Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
Выдавец: Беларуская навука
Памер: 349с.
Мінск 2005
Такім чынам, шарашоўскі іканастас прадстаўляе тую лінію ў заходнееўрапейскім іканапісе другой паловы XVIII ст., дзе асаблівасці мовы барока моцна знівеліраваны, падпарадкаваны дамінантнаму прынцыпу кансерватызму, пра грамнай архаікі, прадстаўленай усімі кампанентамі кампазіцыйнай мовы мінулага: куліснымі пабудовамі, ужываннем адваротнай, паралельнай і даволі ўмоўнай прамой перспектывы, любоўю да арачных форм дошак, паўкруг лых нішак і слупкоў для святочных абразоў, цяблавая агульная канструкцыя іканастаса з падкрэсленым апостальскім ярусам. Пры гэтым царскія разьбяныя дзверы шарашоўскага іканастаса з пышнай сакавітай разьбой (на жаль, пашкоджаныя) і бакавыя, магчыма, пазнейшыя за ўвесь іканастас, маляўнічыя дзверы выгрыманы поўнасцю ў рэчышчы позняга барока.
У гэтым жа чыста барочным ключы, які так моцна кантрастуе з традыцыяналісцкім жывапісам шарашоўскага іканастаса, створаны абразы аброўскага іканастаса. I авальная форма дошак з разьбянымі дадаткамі для абразоў
190
Іканапіс Заходняга ІІалесся XVI — XIX стст.
святочнага рада, і іх чыста жывапіснае прасторавае вырашэнне паказваюць, што для аброўскага майстра пластычная мова барока і прасторавасць еўрапейскага жывапісу набываюць якасці галоўнага творчага арыенціра. Некаторыя творы майстра, напрыклад абраз «Святы Мікола» (не захаваўся), сведчаць аб значных дасягненнях на гэтым шляху аўтара аброўскага іканастаса. Для ўзору абраза «Святы Мікола» аброўскі майстар выкарыстаў кіеўскую гравюру, на якой змешчана выява свяціцеля на фоне па нарамы кіеўскага Выдубецкага манастыра. Аброўскі май стар з вялікім умельствам здолеў перавесці ў жывапіс графічны першаўзор, ён вельмі тонка распрацаваў пейзажны план, мяккімі танальнымі пераходамі напісаў воблачнае неба, епіскапскі сакас Св. Міколы аздобіў багатым арнаментам, імкнучыся перадаць пышную фактуру шматколернай каштоўнай тканіны. У характэрнай для апошніх дзесяцігоддзяў XVIII ст. тэхніцы рэльефных фляндраваных мазкоў пазалотнай пасты распісвае ён дэкаратыўную рамку да гэтага абраза.
Гэтую ж тэхніку — фляндроўка па рэльефу пазалот най пасты — выкарыстаў у сваім абразе «Хрыстос на прастоле. Вялікі Архірэй» невядомы пінскі мастак другой паловы XVIII ст. Твор гэты па духу вельмі блізкі да аброўскіх абразоў, пінскі абраз Спаса Архірэя, бадай, самы барочны сярод твораў свайго часу на Заходнім Палессі. Яго барочная ўсхваляванасць, дынаміка малюнка, пластычная цэльнасць і выразнасць асабліва відавочныя ў параў нанні з пазнейшымі, першай паловы XIX ст., абразамі аналагічнага зместу. Пышнасць дэкору, спалучэнне чыр вані і залатога арнаменту сакаса, устаўкі эмалей на флен
Іканапіс XVIII cm.
191
драванай залатой мітры, багатая рэльефная фактура і мудрагелісты малюнак прастола, нязвыклае ззянне фону, створанае з паралельных залатых ліній на цёмнай пад кладцы, — усё гэта будуе надзвычай эмацыянальны, радасны вобраз. У такога характару барочных творах рэгія нальныя, мясцовыя рысы знівеліраваны. Аналагічныя, магчыма, не настолькі рафінаваныя творы можна напат каць і ў іншых кутках Беларусі. Стылістычна яны род насныя ўсяму накірунку позняга ўсходнееўрапейскага барока — ад Украіны да Венгрыі і Польшчы.
Барока ў сваім познім ракайлевым варыянце ў заход непалескім іканапісе выявілася ўсё ж не так шырока, як гэта было на левабярэжнай Украіне, паўночнаўсходняй Беларусі ці суседняй Польшчы. На Заходнім Палессі ў 70 —90 я гады XVIII ст. шмат якія творы, як ужо адзначалася, праграмна звяртаюцца да архаічных тэм і ікана графіі, напрыклад шматлікія датаваныя абразы «Узвіжанне крыжа» з Пінскага раёна.
Такія накірункі, відаць, трэба звязваць з рэдкімі астраўкамі праваслаўнага веравызнання і з асяроддзем пра вінцыйнай вясковай уніяцкай царквы, якая сваім кансер ватызмам імкнулася супрацьстаяць тым новаўвядзенням, што ажыццяўлялі ў другой палове XVIII ст. базыльяне. Творы барочнага прафесійнага характару ў гэты час у Заходнім Палессі ствараліся, верагодна, у каталіцкім манастырскім асяроддзі і ў асяроддзі блізкіх да іх буйных адукаваных базыльянскіх Супрасльскага і Жыровіцкага манастыроў. Два прыклады познебарочнага, з элементамі класіцыстычнай формы, жывапісу — вялікія жывапісныя палотны «Ганна ўтраіх» і «Звеставанне» з Пінскага раёна
192
Іканапіс Заходняга Палесся XVI— XIX стст.
(зараз у МСБК), верагодна, прызначаліся для аднаго з каталіцкіх касцёлаў Пінска. Кантраст да іх ствараюць два жывапісныя пано амаль таго ж часу з Брэсцкага раёна (зараз у МСБК). Гэтыя творы — «Уезд у Іерусалім» і «Сыходжанне Святога Духа» — былі размешчаны на сценах вясковай драўлянай царквы і ўяўлялі фрэскавы жывапіс. Абодва творы, на нашу думку, выкананы адным майстрам, ім уласцівы манументальная абагульненасць і пэўная статычнасць, сіметрыя формы, звязаная з народ ным характарам своеасаблівая эпічнасць, нетаропкасць апавядання.
Такім чынам, у 60 —70я гады XVIII ст. у іканапісе Заходняга Палесся суіснавалі амаль незалежна дзве лініі: адна барочная, прадстаўленая аброўскімі абразамі і шэрагам абразоў сталічнай арыентацыі, звязанымі з буйнымі каталіцкімі і базыльянскімі манастырамі; другая дэмакратычная, актывізавана традыцыяналісцкая — выказвала густы нізавога уніяцкага і праваслаўнага кліра і іх парафіян. Абедзве лініі прадстаўлены цікавымі знаходкамі, некаторыя з якіх разгледжаны ў гэтым раздзеле.
Іканапіс XVIII cm.
193
27. Сабор архапгсла Міхаіла. Каля 1700 г. Столінскі рп. НММБ
194
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
28. Маці Божая Адзігітрыя. 1712 г. Івапаўскі рн
Іканапіс XVIII cm.
195
29. Цуд Юр’я аб цмоку. 1729 г. Брэсцкі рп
196
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
30. Маці Божая. Пачатак XVIII ст. Століпскі рп
Іканапіс XVIII cm.
197
31. Маці Божая Адзігітрыя. XVIII ст. Драгічыпскі рп
198
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
32. Маці Божая з дзіцсм. XVIII ст. Івапава
Іканапіс XV1I1 cm.
199
33. Багародзіца ў славе. XVIII ст. Камянецкі р н. МСБК
200
Іканапіс Заходняга Палесся XVI XIX стст.
34. Маці Божая Адзігітрыя. Will ст. Іванава
Іканапіс XVIII cm.
201
35. Хрыстос — вінаградная лаза. XVIII ст.
Столінскі р н. МСБК
202
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
36. Сашэсце ў пекла. XVIII ст. Столінскі рн. МСБК
Іканапіс XVIII cm.
203
37. Тройца. Другая чвэрць XVIII ст. НММБ
204
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
38. Нараджэнне Маці Божай. XVIII ст. Маларыцкі рн. МСБК
Іканапіс XVIII cm.
205
39. Маці Божая з дзіцем. XVIII ст. Пінскі р н
206
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
40. Маці Божая Апека. XVIII ст. Пінскі рн
Іканапіс XVIII cm.
207
41. Маці Божая Ад.зігітрыя. XVIII ст. Іванава
208
Іканапіс Заходняга Палесся XVI XIX стст.
42. Маці Божая Адзігітрыя. XVIII ст. Пінскі рн
Іканапіс XVIII cm.
209
43. Маці Божая Замілаванне. XVIII ст. Пінск
210
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
44. Тройца старазапаветная. XVIII ст. Пінск
Іканапіс XVIII cm.
211
45. Тройца старазапаветная. Фрагмент. XVIII ст. Пінск
212
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
46. Маці Божая Адзігітрыя. XVIII ст. Іванава
Іканапіс XVIII cm.
213
47. Варвара Вялікапакутніца. XVIII ст. Лунінец. МСБК
214
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
48. Маці Божая Кадэньская. XVIII ст. Камянецкі рн
Іканапіс XVIII cm.
215
49. Маці Божая з дзіцем. Першая палавіна XVIII ст. Камянец
216
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
50. Праабражэнне. XVIII ст. Пінскі рн. МСБК
Іканапіс XVIII cm.
217
51. Маці Божая з дзіцем. XVIII ст. Драгічынскі рн
218
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
52. Архангел Міхаіл. XVIII ст. Столінскі рн
Іканапіс XVIII cm.
219
53. Георгій Пераможца. Канец XVIII ст. Кобрынскі рн
220
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
54. Св. Мікола. Фрагмент. Сярэдзіна XVIII ст. Брэсцкі р н
Іканапіс XVIII cm.
221
55. Маці Божая Замілаванне. XVIII ст. Жабінкаўскі рн
222
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
56. Маці Божая са скіпетрам. XVIII ст. Пінскі рн
Іканапіс XVIII cm.
223
57. Маці Божая Замілаванне. XVIII ст. Жабінкаўскі р н
224
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
58. Маці Божая Замілаванне. Выява на фератроне. XVIII ст. Брэснкі рн
Іканапіс XVIII cm.
225
59. Бакавыя вароты з выявамі архангела Гаўрыіла
і архідыякана Стэфана. XVIII ст. Жабінкаўскі р н. МСБК
226
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
60. Уваскрэсенне Лазара. XVIII ст. Пінск
Іканапіс XVIII cm.
227
61. Уезд у Іерусалім. XVIII ст. Пінск
228
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
62. Тайная вячэра. Сярэдзіна XVIII ст. Драгічынскі рн
Іканапіс XVI II cm.
229
63. Хрыстос на прастоле. Вялікі архірэй. Сярэдзіна XVIII ст. НММБ
230
Іканапіс Заходняга ІІалесся XVI — XIX стст.
64. Маці Божая Чанстахоўская. XVIII ст. Пінскі рн
Іканапіс XVIII cm.
231
65. Спас. XVIII ст. Маларыцкі рн
232
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
66. Хрышчэнне. XVIII ст. Брэсцкі рн
Іканапіс XVIII cm.
233
67. Св. Варвара. XVIII ст. Брэсцкі р н. МСБК
234
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
68. Тройца старазапаветная. XVIII ст. Драгічынскі р н
Іканапіс XVIII cm.
235
69. Маці Божая з дзіцем. XVIII ст. Столінскі рн
236
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
70. Маці Божая Холмская. Сярэдзіна XVIII ст. Драгічынскі рн
Іканапіс XVIII cm.
237
71. Увядзенне ў храм. Сярэдзіна XVIII ст. Пінскі рн
238
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
72. Маці Божая Апека. 1751 г. Брэсцкі рн
Іканапіс XVIII cm.
239
73. Маці Божая Апека. Фрагмент. 1751 г. Брэсцкі рн
240
Гканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
74. Апосталы. Фрагмент апостальскага рада. 1752 г. Столінскі рн
Іканапіс XVIII cm.
241
15. Апосталы. Фрагмент апостальскага рада. 1752 г. Столінскі рн
242
Іканапіс Заходняга Палесся XVI — XIX стст.
76. Тройца новазапаветная. XVIII ст. Кобрынскі р н. МСБК
Іканапіс XVIII cm.
243
77. Маці Божая. 1760 г. Столінскі рн
244
Іканапіс Заходняга Палесся XVI —XIX стст.
78. Разасланне апосталаў. XVIII ст. Кобрынскі рн. МСБК
Іканапіс XVIII cm.
245
79. Маці Божая Адзігітрыя. 50 —60я гады XVIII ст. Брэсцкі р н
246
Іканапіс Заходняга Палесся XVI ~ XIX стст.
КНІГІ ОНЛАЙН
