Лоеўшчына… Бэзавы рай, песенны край
Выдавец: Сож
Памер: 471с.
Мінск 2007
Цягнулі браўно. Калі яно было гладкае, без сучкоў, то і муж будзе добры, a калі сучкаватае, то і муж з дрэнным характарам.
Запісанаў в. Малінаўка Лоеўскага р-на ад Гермаченка Фаціны Раманаўны, 1935 г н., 2005t
На Ражджаство ўсе маладыя дзяўчаты гадалі. Гадалі на галодную куццю. Варыць маці куццю, а дзяўчына бярэ зверху жменю гэтай кашы і ідзе ў 12 часоў ночы на двор, сыпе яе і прыгаварвае: «Аты, куцця, рассыпайся, адзе мой -абзывайся». По тым стаіць і слухае, у якім канцы хутара сабака забрахала, там і пойдзе замуж.
На Шчадруху пячэ маці бліны, а дачка бярэ першы блін і бяжыць на двор. Каго першага яна сустрэне, той і будзе яе парай, або імя гэтага чалавека будзе іменем чалавека, за якога пойдзе гэта дзяўчына.
У 12 гадзін беглі па воду з 2-мя вёдрамі. Калі ідзеш па воду, то нельга аба-рачвацца назад. Потым зачэрпывалі вёдрамі ў калодцы воду і беглі дадому, не абарачваючыся. Прыносілі гэтую воду дадому, ставілі воду побач з ложкам і сашчапалі іх замком і казалі: «Суджаны, раджаны, хто мне назначаны, прыйдзі да мяне вады напіцца». Лажыцца спаць і ключ кладзе пад галаву. Павінен пры-сніцца ёй чалавек.
АЎПОЛІ,УПОЛІ
Аў полі, у полі Вішанька стаіць, На той вішаньцы Свечачка гарыць. Іскарка ўпала, Возера растала. А ў том возерцы Сам Бог крэсціўся 3 Іісусам Хрыстом Святым Ражджаством. Святое Ражджаство Нам радасць прынясло, Святое Васілія Нас узвесяліла.
Запісанаў &. п. Лоеў ад Максіменка Анісіі Цімафееўны, 1911 г. н. (раней пражывала ў в. Шчытцы Лоеўскага р-на), 1993 г.
Гаданне о доле
Находмшь камушек н подходмшь к колодцу. Кндаешь его в колодец w смот-рмшь, какой бульк получается: еслм он слабый, то у тебя спокойная жнзнь, еслн смльнее - то у тебя неспокойная жнзнь будет.
Зічовыя абрады і песш
Я9
Дпвчата подходйлй до забора, садйлйсь спнной й обхватывалн его. Лйчйлй затем, сколько колышков опн обхватйлй. Лйчйлй так: вдовец, старец, молодец. М вот когоуж назовешь, тот твойм муженьком будет. А было егце такое галанне: тоже садйшься спйной к забору, обхватываешь рукамй его, потом счнталн ко лышкн: колй четнос - тады будешь в nape в этом іоду, еслм нечетное - то в этот год будешь одна.
Бралй петуха н курмцу с чужого курятнпка. Ложйлй зерно, воду м зеркало. Ну, м курмцу ложйлй. Пускалн петуха, девчмна пускала петуха. Смотрелн, к чему он быстрее подбежмт: еслн к зерну - то муж будет богатый, еслй к зеркалу — красн-вый, к воде - будет пьяннца, еслн к курнце - будет гуляіцнй.
Девушку заводйлн в комнату тёмную, завязывалн ей глаза, крутнлй ее н раз-лажнвалн по углам тоже зеркало, бутылку, юбку й деньгн. В какой она угол зашла, такой н муж будет: где зеркало - краснвый, бутылка - пьяннца, юбка - гуляпіяй, деньгн - богатый.
Замыкалн колодец. Замок клалн на вугал зруба. Ключ ложйлй под подуіпку. Кто первый прндет отмыкать, тот в этом году замуж пойдет.
Так ворожнла моя соседка. В двенадцать часов ночн пошла, поставнла зерка-ло в помеіценнн, где ннкого няма. Н сказалн: «Глядн, покульубачншь его». «Ну, я, - кажа, - н гляжу. Аж ндет. Ростом невялнкнй н с портхвелем. Портхвель я беру его, н он нде. Я сейчас же зеркало кннула, чтоб меня ужо там не удармлн». Так н вышло. Пошла она замуж нз Городка там за начальннка. Он с портхвелем всю жнзнь проходнл.
Запісана ў в. Бывалькі Лоеўскага р-на ад Пікас Варвары Пятроўны, 1927 г. н., 2005 г.
Калісь грэбяшкі палалі. Кладом грэбяшкі ў начовачку і палаем іх, і падкідваем. Чый наперад упадзе, тая наперад замуж выйдзе. Ён павін быў упасць назем.
Выбягалі, смецце выносілі. Вымяцеш і нясеш, і нясом на растанкі смецце, і гаворым: «Смецце, сыпся, рассыпайся, а дзе мой, дык абзывайся». 3 якой ста-раны сабака крыкне, дык у тую старану замуж пойдзеш.
Чобаты перакідвалі чэраз забор. Куды наском упадзе - туды замуж пойдзеш.
Пеклі бліны на багатую куццю ўвечары. I вот бярэ ўжэ дзеўка блін і на вуліцу бяжыць. Каго стрэне, так і будуць зваць сужанага.
Запісанаў в. Крупейкі Лоеўскага р-на ад Максіменка Варвары Анатольеуны, 1925 г. н., 2005 г.
Гадалі на Каляды. Перакідалі боты, каторая ўжэ далей кіне. Уперад - пойдзе замуж.
Дровы насілі. Ну, пойдзуцьу сарай, набяруцьабярэмакдроў, прынясуцьухату і шчытаюць. Еслі чотнае - замуж пойдзе, не - дык не.
Када первы блін бярэш, ідзеш на вуліцу, і каго встрэціш, пытаеш імя. To гэта сужаны.
Запісана ў г, п. Лоеў ад Шынкарэнка Марыі Прохараўны, 1921 г. н. (нарадзыася ў в. Дзяражычы Лоеўскага р-на), 2005 г.
90
На Новы год ці на Каляды бярэш бацінак, становішся ў двары ля забору дык і кідаеш яго цераз забор. У якую старану павярнецца, там і жыве твой муж.
Забор абнімалі. Калі парнае чысло колікаў - будзеш у пары, няпармае - адзін увесь год будзеш.
У міску ці сіта лажылі платочкі і падкідалі сіта высока, чый першы выпа-дзіць - хуччэй замуж выйдзе.
Запісана у в. Сінск Лоеўскага р-ма ад Вухавец Кацярыны Насілыўны, 1920 г. н., 2005 z
КАЛЯДНАЯ ПЕСНЯ
А Калядачкі, а вярніцеся, А Калядачкі, а вярніцеся, Ой, люлі-люлі, а вярніцеся.
У майго татулькі найміцеся, Ой, люлі-люлі, найміцеся.
У майго татулькі трое варот, Ой, люлі-люлі, трое варот I ўсе на агарод.
У першых варотах - ясен месячык, Ой, люлі-люлі, ясен месячык.
У другіх варотах - ярка сонейка, Ой, люлі-люлі, ярка сонейка.
У трэціх варотах - дробныя зорачкі, Ой, люлі-люлі, дробныя зорачкі. Ясен месячык - то татулька мой, Ой, люлі-люлі, то татулька мой.
Ярка сонейка - то матулька мая, Ой, люлі-люлі, то матулька мая. Дробныя зорачкі - браты-сёстрачкі, Ой, люлі-люлі, браты-сёстрачкі.
Запісана ў z п. Лоеў ад Насон Валянціны Міхайлаўны, 1956 z н., 1994 z
Варожбы на Каляды
Вочы заплюснуць да абхвацяць забор. Шчытаем палкі: ці да пары? Еслі адна лішняя, то той год замуж не будзеш.
Як пячэ матка бліны, то бярэш блін і кідаеш сабаку: чый блін першы схваце, тая і замуж пойдзе.
У калодзеж кідалі сахар: калі спакойна тоне, то муж п’яніца, а калі бурбалкамі, то наадварот.
Набярэш у кружку вады, з палачак мосцік робіш. Кажуць: «Сасніся мне той, хто будзе чэраз мосцік пераводзіць».
Запісанаў в. Ястрабка Лоеўскага р-на
ад Коўзік Ганны Рыгораўны, 1928 z н., 2005 г.
Зімовыя абрады і песні
91
ВАРАЖБА
Андрэй Первазванны, Раскажы мне con праваслаўпы, 3 кім мне жыць-пажываць, Таго я хачу ў cue павідаць. Нядзеля з панядзелкам, Аўторак з серадою, А чацвер з пятніцаю, Субота - адзініца, Што мне ў ва сне прывідзіцца?
Запісана ў z п. Лоеў ад Кароткай В. Д., 1926 z н.
ШЧАДРОЎНАЯ ПЕСНЯ
Шчодры вечар, добры вечар.
Шчодры вечар, добры вечар, Ці дома, сам пан-гаспадар?
Дзе ён сядзіць?
- На покуце.
- Што ён дзержыць?
- Калішачку.
- Што ў калішачцы?
- Шыляжочкі.
- А нам, дзядзечка, па шыляжочку дай.
Добры вечар, шчодры вечар, святы вечар.
Запісанаў в. Каўпень Лоеўскага р-на ад Анісавец Галіны Іванаўны, 1925 z н., 1994 z
ОЙ, КРАСНА, КРАСНАЎ ЛУЗЕ КАЛІНА
Ой, красна, краснаў лузе каліна, Святы вечар!
Ой, красней таго Леначка ў таткі, Святы вечар!
Леначка ў таткі подвар хадзіла,
Святы вечар!
Подвар хадзіла - увесь двор красіла, Святы вечар!
У сені ўвайшла - сені заззялі, Святы вечар!
У хатуўвайшла - паны стаялі, Святы вечар!
Паны стаялі, шапкі знімалі,
Святы вечар!
Шапкі знімалі, уяе пыталі,
Святы вечар!
- Ці ты царэўна, ці каралеўна?
- Святы вечар!
92
- Я не царэўна, не каралеўна,
Святы вечар!
Таткава дочка, як вішанечка,
Святывечарі
Таткава дочка, як ягадачка,
Святы вечар!
ОЙ, ДЫМЫ, ДЫМЫ 1ІА-ЗА ЛОЗАМІ
Ой, дымы, дымы па-за лоэамі,
Святы вечар!
Ой, то не дымы, а Андрэйка ідзе,
Святы вечар!
Андрэйка ідзе, сто каней вядзе,
Святы вечар!
Сто каней вядзе, нявехну вязе,
Святы вечар!
На табе, татка сто коней у двор,
Святы вечар!
На табе, мамка, нявехну за стол,
Святы вечар!
Як сама знаеш, так і навучай,
Святы вечар!
Штоб цыд цадзіла, і не прасіла,
Святы вечар!
Штоб тонка прала і не варвала,
Святы вечар!
Штоб кросны ткала і не ўважкала, Святы вечар!
Запісана ў г. п. Лоеў ад Максіменка Анісіі Цімафееўн'ы, 1911 г. н.
(раней пражывала ў в. Шчытцы Лоеўскага р-на), 1993 г.
Молодые девкм вечером перед сном на Коляды блнже к полуночм под подушку ложмлм гребешок, которым каждый день расчёсываются. Так гадалм незамуж-нме девушкм. Ложмлм гребешок н прмговармвалм: «Суженый, ряженый, прмдн м расчешм меня». й вермлм в то, что он обязательно прмдет. После того, как слова будут сказаны, девушка не должна сказать нм слова, а обязательно сразу же заснуть, не пуская в голову лмшнме мыслм.
Это гаданме былоу нас однмм мз самых мзвестных. Ночью девушкм выходмлм во двор, становмлмсь спмной к забору, закрывалм глаза, бралм в рукн сапог п на счет «Одмн, два, трм, ммлый, ммлый, выходм!» бросалм через левое плечо через забор этот сапог. Потом немедля открывалм забор, выскакмвалм на до-рогу м смотрелм, в какую сторону показывает носмк сапога. I I вернлось в то, что мз той стороны м покажется суженый. Потом бралм сапог, неслм его в дом, вымывалм м ставмлм в угол.
На Коляды в одном доме собмралмсь незамужнме девчмны. Бралн зерно, каждая па жменьцы. Садмлмся кругом м возле себя насыпалм кучкм зерна. На середмну круга пускалм петуха. К чыей кучке он подойдет первый м у кого с ьест зернышко, та м выйдет в этом году замуж.
Еіце м такое гаданме было. После полуночм в комнате ставмлм тазмк, напалову наполненный водой. Чуть-чуть подмочмв края тазмка, вешалм на нмх лмсточкм,
Змовыя абрады і песні
93
на которых пнсалн ммена хлопцев. Запалпвалп (всчку. стаямлм ее на половммку янчной скорлупы win грецкого ореха. Ставнлн на воду посредн тазнка. Н, не допуская ветра в комнату (закрывалмсь окна, дверн), молча ждалн, пока свечка прнплывет к одной пз бумажск п подпалпт ее. Когдаэто случктся, вернлось в то. что суженого будут зватьтак, как nanncano на подпаленной бумажке. Остальные бумажкп рвалнсь п кпдалпсь в печь. На рассвете пепел от бумажек собнралн в баночку п кндалп в реку.
Зпмой незамужнне девушкн с вечера в трн збана налнвалп до верха воды. Ставнлм на ночь в сарай. Утром на рассвете забнралн збаны етыя м смотрелм, как мороз пх прнморознл. Еслп в одной нз баі-юк лед дал треіцнну, значнт в семье случнтся несчастье. Но егце это гадаіше делалн п незамужнне. А еслн лед гладкпй, прозрачный, значнт, н в семейных делах будет все хорошо.
КНІГІ ОНЛАЙН
