Небыцця не існуе: невядомыя старонкі беларускага нацыянальнага руху
Пётр Сяўрук
Памер: 251с.
Мінск 2008
Каб мець пасьпех у гэтым напрамку, трэба ведаць, што адказ ня павінян выходзіць з рысаў пытаньня. Нельга ска-заць, што падобнае правіла перашкаджае рашэньню, бо ў кожным пытаньні ёсьць пачаткі (нават вельмі яскравыя) ад-
76 У ПОШУКАХ СЭНСУ ЖЫЦЦЯ: ФІЛАСОФСКІЯ РАЗВАЖАННІ П.СЯЎРУКА
казу. Усялякае разумнае пытаньне ніткаю праўдзівае лёгікі зьвязанае з сваім адказам. Уся перашкода ў тым, каб знай-сьці гэту сувязь, але перамогшы гэтую перашкоду, мы зной-дзем ключ, і адным бадзёрым напружаньнем думкі дасягнем посьпеху. А калі мы спалохаемся немагчымасьці, ды пойдзем на пытаньні маралі шукаць адказу ў палітыцы, дык зробім тое, што ад сьцежкі выхаду зойдзям ў безканечны лябірынт, дзе і пападзем ў зубы сучаснага Мінатаўра⁴.
Пётр Сяўрук у Ліпецку (фота з сямейнага архіву пляменніцы Пятра Сяўрука Мар-гарыты Паўлаўны Францавай).
Бацькі П.Сяўрука Якуб Восіпавіч і Юлія Міхайлаўна. Здымак зроблены ў канцы 1940-х гадоў (фота з сямей-нагаархівуМаргарытыФранцавай).
Дзядзька Пятра Сяўрука Рыгор Стальбоўскі, братяго маці Юлі. Слу-жыў праваслаўным святаром у За-блудаве (фота з сямейнага архіву Маргарыты Францавай).
Сваякі Пятра Сяўрука ў бежанстве ў расейскім Ліпецку. Сядзяць: бабуля П.Сяўрука Ганна, яе ўнук Сашка. дачка Насця. Стаяць: сын Насці Захар. сын Ганны і дзядзька П.Сяўрука Андрэй Сяўрук, дачка Насці Ганна (фота з сямейнага архіву Маргарыты Францавай).
ГуртокТаварыства беларускай школы ў Скідзелі. 14 красавіка 1927 г. Першы рад злева направа - Марыя Фамінічна Шань, Захар Ільіч Кемяжук, Захар Босы, Ганна Гуліда, Сцяпан Цывінскі, Пётра Якаўлевіч Сяўрук, Іван Рыгоравіч Дзелянкоўскі, Рыгор Канстанцінавіч Мазалеўскі, Вера Сытая, Аляксандр Канстацінавіч Мазалеўскі, невядомая нам. Сярэдні рад - Рыгор Аляксандравіч Літвін, Пётр Пятровіч Бурэц, Аляксандр Цывінскі, Рыгор Цывінскі, Ганна Ілінічна Кемежук, Аляксандр Захаравіч Мазалеўскі, Літвін з Глінянаў, Андрэй Мазалеўскі, Вера Андрэеўна Сяўрук. Верхні рад - Аляксандра Міхайлаўна Войтас, Іван Рыгоравіч Сяўрук, Вольга Ігнатаўна Парай, Марыя Якаўлеўна Сяўрук, Іван Шыла, Вольга Якаўлеўна Сяўрук.
Удзельнікі акруговага з'езду ТБШ у Горадні. 10 красавіка 1927 г. У другім радзе чацвёрты злева Пётр Сяўрук.
Удзельнікі акруговага з'езду ТБШ у Горадні. 12 ліпеня 1928 г. У першым радзе другі злева - паэт Міхась Васілёк (сапр. Міхал Касцевіч). У другім радзе 3-ці злева Аляксандр Уласаў, 4-ы злева - Рыгор Шырма. У трэцім радзе 2-і злева Пётр Сяўрук, чацвёртая злева - сястра Пятра Вольга Сяўрук.
Сакратар скідзельскага гуртка ТБШ і прыхільнік КПЗБ Іван Дзелян-коўскі. Здымак зробле-ны 6 лютага 1927 г. І.Дзелянкоўскі загінуў у фашысцкім канцлаге-ры Штутгоф (фота з ся-
мейнага архіву Мар-гарыты Францавай).
Сябра скідзельскага гуртка ТБШ і прыхільнік філасофіі непраціўлен-ня злу насіллем Даніла Скварнюк. Загінуў у лі-пені 1943 г. разам з жон-кай Вольгай Сяўрук у спаленай фашыстамі
вёсцы Пузавічы. Стаў прататыпам галоўнага героя ў апавяданні Янкі Брыля "Memento mori” (фота з сямейнага архі-ву Маргарыты Франца-вай).
Сяброўкі скідзельскага гуртка ТБШ Марыя Шань і Вера Сытая (фота з сямейнага архіву Маргары-ты Францавай).
Сябра скідзельскага гуртка ТБШ і прыхільнік філасо-фіі непраціўлення злу насіллем Аляксандр Мазалеў-скі. Быў жанаты на Марыі Сяўрук. За прынцыповую адмову служыць у войску шмат гадоў правёў у турме. Памёр ад сухотаў неўзабаве пасля вызвалення. Здымак зроблены 8 жніўня 1929 г. (фота з сямейна-гаархівуМаргарытыФранцавай).
SkM«i г^- . ..«.•• *э •-..
Будынкі на рынкавай плошчы Скідзеля. Нямецкая паштоўка часоў І-й сусветнай вайны.
Рынкавая плошча Скідзеля. 1939 год.
У ПОШУКАХ СЭНСУ ЖЫЦЦЯ: ФІЛАСОФСКІЯ РАЗВАЖАННI П.СЯЎРУКА
77
Моя фнлософня
В настояіцее время человечество стонт пред вопросом: Отрннуть лн навек релнгню, нлн навек прнзнать ея?
По мере распространення матерналнстнческой фнлосо-фнн, отрнцаюіцей небо н все прлсуіцее ему, как будто крепнет решенне — совершенно отрннуть релнгню. Беспомоіцные рас-суждення мнстнков ннкого не убеждают, а механнческне запугнвання духовенства адом всех, кто отрнцает релнгню, теперь только смешат разумных людей. Поэтому о ннх не стонт говорнть серьезно. Мнстнкн же своей внсяіцей фнлосо-фней только еіце более дают доводов матерналнстам в пользу того, что ннкакого прнсутствня Божества в прнроде не за-метно. Нам нзвестна вполне законченная теорня эволюцнн, которая дает вполне полную картнну возннкновення мнра без участн чьей лнбо Высшей снлы. Мнстнкам необыкновенно хочется разрушнть эту эволюцню воображаемым нмн прнсут-ствнем божества в прнроде, но крепко сшнтая эволюцня не поддается такому слабому напору. Этот напор потому бес-снлен, что мнстнкн стремятся найтн доказательство суіцностн Божества в той самой прнроде, в которой матерналнсты на-шлн вполне достаточные данные для утверждення своей эво-люцнн.
Такнмн попыткамн матерналнзм, конечно, не победнть, несмотря на снльное желанне все слабеюіцнх мнстнков сде-лать подобное чудо. Торжество матерналнзма, отрнцаюіцего релнгню, как будто несомненно, нбо ннкому в голову не может прндтн, что возможно переворотнть всю суіцность веіцей так, что матерналнзм будет нуждаться в такнх же мнстнческнх прнзнаках своей правоты в духовной областн, какне теперь мнстнкн ніцут в духовной областн.
Между прочнм, подобное превраіценне уже совершалн более разумные фнлософы. Оно состонт в том: прнзнается реальность духовного мнра н отрнцается реальность матерн-ального на тех же основаннях, как матерналнзм отрнцает духовною суіцность.
Несомненно, что человечество в релнгнозной областн пережнло н еш,е пережнвает ненмоверно страшные заблуж-дення. В ряду этнх заблужденнй вместе с бессмысленнымн, убаюкнваюіцнмн сердца людскне культамн, стоят зверскне
78
У ПОШУКАХ СЭНСУ ЖЫЦЦЯ: ФІЛАСОФСКІЯ РАЗВАЖАННІ П.СЯЎРУКА
костры ннквнзнцнн (страшный органнзм нсступленных нзу-веров), братоубнйственные крестовые походы н т.п., что совер-шалось во нмя релнгнн, п еіце теперь совершается, как в релнгнн, так п вне ея. й все этн страшные зверства, оскорбля-юіцне человеческне чувства, н самые отступлення от релнгнн совершалнсь н совершаются только по прнчнне того, что всякіій фанатнк, всякнй нзувер, всякое ученне, стараясь возможно лучше [неразборліва ў рукапісе] на всевозможные чудеса п доказательства н такнм образом перетянуть на свой путь Спасення возможно большее чнсло людей, а упорных п отступаюіцнх уннчтожііть. Всякое релнгнозное заблужденне всегда преподноснт человечеству особенные правнла, которым то должно следовать, чтобы спастнсь, прн чем этн правнла преподносятся как необыкновенные откровення, думать о которых, прнкасаться к которым “вольнодумною” мыслью не следует. Такнм образом, всякая лже-релнгня нсключает нз себя фнлософню.
й еслн бы не человеческая мысль, не убнтый даже всемн лже-реліігііямн свободный дух нстннной релнгнн, то человечество стояло бы теперь действнтельно в нерешнтель-ностн: какую релнгіію нз всех выбрать, как нстннную нлн совершенную отброснть? Ннкакнмн доводамн, нн сообра-женнямн нельзя склоннться нп к одной нз суіцествуюіцнх лже-релнгнй, поэтому всего лучше совершенно отстушіться от ннх в пользу атензма, нлн матерналнзма, что н случается в наше время. Но прнсмотревшнсь вннмательнее к этнм [нераз-борліва ў рукапісе] релнгнозным ученням, мы вскоростн найдем в ннх ту же ошнбку, то же вечное заблужденне, ко-торое проявлялось во всех лже-релнгнях, но только более тон-кое, более “культурное”, а потому вполне соответствуюіцее духу временн. н ннсколько не заметное для него.
В чем же состопт это вечное заблужденне, которое кры-лось во всех зверскнх лже-релнгнях н теперь кроется во всех модных науках от атензма до соцнологнн?
Надо глубоко вннкать. даже глубже, чем это делают са-мые строгне крптпкн, чтобы открыть это роковое заблужде-нне. Только отчайное стремленне мыслн, согласной с созна-ннем, выкрыло это роковое заблужденне.
Все лже-релнгнн н все лже-наукн стараются передать людям как бы несомненные правнла, которым должны следовать людн. Обыкновенно каждое ученне, каждый догмат
У ПОШУКАХ СЭНСУ ЖЫЦЦЯ: ФІЛАСОФСКІЯ РАЗВАЖАННІ П.СЯЎРУКА
79
отдается на что лпбо: безразлнчно будут лн это монсеевскне вндення на Сннае, нлп строгне нсследовання научной мыслн. Как то, так п другое одннаково не счнтается с тем, что для того, что бы следовать указанному правнлу, необходнма снла, нравственная разумная снла.
II вот тогда, как все учення, все реліігіпі заняты нменно темн правнламн, которым людн должны следовать, нн одно нз ннх нпчего даже говорнт о той снле, которая нужна для его нсполнення. Только нз глубнны веков мы слышнм слага-тельство на эту снлу в устах Хрнста: “Блаженны н жаждуіцне правды» п еіце более ясные: “еслн кто хочет творпть волю Отца моего, тот узнает о сем ученші от Бога”. Без мудрых толкованнй мы поймем, что Хрнстос говорнт здесь о том, что еслн у кого будет нравственная снла, нужная для того, что бы нсполннть его заповедіі, тот легко поймет, что этн заповедн Божьн, нбо он так же точно найдет нх в своей “усадьбе правды”, дарованной ему Богом, как я нахожу нх в этой жажде, данной Богом мне. Спор о том, чыі правнла лучше, ііліі хуже, чьн нстннны н чыі ложны, совершенно безполезны мудрая Воля, от которой завнснт жнзнь человеческая, не броснла людей на пронзвол жребня, решаюіцего выбор между всемн ученнямн. Она каждому человеку дает нравственную снлу, которая нужна для нсполнення какого-то нп было правнла, н еслн этн правнла не затемняют этой снлы, еслн онн тороплнво не вырываются к ней н не залезают внутрь ея, как законные побуждення, еслн эта снла в состоянші высвободнться от всех страшных н неволяіцнх правнл, то она скоро найдет в себе, в своей хорошо развнтой мысліі. й еднн-ственная погнбель для ннх в убнйстве нравственной волн. Но этого, конечно, ннкто не может сделать, кроме ннх. A онн не способны от этого отступнть, особенного тогда, когда нх под-вергают пыткам н казням. Онн н без того прннеслн свое внешнее благополучне в жертву нравственной воле, поэтому тот, кто это делает вместо нпх, ннсколько не отступает от нх собственного правнла по отношенню к ніім. но несомненно по отношенню к себе он нх страшно нарушает.