Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Даследуе тапаніміку Полаччыны. Для тлумачэння назваў шэрагу анконімаў прыводзіць арыгінальныя і добра абгрунтаваныя версіі (напрыклад, тлумачыць назву мікрараёна «Грамы» каля Полацка. тым, што там змяшчалася капішча Перуна, які меў некалькі іншых імёнаў, сярод якіх — Гром).
У шчыльным кантакце з навукоўцамі Э. Ляўковым і В. Вінакуравым, на апошнім этапе пошуку дапамог выявіць месца нараджэння Ганны Баляславаўны Місуны (вёска Забалацце цяперашняга Полацкага рна), якая з’яўлялася першай жанчынайгеолагам, што занмалася палявымі доследамі ледавіковых адкладанняў у Расійскай імперыі. Даследаваў Бікульніцкае капішча каля воз. Янова ў Полацкім раёне. Разам з братам Уладзімірам j праўнучкай І.Ф. Хруцкага Ядзвігай Аляксандраўнай Мацееўскай выявілі месцы пахаванняў вядомагамастака і ягобрата Андрэя каля іхбылогамаёнткаЗахарнічы наПолаччыне, добраўпарадкавалі іх. У 1998 г. на месцы пахавання быў узведзены помнік (арх. Аляксандр Гвоздікаў), які хутка, не адстаяўшы і трох месяцаў, быў знішчаны вандаламі.
На працягу трох гадоў разам з К.М. Анціпавым вёў даследчыцкую работу па вяртанні імя віцэадмірала І.А. Павалішына. сядзіба якога знаходзілася ў межах сучаснай в. Янкавічы, на мяжы Полацкага і Расонскага раёнаў. Звяртаўся ў архіў ВМФ РФ, ваеннагістарычны архіў РФ, Дваранскі сход СПб. Дзякуючы праведзеным даследаванням было вернута імя адмірала екацярынінскіх часоў, узнагароджанага за перамогу ў марскім баі са шведамі пад Выбаргам у 1790 годзе Георгіеўскім крыжом II ст. (аднаго з васьмі адміралаў, узнагароджаныхтакім ордэнам у Расійскай імперыі) і маёнткам з 600мі душамі ў Полацкім павеце. У в. Янкавічы імем адмірала названа вуліца, школа, паляўнічы домік. Усталявана шыльда на месцы пахавання Павалішына.
Займаецца даследаваннямі лёсу выдатнага беларускага мастака Яфіма Спажынскага, які жыў і працаваў у Полацкім павеце на мяжы XVIII—XIX стст. Даследуе жыццёвы шлях і сувязі генерала Я.П. Кульнёва з Полаччынай.
Шмат вандраваў як па рэспубліках СССР. так і па рэгіёнах БССР, Полаччыне. Рэгулярна робіць саматужныя вандроўкі па ваколіцах горада. Удзельнічаў у шматлікіх экспедыцыях, якія ладзіліся навукоўцамі Э. Ляўковым, Л. Дучыц, С. Тарасавым, Г. Семянчуком, Д. Дукам, У. Мілюціным, М. Клімавым.
Браў удзел у стварэнні экспазіцыі, прысвечанай віцэадміралу І.А. Павалішыну і ген. Я.П. Кульнёву ў Расонскім музеі баявой садружнасці, музея імя Павалішына Янкавіцкай БШ Расонскага раёна, экспазіцыі, прысвечанай І.Ф. Хруцкаму ў музеі СШ в. Палата Полацкага раёна.
У 2009 г. разам з Л. Ф. Данько вызначыў месцазнаходжанне колішняга Мікалаеўскага мужчынскага манастыра на Лучне, заснаванага каля Полацкаў XIII ст. полацкім епіскапам Сімеонам 1 ля возера Ропна (цяпер в. Калектыўная). Браў актыўны ўдзел у працы па аднаўленні ў Полацку помніка падзеям Айчыннай вайны 1812 г., разбуранага ў 30я гады XX ст. (2009). Знайшоў памятную пласціну, закладзеную ў падмурак помнікакапліцы пры першым будаўніцтве ў 1848 г.
Удзельнікустаноўчагаз’езда паарганізацыі БКТ (снежань 1989), быў абраны ў Цэнтральную Раду ад Полацкай акругі. Браў актыўны ўдзел у рабоце полацкага гісторыкакультурнага аб’яднання «Маладзік», важным вынікам дзейнасці якога была забарона праводзіць заоудову шматпавярховымі будынкамі плошчы Свабоды у Полацку. У даследчыцкай працы шчыльна супрацоўнічае з ПолацкаГлыбоцкай епархіяй, Музеем оаявон садружнасці г.п. Расонаў, ЦДГАВМФ. ЦДВГА, Дваранскім сходам г. СанктПецярбург, Музеемсядзібай Ф. Цютчава і Я. Баратынскага ў Муранава Маскоўскай вобл., Горацкім мастацкім музеем г. Пераяслаўля, Інстытутам гісторыі, Інстытутам геалогіі НАН Беларусі. бібліятэкамі Полацка. Віцебска, дзяржаўнымі арганізацыямі і ўстановамі Полацкага, Расонскага, Ушацкага, Лепельскага раёнаў.
Фотааматар. Mae прыватны архіў, у які ўваходзяць фотаздымкі помнікаў прыроды, гісторыі і культуры Полаччыны. Арганізаваў дзве фотавыставы — «Ціхая мая радзіма» j «Неслышно временн двнженье» — у полацкім Цэнтры нацыянальных культур і рамёстваў
84
(2007 і 2009 г.), у якія ўвайшлі лепшыя работы (90 здымкаў, у асноўным пейзажы, помнікі псторьп і культуры), на якіх прадстаўлены г. Полацк і яго ваколіцы.
Аказаў вялікую дапамогу пры падрыхтоўцы даведніка «Краязнаўцы Віцебшчыны».
1П 7в : 4', Ў^м лаЛа^ь пР°дкаЎ11 СК ~ 1987 ~ № 85 с 2: Мадэрн каля старых муроў // СК ^87' ~ ?■ 3'РалУн У гонаР Чэрскага // СК. 1988. № 144. С. 4; Да Вас, сучаснікі мае //
4 о 4жніўня, Краязнаўчы зезд//СК. —1990. — 9 студз.; Хто мытакія?//ПВ —1999 —№95 — С. 3; Масты: паміж мінулым і будучым // ПВ. — 2002. — 29 снеж.; Пра тое што побач // ПВ — 2003 — п£°СТ^ Волово озеро! // ПВ. 2003. 31 кастр.; Тое, што побач: [могілкі Першай сусветнай
5: 3 надзаям на ўваскрашэнне: [сядзіба і магіла адмір. Павалішына] // 11 06 07 ~ С'6; (Разам з К.М. Анціпавым) Нлларнон Афанасьевнч Повалншнн // ГлРс — 4тСТаяжм™е ^ПЕв — 2005. — Сакавік; (разам з К.М. Анціпавым) Семья Повалншнных// лнс. 2005 — 27 верас., (разам з К.М. Анціпавым) Новое о Повалншнных // ГлРс. — 2006 — 4 жніўня' (разам з К.М Анціпавым) Новое о Повалншнных // ГлРс. — 2006. — 8 жніўня; Преподобный Варсоноімй 2эццев^ы 2007 ~ № 6' НаЎліцк'я таямніцы // ПВ. — 2008. — № 6869; Двор
м n^%3' У П0ШУках Роднага кута. Да 120годдзя слаўнай зямлячкі Г.Б. Місуна // СК — 1988 — № ■ — с 3; Гісторыкакраязнаўчы клуб пачынае дзейнічаць // СК. — 1988. — 3 снеж — С 2 Ляўкоў Э Мауклівыя сведкі мінуўшчыны. С. 127, 131; Малашэня Л. Клуб «Вытокі». Закаханых у Бацькаўшчыну цяжкасці не засмучаюць//СК. —1990. — 1 жніўня; Арлоў У. Таямніцы Полацкай гісторыі, —2евыд — Мн' I Іолымя, 2002. — С. 405; Забытая могнла героя // Морской флот. — 2006. — № 4. — С. 8284' Інтэрв’ю з С.М. Глушковым (31.07.2008)// Асабісты архіў М.В. Півавара; Обраіценпе кпотомкам //НС. —2009. — № 121.
ГЛУШКОЎУЛАДЗІМІРМІКАЛАЕВІЧ (11.05.193 8, г. Полацк4.01.2007), краязнаўца. !?РацаааЎ настаЎ™ РУскай мовы і літаратуры ў Полацкім педвучылішчы (педкаледжы). Займаўся асветніцкай і літаратурнан дзейнасцю. Разам з братам Сяргеем і праўнучкай І.Ф. Хруцкага Ядзвігай Аляксандраўнай Мацееўскай выявіў месцы пахаванняў вядомага мастака і яго брата Андрэя, браў удзел у іх добраўпарадкаванні. Чалавек энцыклапедычных ведаў. Фотамастак. Аўтар 3 кніг паэзіі: «Может быть...», «Здесь н теперь» «Н все н каждый...».
А УшаСЛаТпо,а земляка: [ІЛ ХРУЧКІ]11СК 1987. № 2. С 3; Достонн памятя потомков: [П.Ф. Хруцкнм]//Хімік. 1987. — № 9. — С. 2; Каквастеперь называть?: [о Скорнне]//ПВ. — 2003. — №94. —
Літо^ексеанок° ВЗде8ь н тепер,ь ПВ' 2005 ~ 23 ЖН'ЎНЯ С7; Еронько Е. Душа за все в ответе // ПВ. — 2005. — 12 жніуня; Некралог // ПВ. — 2007. — № 3. — С. 4.
ГОЛАСАЎ ВІКТАРУЛАДЗІМІРАВІЧ (3.09.1953, г. Віцебскпач. лістапада 2000), краязнаўца, музейны работнік, калекцыянер. Скончыў СШ № 10 г. Віцебска, гіст. факультэт Пскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С.М. Кірава (1982). Служыў ваУС СССР (19721974). Працаваў рабочым бюро бытавогаабслугоўвання (19701972), слесарам ў «Рэмбыттэхніцы» (1974), пячатнікам у друкарні (1975—1983), настаўнікам у школе ў Пскоўскім раёне (19831985), настаўнікам у СШ пгт. Руба (19851986), супрацоўнікам, загадчыкам аддзела навуковаасветніцкай працы. загадчыкам сектара выстаў, заг. філіяла музея прыватных калекцый ВАКМ (19862000).
Працуючыў ВАКМ, меў дачыненне даарганізацыі экспазіцый і правядзення некаторых выстаў. Аўтар шэрагу артыкулаў на краязнаўчыя тэмы ў мясцовым перыядычным друку, сярод якіх цыкл артыкулаў да 100годдзя віцебскай паштоўкі.
Тв,: МУзей служыць выхаванню грамадзяніна і патрыёта // БЗ. — 1986. — № 149. — С. 3' На медалі — мастак: [Ю. Пэн]//ВР. — 1990. — №46. — С. 1; Бурлюк н Галькевнч//ВК. — 1994 —№10 —С 4 Впервом трамвае по улмцам стармны // Віцьбічы. 1996. № 101. С. 7; Жмвая нстормя города: [вуліцы Віцебскаі // м1^^461' I"® № 121 — С. 8; Ученье свет: [Віцебская гімназія, педінстытут] // Віцьбічы — 1996 — 200?'—Ns 1В40К—С б°°2, 10031 10051 °07’ П°длнпскнй А. Внктора нам не хватает: [В. Голасаў] // НС. —
ГОМАНАЎ АНДРЭЙ УЛАДЗІМІРАВІЧ (19.10.1968), краязнаўца. Скончыў філал. факультэт БДУ, Акадэмію паслядыпломнай адукацыі. Працаваў выкладчыкам рускай мовы і літаратуры ў ПТВ № 96, CLLI № 45, гімназіі № 1 г. Віцебска (1995—2003), кіраўніком гуртка ў ВАЦППДіП.
85
Вывучае гісторыю войнаў і фартыфікацыі на тэрыторыі Беларусі, і ў першую чаргу падзеі Вялікай Айчыннай вайны на Віцебшчыне. цікавіцца канфесійным жыццём краю, р. Дзвіной. Браў удзел у стварэнні музея 43й арміі (у СШ № 36 г. Віцебска), музея пошукавых атрадаў Віцебшчыны. Актыўны ўдзельнік экспедыцый і паходаў па Віцебшчыне. Аўтар ненадрукаваных прац, прысвечаных наступальнай аперацыі на воз. Лосвіда ў студзені 1943 г., фартыфікацыйным збудаванням натэрыторыі Віцебшчыны.
Тв.: Внтебская (Лосвпдская) операцмя (январь 1944 года) // Віцебшчына ў 19411944 гг.: Супраціў. Вызваленне. Памяць: матэрыялы рэспубліканскай навуковапрактычнай канферэнцыі, Віцебск, 1819 чэрвеня 2009 г. / ВДУ; рэдкал.: В.У. Акуневіч (адк. рэд.) [і інш.]. — Віцебск: ВДУ, 2009. — С. 188195.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Гоманаў А.У. (18.06.2009)// Асабісты архіў М.В. Півавара.
ГОРДЗІН БАРЫС ЗАЛМАНАВІЧ (t), педагог. Працаваў настаўнікам у Бычыхінскай СШ Гарадоцкагараёна. Стварыўу ёй музей. Вёў актыўную перапіску з ветэранамі воінскіх злучэнняў, якія вызвалялі Гарадоччыну. Меў публікацыі на краязнаўчую тэму ў раённай газеце ў 19801990я гг. Заслужаны настаўнік БССР (1967).
Тв.: На прыкладах гераічнага мінулага // ГВ. — 1985. — № 34. — С. 2.
Літ.: // Памяць: Гарадоцкі раён: Гісторыкадакументальная хроніка / укл. С.У. Садоўская. Мн.: Беларусь, 2004. — С. 700.
ГРАБОЎСКІ ДЗМІТРЫЙ ІВАНАВІЧ (25.05.1957, в. Целяшы Парафьянаўскага с/с Докшыцкага раёна Віцебскай вобл.), краязнаўца, педагог. Скончыў Полацкае педагагічнае вучылішча(1976), гіст. факультэтМДПІ (1982). Працаваў настаўнікам у Ветахмянскай ВШ, Слабадской СШ, Докшыцкай СШ № 1, дырэктарам Бягомльскага музея народнай славы (19851989). Загадвае музеем СШ № 1 імя І.С. Палявога , кіраўнік суполкі «Спадчына» пры музеі СШ № 1.
Зацікавіўся краязнаўствам з 1973 г., калі пачаў вучыцца ў Полацкім педагагічным вучылішчы (цяпер Полацкі педкаледж імя Ф. Скарыны). Значны ўплыў аказаў дырэктар Пётр Купрыянавіч Пацэй. Асабліва вялікую ролю ў станаўленні як краязнаўцы аказаў выкладчык МДПІ Мікалай Рыгоравіч Гнеўка.
КНІГІ ОНЛАЙН
