Кроў і попел Дражна
Віктар Хурсік
Памер: 116с.
Мінск 2006
5. Еіде не все командмры понялн, что раненые п убптые бойцы выносятся с поля боя в процессе боя п ннкогда откмдывать нельзя, а поэтому прпнять за правпло п в каждом бою органнзовать вынос с поля боя раненых.
6. Хотя я указывал н обраідал внпманне команднров на блокмровку дзотов м зданмй, но многме команднры еіце не понялн важностн н умення блокпровать, а поэтому прн блокнровке понеслн опять-такп ненужные жертвы.
7. Многне еіде команднры не понммают партнзанской тактпкн ведення боя, не заканчнвают бой до юнца п трофей не захватывают. По этому поводу тов СТАЛНН сказал: “Убнтых много, а трофей захвачено мало”. В дальнейшем любой бой сводпть к стремлецню к захвату трофей, н убптые будут счнтаться только гю колнчеству трофейного оружня.
Особое внмманне команднров всех степеней н всего лнчного состава брнгады еце раз обраіцаю на сохраненпе воннской тайны, внновные в разбалтыванпн военной тайны будут прнвлекаться к суровым мерам наказання вплоть до расстрела.
НТОГН БОЯ
В основном, нсключая этм недостаткп, бой прошел очень удачно. Свою задачу выполннлн, гарнпзон разгромлен полностью за нсключеннем 5 дзотов нз которых войтм не удалось, остальная полнцня уннчтожена, убптымм м задохнувшмммся от дыма насчнтывается до 217 сволочей, еслн учнтывать засаду отряда “Сокол” то следует прмплюсовать еіце 19 сволочей н машнну.
61
ВСЕМУ ЛНЧНОМУ СОСТАВУ
а) отряда нм. Чапаева,
б) —”— мм. Ворошнлова,
в) —”— нм. Суворова,
г) —”— нм. Сокол
ОТ ЛНЦА СВОЕЙ СЛУЖБЫ ОБЬЯВЛЯЮ БЛАГОДАРНОСТЬ
На особо отлнчнвшнхся бойцов н команднров представнть сппскм к награжденмю.
К раненым бойцам м командпрам проявмть отеческую заботу н нежность, чтобы скорей всталн в строй бо[рьбы] за свободу.
Командмр 2-й Ммнской брнгады Нванов (Подпмсь)
Коммссар Чапаев (Подпмсь)
Начальннк штаба Тйш,енко (Подпнсь)
19.I V.-43 года.
Нават неспрактыкаваны даследчык можа заўважыць некаторыя цікавыя акалічнасці гэтага дакумента. Нягледзячы на нейкія згадкі пра забітых і раненых партызан лічбы ўласных страт у ім так і не прыводзяцца.
У дакуменце не названа ніводнага прозвішча ці нумара падраздзялення. Карыс-ці з такога дакумента для павышэння баявой падрыхтоўкі аніякай.
Звяртае на сябе ўвагу нададзенае значэнне трафеям. I гэта нездарма. Цяжка ўявіць, каб бой, у якім забіта каля 250 ворагаў, скончыўся тым, што нават пісталета не ўдалося захапіць. Таму адсутнасць трафеяў, прыкрытая разважаннямі пра словы Сталіна, яшчэ раз падкрэслівае, партызаны не здолелі адолець Дражненскі паліцэйскі гарнізон.
Чытаем уважліва: “ Свою задачу выполнйлй, гарнйзон разгромлен полностью, за йсключенйем 5 дзотов, йз которых войтй не удалось”.
ДРАЖНА
62
DRAZNO
Я некалькі разоў прачытаў арыгінал. Так напісана, прачытана і падпісана камандзі-рамі: “...5 дзотов, йз которых войтй не удалось”. Думай і мяркуй пра тыя дзоты, што хочаш. Можна зваліць на памылку машыністкі, што друкавла даку,-мент. Ды, відаць, не ўсё так проста. Відавочна, на тыя дзоты ніхто і не кідаўся, бо ў адваротным выпадку, вынікі для “партызан“ былі б сапраўды трагічнымі. Зрэшты, што за разгром паліцэйскага гарнізона, калі яго аснова — дзоты засталіся неліквідаванымі? Канешне, каб маглі — “знішчылі¹¹ б на паперы і дзоты. Ды дзот — умацаванне, a не чалавек. Калі ўжо застаўся некранутым, то бачны здалек, і самая простая разведка пакажа, што ў Дражна ўсё засталося на месцы. Таму для павышэння “каэфіцыента карыснага дзеяння” забівалі мірных грамадзян. Чаму палілі хаты, таксама зразумела. У спаленую з жыхарамі хату на паперы можна было змясціць некалькі дзеяткаў “забітых паліцаяў": ніхто ж не пойдзе правяраць. Жорсткасць — не дзіва: калі па пьянцы стралялі сваіх таварышаў, то жалю да мірных жыхароў Дражна, што жылі ў паліцэйскім гарнізоне, зразумела, быць не магло.
Калі ж чад ад крывавай справы прайшоў і злачынства стала відавочным, відаць, не ўсе былі згодны з афіцыйнай ацэнкай падзеі. Магчыма некаторых з удзельнікаў даймала сумленне, яны дававалі сваю адмоўную ацэнку таму, што здарылася. Таму ў згаданым дакуменце з’явілася папярэджанне аб неаб-
63
ходнасці захавання воінскай тайны. Балбату-нам — расстрэл. He трэба гаварыць, што гэта папярэджанне было не пустым гукам. Любая трактоўка падзей вакол Дражна, акрамя афіцыйна прынятай, была б патлумачана як наўмысная кампраметацыя камандавання з належнымі адсюль вынікамі. Паміраць ніхто не хацеў. Становіцца зразумелым маўчанне ўдзельнікаў тых падзей і пасля вайны. Нават той, хто і хацеў нешта расказаць, баяўся раскрыць “ваенную” тайну — органы НКУС не цырымоніліся.
Абсалютна здзіўляе ў дакуменце, што сярод тых, каму раздаваліся ўдзячнасці, няма атрада імя Кутузава. Ці не таму, што Засценак паліў менавіта ён (што вынікае з расказаў жывых сведкаў і асабістых баявых рахункаў партызан гэтага атрада).
Што ж датычыць самаго Лапідуса, пра якога “Советская Белоруссня" пісала як пра героя, то адшукаць яго імя ў архіўных дакумен-тах 2-й Мінскай партызанскай брыгады аказалася справай вельмі няпростай. Яно не значыцца ў спісе асабовага складу атрада імя Кутузава, не згадваецца ні на адным з дакументаў атрада ў той час, калі ён ім камандаваў (раней 15.04.43 года). Вычысціў яго нехта з папер добрасумленна. А мо то сам “герой“ не хацеў заставацца ў гісторыі?
Але, калі ўважліва гартаць ужо згаданыя “Лйчные боевые счета партйзан отряда нмены Кутузова”, то на старонцы 289 можна знайсці такі запіс:
“Лапйдус Нзрайль Абрамовйч. Прйбыл в отряд в апреле 1942 года. Командйр отряда”.
ДРАЖНА
На асабістым баявым рахунку гэтага камандзіра ніводнага (!) забітага немца, ніводнага ўдзелу ў аперацыях!
Магчыма, пазнейшы камандзір атрада Яворскі (ці хто іншы), калі перадаваў справы атрада ў архіў, падстрахаваўся ад магчымага абвінавачвання ў скажэнні спрваздачнасці і дапісаў усіх тых, хто ў той ці іншы час уваходзіў у склад атрада. He выключана, што дапіска зроблена з надзеяй атрымаць пазнейшыя дывідэнды ад удзелу ў парты-занскім руху. Сярод дапісаных маюцца прозвішчы як беларусаў, так і жанчын ^ яўрэек.
ЯНЫ КІРАВАЛІ СПАЛЕННЕМ ВЁСКІ
Ійіцыятар «штурма» Дражна, малады камандзір 2-й Мінскай партызанскай брыгады, ленінградзец
Сяргей Іваноў.
Адказны выканаўца «зачысткі» Дражна камандзір атрада Імя Кутузава 2-й Мінскай партызанскай брыгады Ісраэль Лапідус.
66
СПІС
DRAZNO
партызанаў атрада імя Кутузава (камандзір атрада Ізраіль Абрамавіч Лапідус), якія 14 красавіка 1943 года прымалі ўдзел у штурме паліцэйскага гарнізона вёскі Дражна Старадарожскага раёна (на падставе баявых рахункаў партызан гэтага атрада)
Агннскнй Ефнм Самунловнч Ажаронок Васплнй Алексеевмч Ананмч Петр Власовмч Ананьев Сергей Сергеевпч Анохнн Степан Степановпч Арземанов Арсен Ефремовнч Ахремчнк Ммханл Демьяновмч Баек Сергей Захаровмч Баранов Павел Фнлнпповйч Баркун Нмколай Кондратьевнч Бачнло Петр Захаровнч Безобразов Гаврннл Харнтоновнч Бельскмй Нмколай Мнхайловпч Бплейчнк Владнмнр Деннсовнч Боровнк Севастей Константнновйч Борушанскнй Семен Борнсовнч Варпвончнк Ннколай Нгнатьевмч Впноградов Мнханл Васпльевнч Воробьев Грнгорпй Абрамовнч Гаев Владпмпр Петровмч Гантман Абрам Самунловпч Грндчнк Мнхамл Степановпч Грншук Нпколай Мнхайловмч Гуревпч Леонпд Грнгорьевнч Гурнновнч Нван Мнхайловмч Гутцайт Веннамнн Ароновпч Доманов Владнмнр Власовпч Дукорскпй Грнгорнй Лейбовпч Евсюннн Дмнтрнй Пвановмч Журпк Александр Васнльевнч Знцгольц Арон Лейзеровмч Калнннн Ннколай Арсеньевмч Калптвннцев Нпколай Кмрнлловнч Капчнк Мнхапл Самуйловпч Карпнловнч Александр Валерьяновнч Кашкан Антон Фплнпповпч Кнрпльчпк Александр Нвановпч
67
Кожемяченко Степан Нвановпч Колодяжный Алексей Грнгорьевмч Кондагуров Грнгорпй Федоровпч Кононова Елена Носпфовна Костевпч Александр Нвановнч Кохан Степан Мопсеевнч Крук Гаврннл Клнментьевнч Курьяновпч Адам Яковлевпч Курьяновнч Петр Петровнч Лапмдус Мпхапл Рафапловнч Лапндус Семен Абрамовнч Лармков Мнтрофан Артемьевмч Леднев Степан Потаповпч Лобанок Мнхапл Артемовпч Лоснк Лазарь Владнммровнч Макеев Федор Борпсовнч Мотуз Денпс Федоровмч Мотуз Александр Нльпч Наумчнк Александр Нвановпч Ннкольскнй Анатолнй Дмнтрневнч Парнмков Дмптрнй Ефнмовнч Пензпй Внктор Макснмовнч Пнскун Алексей Мвановнч Плыженков Ннколай Афанасьевнч Покарскпй Золя Шмееровйч Прановпч Нван Савельевнч Працкевнч Константпн Аксеновнч Равнейко Владнмпр Петровпч Радкевнч Мван Нгнатьевнч Резнмк Наум Борпсовнч Роговскнй Владнмнр Поспфовнч Розанов Владпмнр Владпммровпч Рубннсон Калман Янкелевнч Русецкнй Носпф Станнславовнч Рыбак Степан Андреевнч Савенко Павел Акммовнч Сапун Леоннд Федоровнч Свнрскнй Яков Натановнч Сезень Ннколай Нвановмч Сенько Александр Борнсовнч Спгутнн-Язьмнр Рувнм Цадоковпч Сппач Макар Борпсовнч Скотннков Вшалпй Петровнч Сороко Яков Александровнч Тнтов Константнн Агафоновпч Ушаков Константнн Коснфовнч
68
Фельдман Грнгорпй Мопсеевнч Федоров Нван Евдокнмовнч Федотов Нван Тнмофеевнч Халявскнй Абрам Борнсовмч Хпменко Александр Васпльевпч Хурспк Мнхапл Ннколаевнч Цакулов Владпмнр Константнновнч Цегельннк Васнлнй Ннкнтовмч Цыгановнч Александр Матвеевмч Черннк Эдуард Пвановнч Чеховскпй Ннколай Яковлевнч Чешко Павел Моспфовмч Чешко Петр Ннколаевнч Черный Федор Кузьмнч Шалман Рафанл Веннамнновнч Шелег Аркадмй Федоровнч Шелег Владпмнр Данмловнч Шелег Константнн Малаховнч Шпрец Алексей Грнгорьевнч Шлопак Мнхапл Тнмофеевнч Шнейдер Ефнм Семеновмч Шпак Петр Антоновнч Энойч Лазарь Мотелевнч Юшкевпч Ннколай Эдмундовнч Юшкевнч Фелпкс Фадеевнч Янкелевмч Носпф Копелевнч
Фонд 4057, вопіс 1, справа 43
69
Адгаманіла 60-годдзе Перамогі. Аднак магіла на ўскрайку Дражна так і засталася безыменнай. «Могмла 20 вопнов Советской Армнм п 7 партнзан, погнбшмх в 1943 г. прм штурме полнцейского гарнмзона» напісаў невядомы аўтар на камяні. Ці то не ведаў, ці то наўмысна сказіў праўду?
70
Пасля першага выдання кнігі прайшло тры гады. Пошук працягваўся.
Былі адшуканы новыя дакументы і сведкі злачынства
КНІГІ ОНЛАЙН
