• Газеты, часопісы і г.д.
  • Кроў і попел Дражна  Віктар Хурсік

    Кроў і попел Дражна

    Віктар Хурсік

    Памер: 116с.
    Мінск 2006
    41.02 МБ
       Неўзабаве мы апынуліся ў партызанскай брыгадзе імя Кірава, зямлянкі якой знаходзі-ліся ля Зарэчнага. Камандаваў брыгадаіі бацькаў знаёмы Шуба. Нас прылялі добра. Пазней у атрадзе мы чулі ад бацькі, што
    
    Засценак спаліў атрад Лапідуса, а ў карнай аперацыі ўдзельнічала шмат яўрэяў.
       — А дзе ж дзеўся малодшы брат?
       - Леанід, калі мы з бацькам беглі з вёскі, знаходзіўся ў нашага дзядзькі Антона. Дарагі наш дзядзька, на галаву якога зваліўся нечаканы клопат, задобрываў каменданта, яйкі яму насіў, каб пасля нашых уцёкаў жывым пакінуў пацана.
       Мы ж колькі часу жылі ў атрадзе сям’ёй. Там таксама было несалодка: бруд, вошы, недахоп харчавамня. Памятую, прынясе бацька прамерзлы акраец, грызём — толькі вушы трасуцца. Была спроба партызан адправіць нас на Вялікую зямлю з партызан-скага аэрадрома ў Любанскім раёпе. Дарос-лыя ўзялі нас і рушылі ў напрамку Любані, але група не здолела перайсці Слуцкую іпашу, якая ахоўвалася немцамі вельмі пільна. Палажылі нас у нейкім балоце. Вярнуліся назад.
       У 1944-м бацькі не стала. Ён загінуў зімой у баі ля вёскі Вуглы. Іак і бадзяліся мы з братам непрыкаяныя па лагеры — чужыя, нікому непатрэбныя. Вырашылі вярнупна дадому. Гэта было рызыкоўна, але мы былі дзеці і небяспеку адчувалі слаба. Зноўку пайшлі да дзядзькі Антона. Ён рабіў захады, каб нас не чапалі, але ў маі мяне паліцаі ўсё ж вылавілі. Я быў дастаўлены ў Старыя Дарогі і праз колькі дзён адпраўлены ў Германію ў канплагер горада Уніген. што ля Штутгарта.
       Пра працу ў фашысцкіх канцлагерах напісана гп.мат, і дадаць тут мала чаго можна: прана па 12 гадзін у дзень, баланда, збіенне
    
       Забітая партызанамі 15.04.43 піянерважатая школы ў Ляўках Кацярына іванаўна Пятроўская (зправа) з сяброўкай Чорнай. Перадваенны здымак.
    
    
    жш<
    
    .£
    
    
    
       Сыны Алесі Пятроўны Пятроўскай, забітай партызанамі 14.04.1943 г. (злева направа): Мікалай, Аляксандр, Леанід. Пасляваенныя здымкі.
    
    
    за нязначныя правіннасці. У лагеры аказаліся і мае землякі: Антон Чарапок з Залужжа, Аляксандр Казлоў і Віктар Нямковіч з Зарэчнага. Аднойчы з апошнім збеглі з лагера ў пошуках ежы. Цудам засталіся тады жывымі.
       Вызвалілі нас амерыканцы. Гэта было нечаканасцю, бо немцы загналі нас, вязняў канцлагера, у штольню. У закрытай яе прасторы паступова заканчвалася 'паветра, і мы б маглі задыхнуцца.
       А потым — розныя праверкі і дарога дамоў. Паколькі бацькі мае загінулі, мяне накіравалі ў дзіцячы дом у Яраслаўскую вобласць. Браты Лёня і Саша апынуліся ў дзіцячым доме ў вёсцы Дараганава Асіповіцкага, тады Старадарожскага, раёна.
       Пазней Лёня скончыў мараходку ў Клай-педзе, плаваў, вярнуўся на Беларусь, вучыўся. Апошнім часам ён працаваў галоўным энер-гетыкам на заводзе ацяпляльнага абсталяван-ня ў Мінску. Зараз на пенсіі.
       Саша скончыў ваеннае вучылішча. Служыў на Камчатцы. На жаль, жыццё яго трагічна абарвалася: загінуў у дарожна-транспартным здарэнні ў 1971 годзе.
    
       Так выглядае трагедыя Дражна ў асобах і дзеях, запісаная са слоў яе жыхароў.
       На наступных старонках падаецца “асвятленне” абставін трагедыі дражненскага Засценка ў афіцыйным друку.
    
    33
    
    
            Кніга «Памяць» Старадарожскага раёна Мінскай вобласці
    
    (стар. 144)
    
    
    Данясенне аб разгроме партызанамі 2-й Мінскай брыгады паліцэйскага гарнізона ў в. Дражна Старадарожскага раёна ў красавіку 1943 г.
    
    
       Отряд нм. Чапаева был расположен в дер. Межерпіце Гресского района. Чнсленный состав — 200 чел., вооруженне — вмнтовкм, пулеметы. Командмр отряда Пнвоваров, комнссар Татур, нач. штаба Цветков.
       2-я Ммнская брмгада, в составе которой был тогда отряд мм. Чапаева, была расположена в деревнях Стародорожского п Гресского районов. Протнвнмк нмел густо разветвленную сеть свонх гарннзонов, пз которых по своей свпрепостн н расправе над ммрным населеннем выделялся гарннзон, расположенный в Дражно — большом селе Стародорожского района. Гарннзон нмел 400 полнцейскнх н “добровольцев’’. Команда, как н в другнх гарннзонах, была безусловно немецкая. Штаб 2-й Ммнской брмгады через свою агентуру узнал, что ммнометы дражненского гарнмзона вывезены в другой гарнмзон Перед брпгадой встала задача разгроммть гарннзон в Дражно н унпчтожнть укрепленные точкм гарннзона. 13 апреля 1943 г. командованме брнгады поставнло перед отрядом пм. Чапаева задачу двмгаться в район
    
    
    
        'Звернем увагу на tamy акалічнасць і параунаем гэта сцзярджэнне з сцвярджэннем на стар. 401 справы 149 вопіса 1 фонда 3500 (НАРБ), дзе змешчана кароткая справазднча 2-й Мінскай партызанскай брыгады з 1.04 па 1.05 1943 года:
      «14-ю апреля унйчтожен гарнйжн Дражно.
      Унйчтожено 232 полйцейскйх.
    взято трофей: мйномётов — 3, пулемётов — 2, вйнтовок — 36, патрон —3000. Остальное оружйе сгорело».
      Справаздачу падпісау камбрыг Іваноу.
    
    УНЖУсШ
    
    34
    
    Дражно. 14 апреля в 5.00 отряды брпгады занялм псходные познцмй с восточной стороны Дражно. 14 апреля в 5.00 отряды брпгады занялм познцнн согласно прмказу штаба брмгады. Отряд нм Чапаева занял мсходные познцйй между дер. Залужье п дорогой, мдуіцей йз Дражно на северо-восток. Отряд нм. Чапаева получнл прнказ громйть дзоты* протнвннка расположенные с восточной стороны гарнмзона.
       Бой длнлся 3 часа. Операцнн отряда нм. Чапаева по унмчтоженню дзотов* протекалн в тесном взапмодействнн с другнмн отрядамн брнгады.
       Отряд выполннл поставленную перед нпм задачу: разгромнл доты** н проннк на улмцы гарнмзона. Ввнду того, что засевшне полнцейскне велн огонь йз домов, былн подожжены этн дома. В 9.00 по условленному снгналу (ракете) отряды брнгады началн отход...
       Сожжены зданмя, где находнлнсь полнцейскне, унмчтожены в основном доты**... Потерп отряда убнтымн м раненымм — 13 чел. В этот день 14 апреля отряд подобрав раненых достмг своего расположення — дер. Межерніце.
       Команднр брмгады мм. Чапаева*** ст. лейтенант Матевосян.
       Нач. штаба брнгады капптан Цветков.
    
       По кнмге:
        Всенародное партмзанское двнженме в Беларусм в годы Велнкой Отечественной войны (мюнь 1941 — пюль 1944). Мн., 1978. Т. 2. Кн. 1. С. 590-591.
    
    DR AZNO
    
       Лазначаныя зорачкамі * і ** абарончыя умацаванні значна адрозніваюцца паміж сабой як па прызначэнню, так і па канструкцыі. Аднак у артыкуле яны падаюцца як адно і тое ж.
    
        ***Ст. лейтэнант Матэвасян і капітан Цвяткоу пададзены як кіраунікі брыгады імя Чапаева. Чаму не кіраўніцтва атрада імя Чапііева, які ўдзельнічаў у «штурме» Дражна, а створанай пазней брыгады імя Чапаейа даносіла аб аперауыі, невядома.
    
    35
    
    
            Газета “Советская Белоруссмя“
    
         №№ 287—288 за 18 лістапада 2000 года:
    
    
    Артыкул Эмануіла іофе “Отряд нз легенды”
    
    
    
    
       “В нюле этого года, выступая на открытнн меморпала “Яма” в Мйнске, Презмдент А.Г. Лукашенко сказал: "Когда самн евреп говорят о мпллпонах погнбшнх соплеменннков, онн нередко забывают о том, что евреп сопротйвлялнсь, боролмсь. Онн не шлн смнренно, чтобы положнть голову на плаху. Наша Беларусь стала едпнственной страной в мнре (вдумайтесь в это!), где еврейскнй народ не только погпбал в гетто, но п оказывал сопротпвленпе, воевал на опаленной белорусской земле в партпзанскйх отрядах... В годы войны более 15 тысяч евреев находплнсь в рядах подполыднков п бойцов партнзанскпх отрядов, участвуя в геронческой борьбе протнв фашпзма. Евреп прннпмалн участне в боевых операцмях, “рельсовой войне”, засадах, выполнялн агентурные задання, собнралм разведывательную ннформацйю, былн умелымн врачамм, оружейннкамн, связпстамн..."
       Мы расскажем о евреях, которые сражалпсь с врагом в партмзанском отряде йменп М.Н.Кутузова, который входмл в состав 2-й Мннской партнзанской брмгады. Пмя велпкого русского полководца было прнсвоено отряду в декабре 1942 года. На день соедпнення с частямм Красной Армнн отряд насчмтывал 268 партнзан.
       Бывшпе узннкм Мпнского гетто актмвно участвова-лн во всех крупных боевых операцпях отряда й брнгады на террнторнн Пуховнчского, Мннского, Стародорожского п Руденского районов. Во второй
    
    
    
    36
    
    DR AZNO
    
    половпне 1943 года партпзанамп было подорвано более тысячн рельсов. 14 октября 1942 года на дороге Пуховмчн — Омельно онн унпчтожплп 9 автомашмн, более 70 гнтлеровцев. В январе-феврале 1943 года, нюне 1944 г. бывшме узнпкп гетто вместе co всемм партнзанамп 2-й Мннской брпгады велн тяжелые боп с карателямн. Онм разгромнлн вра-жескме гарннзоны в деревнях Омельно н Дражно*, вывелн нз строя электростанцпю в Пуховмчах, Седче. В октябре 1942-го — апреле 1943 годов народные мстнтелн уннчтожнлн 43 моста, a 28 мюня 1944 года захватмлн переправу через реку Птнчь м удержнвалн ее до подхода Красной Армпн.
       Команднром отряда нменн Кутузова в нюне 1942-го — нюле 1943 годов был бывшпй узнпк п подполыцмк Мннского гетто Нзрамль Абрамовмч Лапндус.
       С самого начала войны он ушел добровольцем на фронт, участвовал в боях под Смоленском, Ельней, Дорогобужем, Вязьмой. Затем воннская часть, в которой воевал Лапмдус, попала в окруженпе. Он выходпл мз окруження, возглавнв одну пз групп красноармейцев. Несколько раз Лапмдус попадал в плен, бежал. Этот мужественный м хладнокровный человек прошел пешком нз-под Вязьмы до Мпнска. Когда Нзрамль Абрамовнч пробрался в гетто, то прп первой же встрече с семьей сказал: “Я здесь, в гетто, оставаться не собмраюсь. Я буду бороться, буду мскать возможностн уйтм в партмзаны. Пусть лучше мы погнбнем в бою, но к расстрельной яме я своего сына не подведу”.
       Нзрапль Абрамовмч не позволнл себе нп одного дня передышкн п сразу же включмлся в подпольную
    
        * Сцвярджэнне Эмануіла Іофе аб тым, што «бывшйе узнйкй гетто... разгромйлй вражескйе гарнйзоны в деревнях Омельно й Дражно» было прынята аўтарам напавер пры першым выданні кнігі. Пазнейшы архіўны пошук абверг гэты «гераізм». Падчас бою ў Дражна частка «бывшйх узнйков гетто» удзелу ў ім не прымала і сядзела ў засадзе згодна з планам аперацыі. Астатнія, зюдна з тым жа планам, «зачысцілі» вёску.
    
    37
    
    работу. Он стал однмм нз актмвных участннков м органмзаторов подполья в гетто. Лапмдус надолго уходнл мз гетто, занммаясь сбором оружмя, меднкамен-тов, выводом узнпков в лес.
       Когда группа народных мстмтелей обсуждала кандндатуру командмра партмзанского отряда мз узнпков гетто, сразу же остановмлмсь на Мзранле Лапмдусе. Одмн мз руководптелей подпольного центра в Ммнском гетто Г. Смоляр вспомннал: