцца і само Адраджэньне. Якраз зыходзячы з гэтых канкрэтных сытуацыяў і задач^ і ладзіць сваю работу рэдакцыя часопіса «Тэатральная Бела-русь». Ён адзін з самых маладых у рэспу бліцы, сарганізаваўся напрыканцы 1991 г., а выходзіць у сьвет з пачатку 1992 г. Узь-нікшы менавіта на хвалі беларускага Ад-раджэньня, ён воляй Бога мусіць шырыць, даводзіцьда людзей яго ідэі. 1 прэзэнтуючы «Тэатральную Беларусь» на старонках часопіса «Полацак», дазволю сабе хоць у агульных абрысах даць пэўнае ўяленьне чытачам пра зьмест і кірунак новага выданьня. Пачну з драматургіі, зь якой звычайна і адкрываецца часопіс. Трэба сказаць, што ёй у беларускай літаратуры амаль заўсёды не шанцавала: п’есам цяжка было прабіцца на сцэну і бадай, яшчэ цяжэй — у друк. Тоўстыя часопісы найчасьцей друкуюць толькі вядомых аўтараў ды і то тады, калі драматычныя творы прайшлі апрабацыю ў тэатры, а для гэтага патрэбен час. 1 таму за цэлы год ў друку зьяўлялася адна дзьве п’есы, а здаралася, і зусім ніводнай. Мы-ж друкуем п’есы ў кожным нумары, часам, асабліва меншыя па паперы, і па некалькі. Вяртаем — гэта, як ужо зазнача-лася, адпавядае цяперяшняму агульнаму кірунку адраджэнскага руху — да чыта-чоў і тэатраў забытыя творы ці тыя, якія раней не маглі быць апублікаваныя па па-літычных стасунках. Так, надрукавалі Франьцішка Аляхновіча, у прыватнасьці, яго п’есу «Заручаны Паўлінкі». Вакол імя гэтага аўтара і канкрэтна данага твора было нагаворана многа няпраўды. Цяпер былы вязень сталінскага ГУЛАГа па спра-вядлівасьці павінен заняць у беларускай культуры пачэснае месца. Убачыла сьвет драма рэпрэсіраванага Васіля Шашалевіча «Сімфонія гневу», якая распавядае, няхай, і не на айчынным матэрыяле, пра невячачую сілу таталітарызму і таму не магла быць апублікаваная ні ў 30-я гады, калі была напісана, ні ў больш позні час. Чытач мае магчымасьць пазнаёміцца зь лірычнай ка-медыяй «Дробязі», са спадчыны дасьлед-чыка літаратуры, крытыка Міхася Яроша, якую ён пісаў у 50-70 гады, але пры жыцьці нікому яе не прапаноўваў. Апублікуем таксама малавядомыя драматычныя творы Леапольда Родзевіча., Канстанцыі Буйло й інш. аўтараў. Але асноўны наш клопат—сучасная драматургія, стымуляцыя яе разьвіцьця. Асаблівая ўвага, натуральна надаецца ма-ладой літаратурнай зьмене. Так, упершым нумары «Тэатральнай Беларусі» зь п’есы «Ку-ку» дэбютаваў у друку чалавек трагіч-нагалёсу і шматабяцаючага таленту Мікола Арахоўскі. Услед за гэтым убачыў сьвет драматычны твор «Звар’яцелы Альберт...» —фантазія паводля «Шляхціца Завальні» Яна Баршчэўскага, напісаная маладым Сяр-геем Кавалевым, да гэтага чытачам най-больш вядомым па яркіх крытычных арты- кулах. У дзіцячай драматургіі, і таксама ўпершыню ў друку, удала выступілі Зінаіда Дудзюк, Арнольд Дыбча, Ігар Сідарук. У аднаактавай драматургіі дэбютаваў вя-домы празаік і паэт Яўген Міклашэўскі, надрукавана і п'еса знанага майстра, а на сёньняшні дзень і старэйшыны гэтага жанру, Алеся Махнага. Усё гэта публікацыі толькі аднаго году. Як бачым, зрухі — ня толькі колькасныя — відавочныя. 1993 г. часопіс адкрывае вострай, на-дзённай драмай «Чужыя грошы» Уладзіміра Бурамеева, чыя першая п’еса «Страсьці па Аўдзею» вось ужо працяглы час упрыгожвае рэпэртуар нашай асноўнай нацыянальнай сцэны — Беларускага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы. У рэдакцыйным партфелі маюцца трагікамедыя пра сучаснае жыцьцё «госьці», якую прапанаваў наш знакаміты празаік Іван Чыгрынаў, новы твор старэй-шага аўтара Алеся Петрашкевіча пра глы бока драматычныя падзеі трыццатых гадоў, зьвязаныя зь Янкам Ку палам, п’есы маладой паэткі Людмілы Рублеўскай і слыннага Ма-сея Сяднёва, іншых вядомых і пакуль ма-лавядомых, але здольных творцаў. Будзем друкаваць шматактавыя і аданаактавыя п’есы, разьлічаныя як на прафэсыйныя тэатры, так і на самадзейныя калектывы, адрасаваныя, як на дарослага гледача, так і на дзіцячую аўдыторыю, для драматычнай і лялечнай сцэны. Мяркуем таксама зьмя шчаць распрацоўкі традыцыйных нацыя-нальных сьвятаў і сучасных народных ві-довішчаў. Словам, задумаў шмат, і ўсе яны рэальныя. Шырокае поле дзейнасьці і на ўласна крытычнай ніве. Мы разглядаем сцэнічнае мастацтва ў самым шырокім пляне, якое далёка не абмяжоўваеца сцэнамі тэатраў. Яно, вірліва-шматстайнае, выяўляецца, зда-валася-б у самых нечаканых месцах і абставінах, прытым ня толькі ў загадзя сплянаванй рэжысуры. (Прыгадаю ў гэтай сувязі шэкспіраўскія словы: «Сьвет — тэатр, людзі акцёры»), Пра шырыню ахопу можна меркаваць хоць бы па загалоўках артыку-лаў, якія друкаваліся ці будуць апублікава ныя ў бліжэйшых нумарах: «Дзея пачы наецца на плошчы» (галоўным чынам пра жыцьцё плошчы Незалежнасьці ў Менску, пра палітычныя падзеі, якія на ёй разгор тваюцца), «Тэатр у парлямэньце» (з адпавед нымі дакумэнтальнымі здымкамі), «Нацыя нальная драма», «Інтэлігенцыя за кулісамі», «Калі мы станем іэатраламі», «Кірмаш і барахолка» й інш. Адраджэньне тычыцца ўсіх бакоў духоўнага, культурнага, матэрыяльнага жыцьця. У тым ліку і рэлігіі. Людзі, раней гвалтоўна ад яе адлучаныя, цяпер павяр таюца да веры, да Бога. Натуральны зварот да гэтай тэматыкі і нашага часопіса, тым больш, ш го ў сваіх рэлігійных абрадах ня мала ўласна тэатральных элементаў. У першым жа нумары зьмешчаны артыкул вядомага вуніяцкага сьвя гара і беларускага культурнага дзеяча Яна Матусевіча, які так і называецца «Рэлігія і тэаір», дзе да рэчы, даецца і багаславеньне на само вы даньне. На сгаронках часопіса падрабязна асьвятлялася сьвяікаваньне Радаўніцы, a гаксама шмаілікі Хрэсны ход да зруйна вапых Храма і людзкіх могілах, штоадбыўся ў Баранавіцкім раёне пад час гэтай урачыс іасьці. Пра вяріаньнеда духоўнасьці гаво рыцца ў публіцысіычным аріыкуле «Адра джэньне». На Бсларусі, як вядома, суіс нуюцьрозныя канфэсіі, і часопіс мае намср асьвятляць кожную зь іх, зразумела, пры ўмове, калі яны будуць далучаць веруючых да нашага роднага слова, спрыяць бсларус касьці. Усё больш адраджаюцца і традыцыйныя народныя сьвяты. «Тэатральная Беларусь» ужо двойчы пісала пра надзвычай яркія, маляўнічыя відовішчы, наладжаныя ў гонар Купальля: на казачнай гары Радагошча па-блізу легендарнага возера Сьвіцязь на Нясь віжчыне ў 1991 г. і на замчышчы старажыт-нагаТурава ў 1992 г. Публікаваламатэрыял пра імпрэзу з нагоды Каляд у Давыд—Гарад-ку. Маем намер і надалей прапагандаваць хрысьціянскія, паганскія сьвя гы і іх рытуалы 3 шматграннай і вельмі стракатай карці ны сучаснага тэатральнага жыцьця ў поле зроку перш наперш трапляюць падзеі і творы, зьвязаныя з нацыянальнымі прабле мамі і шырэй -- з нашым Адраджэньнем. Друкуюцца самыя разнастайныя па жанрах матэрыялы— праблемныя й аглядавыя ар тыкулы, творчыя паргрэты дзеячоў тэагру старэйшага і маладога пакаленьняў. Зьмяш-чаюцца рэцэнзіі на канкрэтныя творы, на-таткі, замалёўкі. Даецца хроніка падзеяў, інфармацыя пра новыя пастаноўкі, пра выступленьні на тэатральныя тэмы іншых друкаваных органаў, прыводзяцца сьпісы творычых працаўнікоў сцэны, нагаткі, за малёўкі. Асьвя іляецца як прафэсыйнае ,так і самадзейнае мастацтва ўсіх відаў дра матычнае, музычнае, балетнае. Заканамерна, што асаблівая ўвага надаецца нашым ка рыфеям, буйнейшым майстрам. Часопіс да волі шырока асьвятляў падзеі ісьвяіочныя імпрэзы.зьвязаныя зь юбілеямі Янкі Купалы, Уладзіслава Галубка, Максіма Гарэцкага, Ігната Буйніцкага. Апублікаваў артыкулы пра Ларысу Александроўскую, Глеба Гле бава, Аляксандру Клімаву ды інышх. Пляны рэдакцыіскладаюцца іакім чынам,каб за бліжэйшыя гады чытач пазнаёміўся з магэрыяламі і найперш сьвсжымі, іювымі праўсіхдзсячоў. штозрабілі важкі ўклад у нашас мастацтва.