Гісторыя Пагоста
Валерый Янковіч
Выдавец: Колорград
Памер: 187с.
Мінск 2018
некалі размаўлялі на нашай мове. Яны дагэтуль калі цалкам не выкарыстоўваюць яе, то прыкметны характэрны адбітак у іх гаворцы застаўся.
Так, у выпадку, апісаным вышэй, зразумела, чаму памежжа Украіны, то бок жыхары г. Ратна, размаўляе на нашай сялянскай мове, якую не разумеюць у г. Роўна.
У часы “перестройкн” амаль кожнаму з нас давялося пабываць у Польшчы на базарах і ўпэўніцца, што ў іх памежжы гаворка нашая, сялянская, якую палякі з Варшавы наўрад ці разумеюць наогул.
169
Ну, а наконт расійскага памежжа, то беларускасці там, бадай, не менш, чым у нашых усходніх рэгіёнах, асабліва на смаленшчыне, дзе мне давялося бываць. Я, будучы студэнтам, гуляў на вяселлі ў адным сяле, да якога на цягніку з Віцебску мы ехалі гадзіны тры. Гаворка ў тым сяле нічым не адрознівалася ад гаворкі сёл віцебшчыны, у якіх мне таксама даводзілася бываць улетку на працяіу чатырох гадоў па нагодзе студэнцкіх будаўнічых атрадаў.
Пранікнення суседніх моў у нашую беларускую мову ў памежных тэрыторыях не адбылося, а наадварот нашая мова распаўсюдзілася і жыве ў памежных тэрыторыях нашых суседзей. Другая справа, што беларуская мова знікае ў нашай дзяржаве адусюль: з тэлебачання і радыё, са школ і ўсіх іншых навучальных устаноў міністэрства адукацыі, з усіх дзяржаўных структур і ўвогуле з нашага жыцця. Гісторыя паўтараецца. У XVIIXVIII стагоддзях сярод нашай шляхты панавала пальшчызна, цяпер распаўсюдзіўся русізм. Справа дайшла вельмі далёка, і нашай мове пагражае поўнае знікненне. Чаму гэта адбывалася раней і адбываецца цяпер? Прычын тут шмат, гэта і палітычны і эканамічны фактары, але ёсць яшчэ моцны складнік гэтай з’явы нашая грамадзянская пазіцыя. У нас, беларусаў, не прачнулася пасапраўднаму любоў да нашай краіны, да нашай гісторыі, да нашай роднай мовы, якая лічылася некалі самай мяккай і прыгожай сярод еўрапейскіх моў. He прачнулася яшчэ ў нас наша беларускасць. Але паразуменне ўжо ідзе. Цікавасць да гісторыі ўжо
170
пануе ў грамадскасці. Моладзь паціху і патрохі спрабуе размаўляць пабеларуску значыць, не ўсё згублена. На жаль, на тых людзей, у якіх з’яўляецца жаданне размаўляць на беларускай мове, грамадства глядзяць вельмі падазрона, з асцярогай. Але яны, “беларускамоўныя”, насуперак усяму, нібыта бунтаўшчыкі, з’яўляюцца ў нашым асяроддзі. Але, на вялікі жаль, мясцовая палесская гаворка, самая старажытная нашая гаворка, не менш прыгожая, чым літаратурная беларуская мова, існуе толькі ў нашых сёлах. На ёй размаўляюць у асноўным толькі старэйшыя пакаленні, значыць, яна можа хутка знікнуць. Вельмі саромеецца яе наша моладзь, значыць, нешта не так робіцца ў нашай краіне. А некалі нават газеты выходзілі на гэтай палесскай мове.
171
Літлрлтурд
1. В.Ф. Нсаенко. Неолпт Прнпятского Полесья. Мннск “Наука н техннка” 1976.
2. Ілюстраваная гісторыя “Краіна Беларусь”, тэкст Уладзіміра Арлова, Браціслава, “KALLIGRAM”, 2012.
3. Гісторыя Беларусі, т. 1., старажытная Беларусь, Мінск, “Современная школа” “Экоперспектнва” 2007.
4. Голубеў В.Ф., Кітурка Г.Ф., Гісторыя Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII ст., СанктПецярбург “Неўскі прастор” 2014.
5. Тарас А.Е. Краткнй курс нсторпн Беларусн. ІХХХІ вв., Мінск: Харвест, 2014.
6. Археалогія Беларусі: У 4 т. Т.1. Каменны і бронзавы вякі / Э.М. Зайкоўскі, У.Ф. Ісаенка, А.Г.Калечыц Мінск “Беларуская навука” 1997.
7. Вялікі гістарычны атлас Беларусі, том 1, Мінск, “Белкартаграфія” 2009.
8. Акты нздаваемые Внленскою археографнческою комнсснею., т.ХІ, акты главного лнтовского трнбунала, Внльна, тнпографня А.Г. Сыркнна, 1880.
9. Геродот, Нсторня в девятн кннгах, кннга IV, Мельпомена, Ленннград, «Наука», 1972.
10. Таулай Д.А. Старажытныя дарогі Беларускага Палесся, Мінск, “Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту”, 2001.
11. Сардаров А.С. Путетворенне: нсторня н культура белорусскнх дорог, Мннск «Беларуская навука», 2009.
172
____(^g£>C)V<^^^
12. Жучкевнч B.A. Дорогн н водные пугн Белорусснн, Мннск, нздательство БГУ нм. В.Н. Леннна, 1977.
13. Гістарычны слоўнік беларускай мовы вып. 1., Мінск “Навука і тэхніка” 1982
14. Гістарычны слоўнік беларускай мовы вып. 7 , Мінск “ Навука і Тэхніка” 1986.
15. Верціхоўская В.У., Верціхоўская М.І. Школьны тлумачальны слоўнік, Мінск, “УніверсалПрэс”, 2006.
16. Каваленя А.А. Навагрудчына ў гістарычнакультурнай спадчыне Еўропы ( да 600годдзя Грунвальдскай бітвы), Мінск “ Рыфтур” 2010.
17. ВКЛ энцыклапедыя, т. 1, Мінск, “Беларуска энцыклапедыя імя Петруся Броўкі”, 2007.
18. ВКЛ энцыклапедыя, т. 2, Мінск, “Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі”, 2007.
19. ВКЛ энцыклапедыя, т. 3 дадатак, Мінск, “Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі”, 2010.
20. М.В. ДовнарЗапольскнй. Очерк нсторпн Крнвнчской н Дреговнчской земель. Мннск «Харвест» 2015.
21. Сайт Дзяніса Бабаева, https://news.tut.by/ culture/548880.html, Беларускае мора.
22. Пнсцовая кннга бывшего Пннского староства составленная по повеленню короля Снгнзмунда Августа в 15611566 годах, часть 1., Внльна, 1874.
23. Пнсцовая кннга бывшего Ппнского староства составленная по повеленню короля Снгнзмунда Августа в 15611566 годах, часть 2., Внльна, 1874.
24. Пнсцовая кннга Пннскаго н Клецкаго княжеств, составленная Пннскнм Старостою Станнсла
173
вом Хвальчевскнм в 15521555 г., Внльна., Тнпографня А. Г. Сыркнна, 1884.
25. Ревнзня пуіц н переходов звернных в бывшем Велнкпм княжестве Лптовском с прнсовокупленпем грамот н прнвнлегнй на входы в пуіцн н на землн. Внльна., 1867.
26. Акты, относяіцнеся к нсторнн Западной Росснн. Том III 15441587. , Санктпетербург «тнпографня Эдуарда Праца» 1848.
27. А. Грушевскнй. Пннское Полесье. Нсторнческне очеркп. Пннскне акты XVXVI вв., Кнев., Тнпографня Нмператорского Уннверснтета св.Владнмнра., Н. Т. Корчак Новнцкого, 1901.
28. Акт падзелу спадчыннай маёмасці Радзівіламі. НГАБ = Ф. 1733. Bon. 1. Спр. 62. Арк. 209210 аб
29. Акгы Лнтовской метрнкн. Т. 1. Варшава, 1897.
30. Глінскі Я.С. Князі ДруцкаЛюбецкія ў канцы XVIXVII ст. : радавод, маёмаснае становішча, грамадскапалітычная дзейнасць. Архіварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў. Вып. 14. Мінск НІАБ 2016.
31. Перапіс войска ВКЛ 1528 года, Метрыка ВКЛ, кніга 523, Кніга публічных спраўі, Мінск “ Беларуская навука” 2003.
32. Дакумент аб правах на валоданне маёнткамі Пагост, Лунін, Бобрык, Пінскага павета Ц НГАБ. Ф. 694. Воп.4. Спр. 2091. 55 арк.
33. Лнтовская метрнка, отдел первый., Часть третья, Кннгн Публпчных Дел., Перепнсн войска Лнтовского., Петроград, 1915, Бнблнотека «Руннаерс».
174
34. Дзьячук Р.С., Ваеннае заканадаўства ВКЛ XVI першай паловы XVII стст.., Беларускі дзяржаўны універсітэт гістарычны факультэт, дыпломная работа, Мінск 2015.
35. Матерналы для географнн н статнстнкн Росснн, собранные офнцерамп генерального штаба. Мннская іуберння. Часть I., 14. Зеленскпй., Санктпетербург., 1864.
36. Карта определення высоты местностн н профнля высот с учётом крывнзны землн.,Сайт раднолюбптелей Алтайского края, http://www.vhfdx.ru/ altitude_map.html
37. Гістарычны слоўнік беларускай мовы вып. 17., Мінск “Навука і тэхніка” 1998.
38. Рэестр спраў Пінскага гродскага суда за 1660 г. НГАБ = Фонд № 1733 Вопіс № 1 Справа № 1 534 адв. Арк.
39. В.А. Жучкевнч. Краткпй топоннмнческнй словарь Белорусснн. Нздательство БГУ нм. В .14. Леннна. 1974.
40. Акты нздаваемые Внленскою коммнсснею для разбора древннх актов, том XXVIII, акты о евреях, Внльна,« Русскнй почнн», 1901.
41. М. А. Ткачёв. Нацнональные спмволы: народ н нсторня. Газета «Советская Белоруссня», 11 н 12 октября 1989 г.
42. Zbior nazwisk Szlahty z Opisem Herbow wlasnych Familiom ... w Wielkim Xiestwie Lituwskim. Lublin 1805 “J.C.K. Mei u XX Trinitarzow”
43. Гістарычны слоўнік беларускай мовы вып. 8., Мінск “Навука і тэхніка” 1987
175
44. Археографпческпй сборнпк документов относяіцпхся к псторпп северозападной русп пздаваемый прп управленпп внленского учебного округа, т. 6, Впльна 1889 г.
45. Справа аб спрэчцы паміж кн. А. ДруцкімЛюбецкім і прычтам ПагосцкаЗагародскай царквы аб праве валодання ўрочышчам Свірнішча ў маёнтку Пагост Пінскага павета. Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі (НГАБ). Ф. 147. Воп. 3. Спр. 11390. Арк. 488 об.
46. Акты пздаваемые Впленскою коммнсснею для разбора древннх актов, том XVII, акты гродненского земского суда, Впльна, тнпографпя А.Г. Сыркпна 1891
47. Н.Сліж. Практыка разводаў у ВКЛ у 1618 стст. Гістарычны альманах. Том 15. Гародня, 2009.
48. Polska, InformatorEnciklopedyczny, Panstwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.
49. Mana арабскага географа АльІдрысі ад 1154 году на сайце: Weltkarte des Idrisi vom Jahr 1154 n. Ch., Charta Rogerian
50. Сайт Дзяніса Бабаева, https://news.tut.by/ culture/548880.html, Беларускае мора.
51. Дзяржаўны камітэт па маёмасці РБ Рэспубліканская тапанімічная камісія пры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Назвы населенных пунктаў Рэспублікі Беларусь. Брэсцкая Вобласць. Мінск, 2009.
52. Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя.ТЗ, кн. 2. Брэсцкая вобласць.Мінск: БелЭн, 2007.
176
•0^^'. _
53. Александр Казак. ПогостЗагородскнй: нсторня местечка в запнсках «тутэйшага». Внтебская областная тппографня 2015.
54. Міністэрства адукацыі РБ. “Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Ф. Скарыны”. Анамастыка Гомельшчыны: назва роднага краю ў тапонімах. Гомель ГДУ імя Ф.Скарыны 2012.
55. Духоўная метрыка вуніяцкай Пагосцкай царквы ад 1750 г. НГАБ = 13613 1429 130 арк.
56. В. Даль. Толковый словарь жнваго Велнкорускаго языка. Т.1. С. Петербург 1880.
57. Воспомннання пнженера ББоплана. Опнсанне Укранны. © Copyright Ннженер Боплан (genry@svitonline.com) Размеіцён 19. 12. 2010. РАН НС, ФАА РГАДА, НАНУ НУА н НВ нм. М. С. Грушевского.
58. С.Н. Ожегов. Толковый словарь русского языка. 27е нзданне, нсправленное. Москва, ACT Мнр н образованне, 2014.
59. Акты пздаваемые Впленскою коммнсснею для разбора древннх актов, том XVIII, акты о копных судах, Внльна, тнпографня А.Г. Сыркнна 1891.
60. Большой русскобелорусскнй словарь. П.Д. Купрнс
КНІГІ ОНЛАЙН
