КНІГІ ОНЛАЙН
Пасьля двух тыдняў пасадзілі мяне ў чорны воран і павезьлі на станцыю. Калі адчынілі дзьверы ворана, каб высела, убачыла я накіраваныя на сябе некалькі штыкоў. Так мяне пільнавалі, каб не ўцякла, выходзячы. Акружылі мяне вартаўнікі, а было іх ня менш як 5 чалавек. Вялі па пэрону да цягніка. На станцыі было многа людзей і ўсе за мной аглядаліся, думаючы, якуюж тут вядуць праступніцу? Мнеж, ідучы, ха 52 53 целася плакаць і сьмяяцца. Думала, што такога зрабіла, чаму столькі людзей мяне пільнуюць? Як шкада, што ня бачыць мяне Люня або іншыя сябры зь Вільні, з вуліцы Завальнай, якія жывуць сабе спакойна і не прадчуваюць, што я тут перажываю. Дзеля таго, што было ўжо холадна, мне далі старую зьнішчаную жаўнерскую ватоўку, якую я апранула на свой белы летні плашч. На галаве мела хустку і так ішла па пэроне. Завялі мяне ў прадзел, вызначаны для вязьняў і паставілі вартаўніка, які не спушчаў зь мяне вачэй. Я таксама на яго глядзела. —Чаго так глядзіце на мяне?— запытаўся, нарэшце, ён. —Вы мне вельмі прыгадваеце майго брата. А можа Вы і запраўды мой брат? У мяне, тут ў Савецкім Саюзе.у Магілёўшчыне ёсьць родны дзядзька, які мае дзяцей. Нажаль, я іх ніколі ня бачыла. Вось можа Вы і зьяўляецеся сынам майго дзядзькі. Мой «брацік », штыком, ледзь не пракалоў мяне, ідучы ззаду. Праўда потым,раптам запытаў мяне, ці я хачу піць або есьці, то ён прынясе мне.Калі выйшлі зь цягніка, мой брацік далёка застаўся ззаду, не ўпіраўся больш ў мяне штыком. Прывязьлі мяне ў Менск, у турму, званую амэрыканкай. Туттолькі падпісала я ордэр аб маім арышце. Лічылася я арыштаванай зь днём прыбыцьця ў Менск, а гэта было напачатку сьнежня 1949 г. Цэлы месяц сядзела я ў камеры адна. Адна праводзіла першыя Каляды ў заключэньні. Тады я напісала першы ў жыцьці верш, які да сёньняшняга дня помню. Сёньня Каляды, Хрыстос нарадзіўся, Цешацца людзі, што ім аб’явіўся. Ёлкі ўбралі, песьні сьпяваюць, Госьці прыходзяць, жаданьні складаюць. Кожны імкнецца быць са сваімі— Сьвята праводзіць ён не із чужымі, А ў роднай хатцы, дзе хто радзіўся, Да грудзей маткі, дзе ён туліўся. I я хацелаб быць дома сёньня, Дзяліць з другімі радасьць каханьня. На спацар выйсьці, суседаў адведаць. Музыкі паслухаць і пабяседваць. Мела і я калісь родную хатку, Братоў, сясьцёр, бацьку і матку, Куцьцю ўрачыстую і мы прыгатаўлялі Сьвечкі і цацкі на ёлку чаплялі. Але нядоўга нам сонца сьвяціла, Бацькі памерлі—гора прыбыла. Сям’я рассыпалася па сьвеце цэлым Хаваючы смутак у сэрцы збалелым. Ані адно не знайшло з нас долю, Заместа шчасьця—пайшлі ў няволю Пакутваць за грахі чужыя, Няведама за чыё і за якія. Турма была круглая. У камерах былі ложкі. Выводзілі на прагулкі, давалі да чытаньня кнігі. Нажаль, усе на рускай мове. A сядзелаж я ў сталіцы Беларусі. Раз прынясьлі мне кнігу, на вокладцы якой я ўбачыла надпіс «Якуб Колас». Якжа я на яе кінулася, бо нарэшце, далі мне кнігу на беларускай мове. Тутжа адразу і расчаравалася, бо калі адкрыла кнігу, то ўбачыла, што яна была пераведзеная на рускую мову. Якуб Колас на рускай мове гучаў чужым і далёкім. Пачалося сьледства.Справу маю вёў Кутузаў. He магу сказаць, каб ён быў вельмі кепскім. Ня біў мяне, а толькі мучыў бяссоніцай. He давалі мне ані ноччу, ані днём спаць. На дапрос клікалі ноччу, трымаючы доўгія гадзіны. He паспела бывала вярнуца ў камэру і легчы ў пасьцель, як ізноў адчынялася аконца і мяне выклікалі. 1 так тры ці чатыры разы праз ноч. А днём не дазвалялі нават сесьці на ложак. Калі толькі седзячы пры стале я здрамнула адразу адкрывалася аконца і вартаўнік загадваў разбудзіць мяне. Тады хтонебудзь зь вязьнярак ударала мяне пальцам па носе. He напісала я, што пасьля месяца далі ў камеру сябровак па няшчасьцю. I так сядзела са мной лекарка зь Менска, балярына Марыя Сьцепанец і розныя іншыя. Была таксама так званая «наседка» або «стукачка» Марыя, пасаджаная для таго, каб даносіць начальству, аб чым вязьні з сабою гутараць. Ня лёгка мне было сядзець зь імі, бо большасьць варожа адносілася да «захаднікаў». Ня мела я шчасьця быць разам хоць з адной «захадніцай». Ад недасыпаньня пачаў мяне мучыць моцны галаўны боль.Лістоў пісаць ня можна было і паведаміць сваіх родных аб тым, дзе я знаходжуся. He атрымлівала я ніякіх перадач. Нікога ніхто не адведываў. Некаторыя жанчыны атрымлівалі перадачы і часта дзяліліся са мною. Сьледчы мой быў, як артыст. Адзін раз жартаваў са мною і смяяўся, іншым разам без прычыны крычаў, як ашалелы. Кожную ноч клікаў мяне і ўсё пісаў і пісаў пратаколы, а я іх падпісывала. Прыпісвалі мне многа таго.чаго зусім ня было. Будучы ў часе вайны перакладчыцай, я крыўды ніякай нікому не зрабіла. Наадварот дапамагла многім. Некаторых выратавала ад сьмерці, ведаючы нямецкую мову. Часамі сьледчы спрабаваў уключыць радыё, спачатку ціха, пазьней галасьней, гледзячы на мяне, як я зарэагую. Пачуўшы музыку адразу пачынала плакаць. Тады ён выключаў радыё. Аднойчы даведалася, што Вера ў Менску і Ў турме радзіла сына. Больш года цягнулася маё сьледства, а пасьля перавялі мяне ў іншую турму, якую звалі гарадзкой. Будучы там, паклікалі мяне на нейкі допыт. Ідучы праз панадворак спаткала Веру зь дзяцём у руках. Яна мяне ня бачыла. Калі я крыкнула:«Вера»,—міжвольна зрабіла рух да яе, то яе хутка павярнулі назад і зачынілі ў будынку. Яна толькі пасьпела падняць уверх высока сына і паказаць мне яго. Сядзела я цяпер у прыбудоўцы да гарадзкой турмы. Былі тут толькі вязьні палітычныя. У маленькай камеры стаялі 4 ложкі. На прагулку выводзлі нас у крыху большую камеру бяз столі. Чатыры сьцяны яна мела і краты над галавою. Туды пускалі нас без канвоя, і якіх 20 мінут мы хадзілі адна за адной. He сказала я аб тым, што раней, чым перавялі мяне ў новую турму, далі мне прачытаць мае пратаколы, сшытыя ў грубую кнігу з дапросамі пра мяне розных людзей. Тады я даведалася, што Езавітаў быў савецкім вязьнем,бо пры маёй справе быў яго пратакол пра Беларускі Кангрэс у 1944 годзе. Быў таксама пратакол Усевалада Караля, Байка і многіх іншых. Ніхто нічога кепскага пра мяне не сказаў. Дапрасілі ў суме 100 асоб. Байкоў крыху накруціў, бо сказаў, што я мела бацькоў кулакоў, якіх у 1940 г. раскулачылі. А мае бацькі ад 1929 г. ня жылі на гэтым сьвеце. Цяпер чакала я на прыгавор. Справу маю пераслалі ў Маскву для разгляду праз «особае совеіцанне». Седзячы ў камеры агледзілася, што ў будынку насупраць нашага, на трэцім ці чацьвёртым паверсе сядела Вера і часта паглядала ў вакно. Мы пачалі адна другую штодня здалёк бачыць. У мяне з кожным днём узмацьняўся галаўны боль. Нарэшце, узялі мяне да лекара і паклалі ў шпіталь. Тут я магла Веру яшчэ часьцей бачыць. Вось у тым часе, калі я была ў шпіталі прыйшоў прыгавор з Масквы. Асудзілі мяне на «10 лет нсправнтельного лагеря». (Працяг будзе) 55 54 Пасольства Рэспублікі Беларусь У Злршных Шгатах Амсрыкі Embassy of the Republic of Belarus to the United States of America 1619 New Ilainpsliirc Avenue, N.W, Wellington D.C. 20009 Phone: (202) 9861004 Fax: (202) 9861805 МІНІСТЭРСТВА ЗАМЕЖНЫХ СПРАЎ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ February 22, 1994 PRESS RELEASE On New Elections in Belarus In its recent statements the ruling body of the Parliament of Belarus Presidium of the Supreme Soviet declared its firm resolution to seek to obtain at the Parliament session resuming work today the support of parliamentarians to adopt a new Constitution and to hold popular elections of the Head of State of the Republic of Belarus in the first half of 1994. As of the election of the Head of State who will also lead the executive branch the current Government ought to resign and a new Government should be formed. Presidium of the Supreme Soviet intends also to seek a Supreme Soviet decision to hold ahead of term set by the old Constitution elections of a new Supreme Soviet in the second half of 1994 and to hold local elections in March of 1995. March 5, 1994 PRESS RELEASE Presidency Being Introduced in Belarus The Parliament of the Republic of Belarus approved the section of the draft new Constitution on a presidency in Belarus. According to it, "the President is the Head of State and the leader of the executive branch". The voting also confirmed that "the President should be elected for a term of five years directly by Belarusian people. One and the same person may be the president for no more than two terms". The statute of a presidency is due to enter into force as a new Constitution is adopted as a whole. It is expected that the popular elections of the first President of Belarus may take place at the end of the first half of 1994. The Republic of Belarus: problems of the military reform and disarmament In accordance with the military doctrine adopted in 1992, the Republic of Belarus adheres to the policy of armed neutrality and does not consider any state as its potential rival, does not treat any nation as an enemy. With the purpose of the defense of sovereignty, territorial integrity and constitutional State system Belarus possesses armed forces, consisting of ground forces, anti aircraft defense and Air force. The armed forces are replenished on the basis of universal conscript system and voluntary contract service. The overall strength of the personnel of the armed forces 92 654 men. The core of the organisational stuff structure is a link "corps brigade". The building of the armed forces of the Republic of Belarus began on the basis of the Byelorussian military district of the armed forces belonging to the ex USSR, located on Belarus territory, what had its positive as well as negative sides. Among negative consequences the most dramatic is an enormous redundancy of personnel, armaments. military equipment and military infrastructure of the antiaircraft defense in comparison with the needs of the defensive mission of the armed forces of Belarus. Thus, approximately, 200 000 of personnel, about 3500 of tanks, about 4 000 of armoured combat vehicles and a great number of other combat equipment were located in 1991. The realisation of the principle of the defensive 56 57 sufficiency demands reducing of the mentioned number of personnel more than in half, to eliminate ( in accordance with the obligations to the CFE Treaty) about 2000 tanks and approximately 1300 armoured infantry vehicles.