Малое Палесьсе
Памер: 92с.
Мінск 2003
юдзей станавілася прыхільнікамі бальшавікоў, якія абяцалі народу мір, зямлю і хлеб. Патрэбна было найхутчэй склікаць Устаноўчы сход, магчыма, мы не набралі б большасці галасоў, але гэты сход быў бы больш законны і справядлівы, чым той урад, які стварылі бальшавікі.
Нявырашанасць зямельнага пытання ўзмацняла нашу бездапаможнасць.
76
краязнаўчы альманах, выпуск 1 МАЛОЕ ПАЛЕСЬСЕ
Але вырашыць гэта пытанне могтолькі Устаноўчы сход, надзелены заканадаўчымі функцыямі. Гэтакжа, як і пытанне аб міры. А ў народа скончылася цярпенне.
Была яшчэ адна магчымасць прадухіліць кастрычніцкі ваенны пераварот, а значыць і грамадзянскую вайну. 24 кастрычніка 1917 г., напярэдадні перавароту, Прадпарламент запатрабаваў ад Часовага ўрада перадаць зямлю сялянам і пачаць мірныя перагаворы з германскім блокам, Гэта была магчымасць затармазіць рэвалюцыю, але я адмовіўся... Аб чым цяпер шкад.ую.
М,М Суханаў. Грамадзянская вайна гэта вынік нашай непрадбачлівасці Мы недаацанілі Леніна і бальшавікоў. А яны заваявалі сімпатыі простых людзей. Рабочы Расіі па сваёй культуры і свядомасці далёка саступае шараговаму заходнееўрапейскаму рабочаму. Палітычнае развіццё салдат таксама знаходзіцца на нізкім узроўні. Вось яны і паверылі бальшавіцкай прапагандзе.
Ha II з’ездзе Саветаў наш паплечнік Ю.Мартаў заклікаў стварыць агульнадэмакратычны ўрад з прадстаўнікоў усіх сацыялістычных партый. Але большасць Саветаў выказалася супраць. Троцкі адправіў нас «на сметнік гісторыі». У знак пратэсту меншавікі і правыя зсэры пакінулі II з’езд і тым самым развязалі рукі бальшавікам, зрабіўшы іх сапраўднымі гаспадарамі становішча, саступіўшы ім цалкам усю арэну рэвалюцыі. Мы сваімі рукамі аддалі бальшавікам манаполію над Саветамі, над масамі, над рэвалюцыяй. Па сваёй неразумнай волі мы забяспечылі перамогу «лініі Леніна». Так быў закладзены пачатак аднапартыйнасці і ў выніку грамадзянскай вайны.
М.І.Цярэшчанка. Капіталісты гэта энергічныя людзі, людзі справы. Ад
нашых капіталаў залежыць развіццё прамысловасці, транспарту, сувязі. Такім чынам, мы рухаем прагрэс у эканоміцы. I заводы, і чыгункі ў Расіі будаваліся на нашы грошы.
Нашым дэвізам з'яўляецца свабода чалавека, свабода прадпрымальнасці і дэмакратыя. Мы не ва ўсім згодны з расійскім самадзяржаўем. Палітыка Керанскага нас задавальняла больш. Мы нікога не прымушаем працаваць. Чалавек сам павінен знайсці для сябе месца ў грамадстве і сваю працу.
Насбальшавікі абвінавачваюць, што мы зксплуататары. Але мы с.амі працуем, кіруем вытворчасцю і вельмі рызыкуем, каб не разарыцца. Бальшавікі прыйшлі да ўлады шляхам ваеннага захопу ўлады і пад папулісцкімі лозунгамі «Мір народам», «Зямля сялянам», «Фабрыкі і заводы рабочым». Сапраўды, бальшавіцкі ўрад на чале з Леніным вайну з Германіяй спыніў, але па віне бальшавікоў была распачата грамадзянская вайна, бо яны не пагадзіліся аддаць уладу Устаноўчаму сходу. Зямлю сяляне атрымалі толькі ў часовае карыстанне, а затым іх прымусілі ўступіць у калгас. Рабочы кантроль на фабрыках і заводах быў толькі часовым, а фабрычназаводскія камітэты ў Савецкім Саюзе знаходзіліся пад кантролем дзяржаўных органаў. Фабрыкі і заводы належалі дзяржаве, а не рабочым.
У.І.Ленін. Грамадзянскую вайну выклікаў разгон Устаноўчага сходу. Каб мы пакінулі Устаноўчы сход як заканадаўчы орган дзяржавы, ніякай вайны б не было. Але хіба маглі мы, заваяваўшы ўладу, падзяліцца ёй ці аддаць яе іншым палітычным сілам? He! Taxi шанц выпаў, бадай, упершыню ў гісторыі захапіць уладу ў свае рукі і пачаць Будаўніцтва сацыялістычнай рэспублікі. Усім асгатнім палітычным партыям мы і сапраўды прапануем ад
77
^ДПО^АЛ£СЬС^^“^^~^ правіцца на сметнік гісторыі. Народ стаміўся ад доўгіх і пустых абяцанняў і нерашучасці ўлад. Ен чакаў практычных спраў. Усім патрэбен мір, сялянам — зямля, рабочым — фабрыкі і заводы.
Усё гэта мы абяцалі і даём працоунаму народу. Мы прыстулаем да ажыццяўлення праграмымаксімум. 3 нашай дыктатурай павінны альбо згадзіцца, эльбо еайна. Хто не з намі, той супраць насі
F Ц.Троцкі. На мой погляд, нельга &р пазб< туцьграмадзянскайвайны. . * адкрь/ . хавалі волю мас на паўсь не наша паўстанне перамагло. ; jp нам прапануюць: адмоўцеся ад серамогі, заключыце пагадненне. 3 кім? Вартыя жалю адзінкі, вы банкруты, ваша роля сыграна, ідзіце туды, дзе зам з гэтага часу належыць быць: у кошыкдля смецця гісторыі».
He таму мы бралі ўладу, каб дзяліцца ёю з іншымі партыямі, а тым больш з буржуазіяй. Наша мэта, мэта бальшавікоў сусветная рэвалюцыя, мы пра яе марылі. 3 гзтай нагоды Чырвоная Армія вяла савецкапольскую вайну. Войскі пад камандаваннем М.Тухачэўскага наступалі на Варшаву, а пад камандаваннем Сталіна на Львоў Узяць Варшаву — мара Леніна і Дзяржынскага і наша агульная стратэгічная памылка. , .
Вернемся да грамадзянскан ванны. У ёй я быў не проста ўдзельнік, а як народны камісар па ваенных і марскіх справах камандаваў усімі франтамі Чырвонай Арміі і флоту. Ленін даў мне
поўную свабоду дзеяння. Чалазек я не ваенны, у войску не служыў, у першую сусветную вайну не ваяваў. Але скажу шчыра: баязліўцам не быў і ўмела выкарыстоўваў царскіх генералаў і афіцэраў. У Чырвонай Арміі я ўстанавіў строгую дысцыпліну. Улады ў мяне хапала. Я быў другім кіраўніком у дзяржаве пасля Леніна. Аднак я не быў авантурыс
там. Мяне абвінавачваюць у зрыве перагавораў у БрэстЛітоўску. Тут маёй віны амаль што няма. Было рашэнне ўрада на такіх цяжкіх умовах мір не падпісваць. Мы спадзяваліся на сусветную рэвалюцыю і на рэвалюцыю ў Германп. Стан паміж краінамі ні міру, ні вайны звычайная практыка большасці дзяржаў свету. Калі на пасяджэнні ЦК РСДРП (б) у ноч на 19 лютага 1918 г. разглядалася пытанне аб міры, я галасаваў, як і Ленін, за мір.
Настаўнік. Неабходна звярнуць вашу ўвагу на тое, якую ролю адыграў Леў Троцкі ў 1917 і ў 1918 1920 гг. Назва савецкага ўрада Саўнаркам гэта прапанова Троцкага. Роспуск Устаноўчага сходу таксама яго прапанова У верасні 1918 г. для агульнага кіраўніцтва ваеннымі дзеяннямі на франтах быў створаны Рэўваенсавет Рэспублікі (РВСР) пад старшынствам Л.Троцкага. Сапраўдным стваральнікам новай Рабочай Сялянскай Чырвонай Арміі (РСЧА) лічыцца Троцкі. Пра гэта Ленін гаварыў пісьменніку Максіму Горкаму.
Вы ведаеце, што пасля смерці УЛеніна Сталіну ўдалося адхіліць свайго равесніка і саперніка Троцкага ад улады і выслаць спачатку ў АлмаАту (Казахстан), а затым за мяжу у Турцыю
На пачатку 1920х гадоў Троцкага абвіначвапі ў тым, што ён хацеў прымяніць армейскія прынцыпы для будаўніцтва сацыялізму і зрабіць прафсаюзы дзяржаўнымі. Фактычна Сталін так і зрабіў. Для кіравання эканомікай выкарыстоўваўся каманднаадміністрацыйны метад. Дзяржаўным прыдаткам як школа камунізму сталі ў Савецкім Саюзе прафсаюзы. Троцкі настойваў, каб у партыі дапускалася існаванне розных груп, фракцый. Гэты падыход быў асуджаны, і УКП(б) захавалася як адзіная маналітная арганізацыя аднадумцаў, дзе панавала строгая дысцыпліна.
краязнаўчы альманах, выпуск 1 МАГЮ.Е ПАЛЕСЬСЕ
Троцкі цікавы пісьменнік, умелы прамоўца, стратэг, інтэлігентны рашучы чалавек. Ён і за мяжой быў небяспечны для Сталіна. Стварыў IV Інтэрнацыянал, асуджаў Сталіна за яго вераломствы. У 1940 г. у Мексіцы Троцкага забіў агент НКУС, які за злачынства адсядзеў у турме, а пасля пераехаў у СССР і атрымаў узнагароду.
Падвядзенне вынікаў. Прапаноўваецца выказаць свае ўражанні, думкі, зрабіць высновы.
Напрыканцы ўрока можна прапанаваць вучням запоўніць анкету ўдзельніка дыскусіі. Раблю гэта для таго, каб даведацца, ці спадабалася ім інсцэніроўка, што засталося ўпушчаным з вывучанага матэрыялу, на якую тэму яны хацелі б правесці падобную дыскусію або дыспут.
Такім чынам, дыскусія з элементамі спектакля фарміруе ў вучняў уменне палітычнага мышлення, што дапаможа ім стаць актыўнымі грамадзянамі. Яна таксама дае магчымасць вучням лепш зразумець ход гістарычнага развіцця і дапаможа ім лягчэй арыентавацца ў зменлівай палітычнай сітуацыі.
ЛІТАРАТУРА ДА ЎРОКА
ЖараваЛ.М., Мішына І.А. Гісторыя Расіі і СССР. 1900 1940: Вучэбная кніга для старшых класау сярэдніх навучальных устаноў. Мн., 1992.
Ммена e ucmopuu: Краткйй бйографйческйй справочнйк. Авт.сост. П.Н.Брйгадйн йдр. Мн., 1993.
Космач ГЛ., Кос.мач Е.Н. Трагедйя кумйрое революцйй: Странш(ы полйтйческйх бйографйй Н. Н.Бухарйна, А.Н.Рыкова, Л.Д.Троцкого. Мн., 1994.
класа агульнаадукацыйнай школы з беларускай мовай навучання / Пад рэд. Г.А.Космача. Мн., 1998.
Деятелй отечественной ucmopuu: Бйографйческйй словарьсправочнйк. В 2х кн. М„ 1997.
РІсторйя Отечества в документах. 1917 1993: Хрестоматйя для учаіцйхся старшйх классов средней школы. 4.1. 4.2. М., 1994.
Керенскйй А.Ф. Россйя на йсторйческам noeopome. М., 1993.
Мйлюков ГІ.Н. Воспомйнанйя. М., 1990.
Полйтйческая йсторйя Poccuu в партйях йлйцах. М., 1993.
Полйтйческйе деятелй Poccuu. 1917: Бйографйческйй словарь. М., 1993.
А.М.Гучковрассказывает... М., 1993.
Родзянко М.В. Крушенйе ймперйй. М„ 1991.
ТроцкййЛ. Мояжйзнь: Опыт автобйографйй. М., 1990.
Сусветнсія гісторыя навейшсігсі часу: Вучэбны дапаможнік для 9га
МАЛОЕПАЛЕСЬСЕ
краяэнаўчы альманах, выпуск 1
УІМЯДОГМЫ
СПАДЧЫНА
Мікола Цэлеш
Раскажу я вам, мае сябры, адну гісторыю лёс аднае сям’і. Гэтая гісторыя кожнаму із вас, можа быць, нагадае не адну такуюж гісторыю, у якой, так ці інакш, былі закранутыя вашыя блізкія сваякі або сябры.
Жыў у нас на засьценку чалавек. Жыў сабе проста, гаспадаркі вялікай ня меў: шэсьць дзесяцінаў зямлі, добры конь, са тры каровы, авечкі, сьвіньні ды іншае. Адно, што можна пра яго сказаць як пра гаспадара быў бязьмерна працавіты, ну, і хлеба не пазычаў, а меў такісякі лішак, так што адна дачка яго
ная навет і ў гімназыі вучылася.
Раптам (гэта было ў пачатку трыццатых гадоў) заходзіць да яго, і якраз у часе сьняданьня, старшыня сельсавету Хвёдарка Скураток, ведаеце, можа, яго? Да гэтага самага Кастрычніка вясельлі ўсё па вёсках граў, бо на скрыпачцы ўмеў траха пілікаць. А зь ім заходзіць і сакратар партыйнай ячэйкі Янук Бізун, асоба таксама выдатная: кар
КНІГІ ОНЛАЙН
