КНІГІ ОНЛАЙН
Выданьне Беларускага культурнаасьветніцкага цэнтру Кліўленд ЗША №2(32), 1994 Editorial board: Svetlana Belaia (EditorinChief), Michael Bielamuk (Secretary), Members Yanka Chanenka, Olga Dubanevich (McDermott), Jan Solowianiuk Рэдакцыйная калегія: Сьвятлана Белая (Галоўны рэдактар), Міхась Белямук (сакратар), сябры — Янка Ханенка, Вольга Дубаневіч (МакДэрмат), Янка Салавянюк. Ганаровыя сябры рэдкалегіі: Рыгор Барадулін.Анатоль Белы, Васіль Быкаў, Георгій Штыхаў, Язэп Юхо. Прозьвішчы падпішчыкаў і ахвярадаўцаў рэдакцыя будзе публікаваць у часопісе. 15 сакавіка 1994 г. сакратару часопіса «Полацак» Міхасю Белямуку споўнілася 70 год All correspondence should be addressed to: S.Belaia or M.Bielamuk, 10915 Lake Rd., Cleveland, Oh. 44102, USA. Tel. & Fax. (216) 6513451 Зьмест Прывітаньні з нагоды 25 Сакавіка Ад пасла Рэспублікі Беларусь у ЗША Сяргея Мартынава..........................3 Ад БеларускаАмэрыканскага Задзіночаньня.....................................4 Ад Беларускага Кангрэсовага Камітэту Амэрыкі.................................5 Пасольства Рэспублікі Беларусь у Злучаных Штатах Амерыкі Embassy of the Republic of Belarus to the United States of America 1619 New Hampshire Avenue, N.W. Washington D.C. 20009 Phone: (202) 9861604 Fax: (202) 9861805 Прывітаньне губэрнатара штата Ільліной Джымі Эдгара з нагоды трэцяй гадавіны выданьня часопіса «Полацак»........................6 Наша гісторыя Людміла Дучыц. Вобразы нашых продкаў у старажытным мастацтве............. 7 Міхась Белямук Тапаграфія знаходак манэт і азодбаў (Гомельская воб.).... 13 Далёкае і блізкае Віталі Кажан. Маркі БНР....................................................20 Радзім Гарэцкі.Лёс і даты жыцьця братоў Гарэцкіх...........................22 Сьвятлана Белая. Віленскія беларусы расказываюць.......................... 26 Мікола Шчорс. Беларускі Студэнцкі Саюз.....................................27 3 архіваў КДБ Сьведчаньні арыштаў А. Смоліча.......................................... 29 Міхась Дубок. На Лукішскім пляцы........................................ 34 Роднае слова Леанід Лыч. «Полацак» набірае размах.....................................35 Уладзімір Гніламёдаў. Слова, апаленае лёсам..............................42 Міхась Кавыль. Із агню ды ў полымя...................................... 47 Галіна Вайтовіч. Віншую цябе, Беларусь незалежная........................50 Памяць зямлі Анеля Катковіч. Mae успаміны.............................................51 Pressrelease........................................................................... 56 3 жыцьця эміграцыі Міхась Белямук. Змова.............................................62 25 сакавіка 1994 года Кліўлендскаму аддзяленню БАЗА Культурнаасветніцкаму цэнтру "Полацак" Рэдакцыйнай калегіі часопіса "Полацак" Паважанае спадарства! Шлю Вам шчырыя прывітанні з чарговымі ўгодкамі 25 сакавіка. Традыцыі беларускай самасвядомасці і незалежнасці, якія замацоўваліся ў тыя часы, набылі сваё сапраўднае ўвасабленне з абвяшчэннем суверынітэту нашай роднай Беларусі. I вельмі пачэсная справа далейшага развіцця самастойнасці Бацькаўшчыны, безумоўна, вартая таго, каб і надалей аддаваць ёй сваю энергію і творчыя сілы, як рабілі гэта сумленныя беларусы на працягу дзесяцігоддзяў, знаходэячыся ўдалечыні ад Радзімы. Еднасць беларусаў свету, іх агульная адданасць справе нашай дзяржавы гэта тое, што будуе незалежную нацыю. Шчыра эычу Вам заўсёды заставацца носьбітамі духа беларускасці, здароўя і поспехаў усім суайчыннікам. На першай бачынцы вокладкі: Маркі БНР На развароце: Мікола Купава. «Напачатку. Кастусь Каліноўскі.» На трэцяй бачынцы вокладкі. Алесь Пупжін «Памяці 1863 г.» Палатно, каменьне, кроў, 1989 г. (уверсе) Лукішкі ў Вільні. Мэмарыяльная дошка на месцы, дзе былі пакараны сьмерцю Каліноўскі і Серакоўскі (унізе) 3 MAR 25 '94 13:04 ANY PHOTOTYPE P.1/1 j^danuianAmerican Association. Inr. беларускаамэрыканскаезадзіночаньне NATIONAL HEADQUARTERS 16634 GOTHIC DRIVE JAMAICA, N. Y. 11432 BELARUSIAN CONGRESS COMMITTEE OF AMERICA 724 WEST TANTALLON DRIVE, FORT WASHINGTON, MARYLAND 20744 PHONE: (301) 2922610 FAX: (301) 2928140 EXECUTIVE COMMITTEE ANTON SHUIOEIOYTS Frwidant GEORGE AZARKO UcaРгжйМ FRANCIS RAXTUL Ц«Я<»*І1*М VERA ZAPRUDNIK Strawy B. B. RUSAK ^■o tutor ALLA OSSA ROMANO Cultural Attain JOHN ZAPRUDNIK Publicity RAISA STAMKIEVIC Public Relation» GEORGE KIPEL Spacial ProjacH ALEXANDER MICKIEVIC VICTOR TUR Youth Coordinator CAKABIKOBAE ПРЫВІТАНЬНЕ 24 сакавіка J994 г Дарагія Сябры! Паважаныя Суродзічы на Байькаўшчыме і на Чужынй У імя вольнай дэмакратычнай Беларускай Дзяржавы галоўная ўправа БеларускаАмэрыканскага Задзіночаньня віншуе Вас зь 76мі ўгодкамі абвешчаньня Трэцяй Устаўной Граматай Рады БНР незалежнасьці Беларускае Народнае Рэспублікі. Ідэалы Акту 25 Сакавіка, сфармуляваныя ў Другой Устаўной Грамаце Рады БНР 9 сакавіка 1918 году«вольнасьць слова, друку, сходаў, забастовак, хаўрусаў: бязумоўная вольнасьць сумленьня, незачэпнасьць асобы і памешканьня»—гэтыя правы чалавека, застаюцца актуальнай часткай праграмы сучаснага адраджэньня на Беларусі. Хоць гэтыя правы і свабоды запісаныя ў Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, яны гвалтуюцца аўтакратычным дзяржаўным апаратам, намэнклятурным чыноўніцтвам. Людзі ўчарашняга дня, чужыя дэмакратычным прынцыпам і варожыя справе нацыянальнага адраджэньня Беларусі, імкнуцца здушыць дух свабоды ў беларускім грамадзтве, стрымаць аднаўленьне культурных вартасьцяў, згвалціць і скампраметаваць ідэю эканамічных рэформаў. Сувэрэнітэт і незалежнасыіь дзяржавы сталіся аб'ектам гандлю паміж недэмакратычным урадам Рэспублікі Беларусь і апэратарамі расейскай імлэрыі Вялікая гістарычная дата, Дзень 25 Сакавіка, ігнаруецца афіцыйнымі ўладамі на Беларусі. Правы чалавека не дачакаліся яшчэ свайго ДНЯ: намэнклятурнае чыноўніцтва, міліцыянты, пракуратура і нават войска ўцягнутыя ў ганебную акцыю запалохеаньня і перасьледу грамадзянаў. здушваньня свабоды. перашкаджаньня збору й пашырэньню інфармацыі. Намэнклятура. якая служыла папярэдняму рэжыму, заціскае гістарычную праўду пра злачынствы гэнага рэжыму, у тым ліку пра акты генаныду, як аб гэтым сьветчыць нежаданьне ўладаў выявіць і асудзійь спраўцаў масавых расстрэлаў мірнага жыхарства ў Курапатах У сувязі з угодкамі абвешчаньня незалежнасьці Беларускае Народане Рэслублікі галоўная ўправа БелрускаАмэрыканскага Задзіночаньня заклікае сваіх саброў і ўсіх сумлепных людзей падтрымваць справу ўжыцьцяўляньня ідэалаў БНР, спрыяць дэмакратызацыі Рэспублікі Беларусь, мацаваньню ейнага матарыяльнага і культурнага дабрабыту, далейшаму разбудоўваньню дэмакратычнай і незалежнай Беларускай Дзяржавы. 25 Сакавік 1994r. ELEVENTH BELARUSIAN CONGRESS OF AMERICA R Zavistovich President V. Cierpicki VicePresident C. Mierlak VicePresident M. Bachar VicePresident I. RahalewiczDutko Vice President, Cultural Affairs M. Sienko Secretary L. Visotsky Treasurer MEMBERS: M. Kalenik N. Mancywoda G. Naumczyk V. Pielesa K. Worth C. Najdziuk Mrs. L. Brylewski R Cupryk AUDITING COMMITTEE: N. Kosciuk M. Paluchovich Mrs. L. Machniuk Вельмі Паважаная Спадарыня Сьвятлана Белая, Рэдактар часапісу "Полацак" Дарагія Суродэічы! Беларускі Кангрэсавы Камітэт Амэрыкі вітае Вас з знамянальнаю датаю 76мі угодкамі абвешчаньня незалежнасьці Беларусі. Апошнімі часамі сілы, варохыя беларускаму нацыянальнаму адраджэньню на нашай Бацькаушчыне, усё больш і больш узьнімаюць свае галовы, каб эадушыць палітычную й эканамічную незалежнасьць Беларусі. Яны намагаюцца павярнуць назад кола сучаснае беларускае гісторыі, зрабіць замах на жыцьцё беларусау, як нацыі і назаусёды абяздоліць нашую Бацькаушчыну, ператварыушы яе у глухія мясьціны смутку. Таму мы верым, што Векапомны Акт 25га Сакавіка 1918 году эгуртуе беларусау, як на Бацькаушчыне, гэтак і на эміграцыі на новую барацьбу за свабоду Беларусі. Няхай ня гасьне жыватворчы агеньчык волі беларускага народу! Няхай разгараецца ён нязгаснай паходняй, асьвятляючы шлях да поунае неэалежнасьці нашае любае Беларусі! Жыве вольная і дэмакратычная Беларусь! Сакратар Расьцісла'у Завістовіч Старшыня 5 Jim Edgar Dear Mr. Bielamuk: State of Illinois Office of the Governor Chicago бобоі February 24, 1994 As Governor of the State of Illinois, I would like to send my congratulations to you, the staff and readers of POLACAK as you celebrate the third anniversary of this magazine. J POLACAK has helped bring community and national news to its readers giving them a source of common interest and information on vital issues. The service you have provided to the Bielarussian community is to be commended. Please accept my best wishes on this anniversary. Sincerely, Jim Edgar GOVERNOR нд йая Вобразы нашых продкаў у старажытным мастацтве Людміла Дучыц Яшчэ ў глыбокай старажытнасьці сярод нашых продкаў вылучаліся таленавітыя людзі—скульптары і мастакі. Аб гэтым яскрава сьведчаць матэрыялы археалягічных раскопак. Самым старажытнейшым мастацкім творам (верхні палеаліт, 4011 тыс. год таму назад) на землях этнічнай Беларусі можна лічыць знойдзеную ў 1935годзе каля в. Елісевічы на Браншчыне скульптурку аголенай жанчыны, якая выразана з біўня маманта. Вышыня вырабу 15 см, але галава была адламана яшчэ ў старажытнасьці.1 Калі ў антрапаморфных выявах палеаліту дамінаваў вобраз жанчыны, то ў неаліце сустракаюцца толькі мужчынскія выявы, што зьвязана з зараджэньнем патрыярхальных родавых калектываў. III тыс да н.э. датуюцца малюнкі на костцы лася (вышыня 53 мм), знойдзенай на неалітычным пасёлішчы Азёрнае 2Б на возеры Вячэра Любанскага раёну Менскай вобласьці (мал. 1). 3 двух супрцьлеглых бакоў крамянёвым разцом выразаны тры выявы, две зь іх антрапаморфныя. 3 аднаго боку паказаны чалавек, які скача з узьнятымі рукамі. У трохпалую левую далонь упіраецца рукаятка сякеры. Галава бяз рысаў твару. Галава аздоблена арнамэнтам. Пад правай нагой выразаны ромбік з чатырма рыскамі, якія адыходзяць ад прамой. На адваротным баку косткі паказана бязрукая выява з галавойромбам. Ногі сагнуты ў каленях і разведзены. Архэолаг М.Крывальцэвіч, які вывучаў пасяленьне Азёрнае, лічыць, што гэта выява бога