Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Тв.: (разам з 3. Жураўлёвай) Отрабочего контроля к государственному управленню промышленностью// ВР. —1957. — 2 чэрв.; Першы з'езд ударных брыгад Віцебскай акругі // BR —1959. —29 крас.; Работннцы й крестьянкн Внтеб^нны в первые годы советской властн // ВР — 1960. — 29 лют. — С. 3; Першыя здраўніцы // ВР 1961. — 9 ліп. — С. 4; (разам з А.В. Сырцовай) Яны былі першымі: [першыя піянерскія арганізацыі] // ВР. — 1962. — 25 ліп. — С. 3; Нядзельны рабочы універсітэт // ВР. — 1962. — 16 верас — С 4' Доужба народаў // ВР. — 1962. — 22 ліп. — С. 3.
Літ.: ДАВВ. Ф. 289, воп. 1к, спр. 53 (асабовая справа М. Л. Байновай); Долгова А.В. Байнова AM// Внтебцнна архнвная: Нсторня, фонды, персоналнн, cep. ХІХХХ вв. — Мн.: БелНДІДАС, 2002. — С. 183' Байнова М.Н. Архівісты Беларусі: біябібліяграфічны даведнік / склад. С.У. Жумар, М.Ф Шумейка — Мн : БелНДІДАС, 2006. — С. 63.
БЛЮМ УЛАДЗІМІР ІВАНАВІЧ (11.09.1927, г. Орша), краязнаўца. Ганаровы чыгуначнік Беларусі. Вучыўся ў СШ № 14 г. Оршы, скончыў 9 класаў у СШ г. Наберажныя Чаўны. Служыў у СА (19481953). Пасля службы працаваў на чыгунцы машыністам. 3 выхадам на пенсію (1983) пачаў працу над стварэннем музея Аршанскага лакаматыўнага дэпо (1986). Арганізаваў збор матэрыялаў, афармленне экспазіцыі. Выконваў абавязкі экскурсавода, дызайнера, мастака, захавальніка фондаў. Ініцыяваў распрацоўку і афармленне новай экспазіцыі музея (1996). Аўтар брашуры, прысвечанай жыццю дэпо на працягу гісторыі яго існавання.
Тв.: Локомотнвное депо Орша — вехм мсторня. — Мн.: ДЦНТН, 1994.
Літ.: Нванова С.Г. Оршанскне краеведы: бнографнческнй справочннк. — Орша, 2002. — С. 6.
БАНДАРЭВІЧ ВАСІЛЬ ВІКТАРАВІЧ (24.06.1955, в. Новая Беліца Сенненскага раёна Віцебскай вобл.), педагог, краязнаўца, мастак. Скончыў Сенненскую СШ №2 (1972), мастацкаграфічны факультэт ВДПІ (1978). Працуе выкладчыкам выяўленчага мастацтва СШ № 2 г. Сянно (з 1978). Працаваў навуковым супрацоўнікам Сенненскага краязнаўчага музея (19922005).
Гісторыяй роднага краю захапляўся з дзяцінства, аднак сур’ёзна займацца даследаваннямі Сенненшчыны пачаў пасля заканчэння інстытута, працуючы настаўнікам. Значны ўплыў на яго станаўленне як 'краязнаўцы аказаў удзел у краязнаўчых экспедыцыях і конкурсах, якія з канца 1980х гг. стаў ладзіць аддзел беларусазнаўства і краязнаўства ВАААППДіП, якім кіраваў А.В. Куржалаў. Браў удзел у абласным кон
курсе «Мой родны кут» у 19901992 п. Як адзін з пераможцаў удзельнічаў у краязнаўчых экспедыцыях па гістарычных месцах Беларусі, Літвы і Польшчы. Вынікам вандровак стаў збор біяграфічных звестак пра асоб, якія жылі і працавалі на Сенненшчыне: А. Зязюлю, К.Ц. Анікіевіча, К.А. Жэру, Т. Агінскага, Я.В. Фрэзэра і інш., тапаграфічнае апісанне г. Сянно і Сенненскага пав. 1784 г. На аснове назапашаных матэрыялаў пачаў пісаць артыкулы і публікаваць у мясцовым перыядычным друку. Пазаштатны карэспандэнт раённай газеты «Голас Сенненшчыны», дзе на працягу 19922006 гг. вёў рубрыку «Аб зямлі Сенненскай старажытнай і заўсёды юнай».
Аўтар гісторыкакраязнаўчага курса, прысвечанага гісторыі, культуры і прыродзеСенненскагараёна(сяннознаўства) і першай выдадзенай у Віцебскай вобл. кнігі, якая выкарыстоўвалася як падручнік: «Экскурсія да вытокаў г. Сянно» (2000, 2е выд., перапрац., 2008). Аўтар некалькіх артыкулаў у энцыклапедычных выданнях Беларусі. Распрацаваў курс і вучэбны дапаможнік
29
«Спадчына, або Краязнаўчыя нарысы па вывучэнні культурнай і гістарычнай спадчыны Сенненскага раёна» (2000) для вучняў 6—7 класаў (не выдадзены). Да курса распрацаваны альбом «Краявіды Сенненшчыны: мінулае і сучаснае», які складаецца з 200 карцін і малюнкаў (не выдадзены).
Сабраў вялізны архіў і калекцыю матэрыялаў (болыіі за 250 тэчак), звязаных з гісторыя і культурай Сянно і Сенненскага краю. Стварыў серыю малюнкаў помнікаў гісторыі і культуры Сенненшчыны, як тых. якія захаваліся, так і тых, якія не дайшлі да нашага часу. Арганізаваў 3 мастацкія галерэі малюнкаў (кожная па 60 прадметаў) у тэхніках акварэлі і алею на тэму «Культурныя, гістарычныя і архітэктурныя помнікі Сенненшчыны ад старажытнасці да нашых дзён». Карціны ўпрыгожваюць бібліятэкі г. Сянно і раёна. Разам з В.М. Лісоўскай падрыхтаваў выставу «Помнікі дойлідства Сенненшчыны». у якой прадстаўлены работы вучняў і настаўнікаў СШ № 2 г. Сянно. У Віцебскім абласным навуковаметадычным цэнтры народнай творчасці і культасветработы прайшла выстава «Васіль Бандарэвіч і яго вучні. Жывапіс. разьба»(чэрвень 1995). Выявіў і зрабіў каляровую копіюакварэлі Н. Орды «Сянно, губерня Магілёўская. 1877 г.» (прывёз з вандроўкі ў Польшчу ў 1992 г.).
Некаторыя матэрыялы былі выкарыстаны пры падрыхтоўцы тэлефільма «Сянно з блакітнымі вачыма» з цыкла «Зямля Беларуская», які рыхтаваўся Агенствам тэленавінаў Белтэлерадыёкампаніі (БТ, 24.10.2009).
Узнагароджаны юбілейным медалём «60 лет Победы в Велнкой Отечественнон войне 1941—1945». Лаўрэат Рэспубліканскай выставы народнай творчасці «Вечназялёнае дрэва рамёстваў» (1996). Лаўрэат абласной выставы народнага выяўленчага мастацтва «Жывая легенда» II Усебеларускага фестывалю народнага мастацтва «Беларусь — мая песня» (2005).
Тв.: Кнігі і артыкулы ў энцыклапедычных і навуковых выданнях: Экскурсія да вытокаў г. Сянно: Краязнаўчы маршрут па раённым цэнтры Віцебскай вобл. — Віцебск: ВАД, 2000. — 216 с.; Экскурсія да вытокаў горада Сянно: краязнаўчыя нарысы. — Мн.: Літаратура і мастацтва, 2008. — 168 с.; Сенненскае патрыятычнае падполле ў Вялікую Айчынную вайну// ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Мн., 2001. — С. 289; Сенненскі краязнаўчы музей // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Мн„ 2001. — С. 289; Сенненскае патрыятычнае падполле ў Вялікую Айчынную вайну // ЭБ. Т. 14. — Мн., 2002. — С. 329; Сенненскі краязнаўчы музей // ЭБ. Т. 14. — Мн., 2002. — С. 330; Сапегі на Сенненшчыне//Вялікі канцлер Вялікага княства. Да450годдзя з дня нараджэння Льва Сапегі: зб. матэрыялаў I Міжнародных Сапежанскіх чытанняў, 34 снежня, Брэст, II і III Рэспубліканскіх Сапежанскіх чытанняў у Віцебску, 2829 чэрвеня 2003 г„ Астроўна, 2829 кастрычніка 2006 г. / склад., рэд. ГМ. Праневіч. — Мн.: І.П. Логвінаў, 2007.—С.149153.
Артыкулыў перыядычным друку: (разам з М. Ермашкевічам) Аб зямлі Сенненскай, старажытнай і заўсёды маладой // ГС. — 1992. — Ns 64,72,81,100, —1993.— № 3,9,11,13; Дойлідства мінуўшчыны // ГС. — 1993. — № 5. — С. 3; Апісанне Сенненскага павету: [пераклад з польск. мовы артыкула, змешчанага ў «Польскім слоўніку геаграфічным»] // ГС. — 1993. — № 48. — С. 2, 3; [пан Рахальскі] // ГС. — 1993. — № 99. — С. 2; (разам з А. Лазюком) У Сянно працаваў штаб Чарняхоўскага. Легенда або быль // ГС. — 1996. — № 78. — С. 2; Беліца. Гісторыя ў асобах // ГС. — 1996. — Ns 81. — С. 2; Беліца. 3 пачатку XIX ст. і да нашых дзён: [пераклад з польск. мовы артыкула Р. Афтаназі] // ГС. — 1996. — № 89. — С. 23; Некалькі знакамітых, але забытых дат: [XVI ст.] // ГС. — 1997. — № 75. — С. 1, 4; Экскурсія да вытокаў Сянно // ГС. — 1999. — № 1823 28 35 38 40 42, 44, 47, 48, 52, 54, 61, 64, 66, 70, 72, 73, 76, 80, 84, 85; Князі Сенненскія I інш. // ГС. — 2000. — № 28. — С. 2; Выстава вучыць і выхоўвае // ГС. — 2000. — № 49. — С. 2; Дарогі і людзі: [мастак В.А. Грамыка] // ГС. — 2000. — № 75. — С. 3; (разам з А.Я. Лазюком) Незвычайнае ў звычайным (Сянно Вароніна Ст. Беліца Чарэя Лукомль Чашнікі) // ГС. — 2000. — № 89, 90, 95, 97, 99,101. — 2001. — № 1,4, 7, 9,15, 22, 56; Званы Друцка — званы памяці // ГС. — 2002. — № 22, 30, 33, 38, 42, 47, 56.
Літ.: Астапчык М. Прысвечана роднаму краю: [«Спадчына»] // ЛІ. — 1991. — № 145. — С. 2; Шпакоўская Г. Прадаўжальнік справы Наполеона Орды // НС. — 1995. — 6 ліп.; Куржалаў А. Настаўнік, мастак, краязнавец// НГ. —1995. — 9 жніўня; Нікіціна Л. Педагогівандроўнікі// ВР. —1997. —14 мая; Хітроў А. Улюбёны ў свой горад //ЛІМ. —1997. —19 верас.; Конан М. На зямлі Сенненскай старажытнай I заўсёды маладой// Віцьбічы. — 1997. — 25 верас.; Кудраўцаў В. Люблю наш край, старонку гэту//Алеся. — 1998. — № 11. — С. 1617; Спдоровнч О. Сенненскне родннкн // Беларуская думка. — 2000. — Ns 2. — С. 45—48; Кармазін Д.З. Сенненшчына ў малюнках // ВК. — 2002. — № 71. — С. 3; Іванова Л. Настаўнік і яго вучні // ГС. — 2002. — № 44. — с. 3; Шайко С.М. Нястомны краязнаўца // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Сенненскага раёна. — Мн.: Паліграфафармленне, 2003. — С. 583584; Урадава Н. Загадкі Васіля Бандарэвіча // ЗЮ. — 2005. — 25 лют. — С. 2; Даты і падзеі ў гісторыі раёна // ГС. — 2005. — Ns 42. — С. 1; Шнэйдэр А. 3 павагай да мінулага // ГС. — 2005. — 26 ліп. — С. 2; Шпакоўская Г Каб дзеці навучыліся цаніць радзіму // НС. — 2006. — № 64. — С. 2; Бандарэвіч В.В. // КГ. — 2006. — № 45, снежань. — С. 2; Анкета «Краязнаўчы Віцебшчыны». Бандарэвіч В.В. (1.11.2006) // Асабісты архіў М.В. Півавара; Грыбко 14. Падарожжа з Чашнікаў у Сянно // ГС. — 2008. — № 8. — С. 3.
БАНДАРЭВІЧ ВОЛЬГА, журналіст. Да вывучэння роднага краю далучылася пад уплывам дзейнасці бацькі — В.В. Бандарэвіча. Скончыла СШ № 2 г. Сянно (2000), факультэт беларускай філалогіі і культуры ВДУ (2006). У час вучобы падрыхтавала дыпломную працу «Літаратурная Сенненшчына: традыцыі і наватарства» (2006). якая захоўваецца ў ВДУ. Працуе ў рэдакцыі газеты «Голас Сенненшчыны». Аўтар шэрагу артыкулаў на краязнаўчую тэматыку.
30
Тв : ^ем ^F^КНІГІ" 2007: [К Ц Анік'евіч] // ГС. № 89. С. 23; Юбілей забытай кнігі // КульX ~ — ~ У ЦЭНТРЬІ адно, на ўскрайне...: [помнікі гісторыі і культуры Сенненшчыны] // ГС — 2008. — № 66_ — С. 10; Кран мой мілы! Горад з назваю Сянно!// ГС. 2009. —30 снеж. — С. 2; 3 гусарскім размахам!// ГС. — 2010. — 16 студз. — С. 4; «Майстры Сенненшчыны — віцябчанам!» // ГС — 2010 — 6 лют. — С. 1.
БАНДАРЭНКА УЛАДЗІМІР КАРПАВІЧ (15.06.1939, в. Крынкі Лёзненскага раёна27.01.2001), педагог, краязнаўца. Скончыў гіст. факультэт МДПІ па спецыяльнасці «Гісторыя, руская мова і літаратура» (1961). Член Саюза журналістаў СССР (1973). Жыў у п. Дружны каля Мінска, у г. Рагачоў, з 1995 г. у г. п. Лёзна.
Шмат вандраваў па Лёзненшчыне. Уражанні і меркаванні афармляў у выглядзе нарысаў і вершаў на краязнаўчыя матывы, сярод якіх: «Лёзна», «Крынкі», «Адаменкі», «Пагосцішча», «Курганы», «Аршанскі рэквіем» і інш. Даследаваў паданні роднага краю. Аўтар артыкулаў у мясцовым перыядычным друку. Цікавіўся тэмай «Яўрэі на Лёзненшчыне».
КНІГІ ОНЛАЙН
