Са скарбонкі спадчыны нашага краю
Зборнік фальклору Магілёўскай вобласці
Памер: 80с.
Магілёў 2001
У гады барацьбы з “забабонамі” крыніца была зруйнавана, прыдушана вялізным валуном, карэнішчамі старых соснаў. Але праз дзень яна была адкопана нечай клапатлівай рукой. Сюды мясцовыя жыхары прынбслі ікону з лікам святых Пятра і Паўла. У гады вайны вяскоўцы ўратавалі ікону і зараз захоўваюць яе, перадаючы з хаты ў хату.
Дарагая тая хатка, дзе радзіла мяне матка.
Дарагі той куток, дзе зарыты пупок. Зімовы дзянёк, што камароў насок. Сей авёс у гразь будзеш, як князь. Спех людзям на смех.
^^^=^^ Прыкметы і павер’і ф^^
3 бярозы цячэ многа соку лета дажджлівым будзе.
Калі зязюля закукуе на голы лес год неўрадлівы.
Мокры май будзе жыта, нібы гай.
На Благавешчанне птушка гняздо не ўе, а дзеўка касу не пляце.
Паданне пра Ваўкалака
Старажылы вёсачкі Вохар шмат цікавага распавядаюць пра дэманаў роднай мясцовасці. Так, ваўкалакпераверцень гэтачалавек, які ператвораны кімнебудзь ці які ператварыўся па свайму жаданню ў ваўка. Ваўкалакі любяць нападаць на маладых, пераважна на дзяцей, але не ядуць іх, а толькі высмоктваюць з іх кроў. Такім чынам амалажваюць свой арганізм. У гэтай жа вёсцы жыве паданне аб тым, як ваўкалакпераверцень забраў дзіця. Маладая жанчына пайшла мыць дзіця ў баню, а праз нейкі час загадала мужу, каб той прыйшоў і забраў яго. Але яго апярэдзіў ваўкалак, ператварыўшыся ў вобраз мужа.
Песні роднага краю ^:=:
Благаславі, Божа, Божа мілы,
Божа мілы, Усе замуж папайшлі.
Вясну прыгукаці. Адна я асталася,
Вясну прыгукаці, Божа мілы,
Божа мілы, Маладая Надзечка.
А зіму замыкаці. Па ту прыязжалі,
Вясёнку ў чаўночак, Божа мілы,
Божа мілы, Этую ўзялі.
А зімачку ў замочак. Этую ўзялі,
Што былі за пташкі, Божа мілы,
Божа мілы, 1 на конях павязлі.
Усе ў вырай паляцелі. (Зап. ув. Вохар
Што былі за дзеўкі, ад Каназобкі Гзнны Сямёнаўны)
66
67
ШКЛОЎСКІ РАЁН
Легенды і паданні
Святое возера
На поўначы ад в.Рамшына знаходзіцца Святое возера. Вада ў ім горкая, халодная. Паданне сведчыць, што калісьці на яго беразе была царква, якая пайшла на дно, гэта значыць, правалілася ўбагну. Доўгі час чуліся званы. Гэта топкае месца. Да яго нельга блізка падысці. Людзі кажуць, што рыба ў ім не водзіцца.
(Зап. у в.Палыкавічы ад Казловай Ніны Пятроўны)
Стайкі ўздымалі пытанне пра вяртанне абразоў у капліцу. Адну знайшлі у Вербавым лузе. Гэта ікона Божай Маці, яе вярнулі.
6 жніўня кожны годусе жыхары з вёскі Старыя Стайкі і навакольных вёсак прыходзяць на могілкі ў капліцу на літургію, ставяць свечкі за ўпакой, а потым крэсным ходам ідуць да крыніцы, якая знаходзіцца непадалёку ад могілак. Уперадзе нясуць абраз Божай Маці. Каля крыніцы працягваецца служба, а потым свяшчэннік расказвае пра князя Барыса і яго брата Глеба. I так на працягу стагоддзяў, ад пакалення да пакаленНя жыве ў народзе легенда пра князя Барыса і яго брата Глеба.
Песні роднага краю
Франуліна (Хрануліна)
Гэта мястэчка на поўначы ад в.Чарнаручча. Там ёсць возера. Існуюць розныя думкі аб паходжанні назвы “Франуліна”, або “Хрануліна”.
Кокань Марыя Васільеўна ўспамінала пратое, што казала ёй бабуля: “Калісьці даўнымдаўно закахаліся адзін у аднаго дачка багатага пана з батраком, альбо наадварот, сын багатага пана з батрачкай. Доўгі час яны хаваліся ў тым месцы, бо пан быў супраць іхняга шлюбу. Ніхто не памятае, што з імі сталася. Але мяркуюць, што з таго часу, калі закаханыя хаваліся там, захоўвалі вернасць адзін аднаму, на гэтым месцы ўтварыліся мястэчка і возера, з таго часу пачало называцца “Хрануліна”
(в.Чарнаручча)
Легенда пра святога Барыса і Глеба
Легенда пра свята Барыса і Глеба пераходзіць ад пакалення да пакалення.
Даўнымдаўно, шмат гадоў таму назад, на могілках у в.Старыя Стайкі, была збудавана невялікая капліца, у якой знаходзілася шмат абразоў. Памяшканне 'аздоблена і выбелена. Хто ж яе будаваў? Ніхто не ведае і няма ніякіх звестак, якія б указвалі на год яе пабудовы. Але легенда сведчыць пра тое, што гэта капліца пабудавана ў гонар князя Барыса і яго брата Глеба. Як быццам бы князя Барыса забіў князь Святаполк. Але князя Барыса за яго добрыя справы царква далучыла да ліку святых, князя Святаполка пракляла.
Ёсць яшчэ адна думка пра паходжанне капліцы. Багаты купец са сваім сынам Барысам праязджалі праз гэтыя мясціны і ў шляху сын Барыс захварэў і памёр. Бацька ў гонар сына пабудаваўгэту капліцу. I, магчыма, сын пахаваны ўёй. Знаходзіліся смельчакі, якія дзяўблі цэментны пол і хацелі даведацца, ці праўда тое, што тут пахаваны князь Барыс. Але падлогу яны маглі прабіць толькі да паловы, а калі дзяўблі далей, ішоў толькі звон. Ніхто не ведае, што гэта такое. А тых жа людзей, што спрабавал'і даведацца пра невядомае, спасцігла кара.
Акрамя гэтай капліцы, былазбудаванадругая невялічкая, алеўжо драўляная капліца, якая знаходзілася каля крыніцы. Зроблена яна была ў выглядзе доміка. Унутры яе знаходзіцца шкляны крыж. Старажылы вёскі Старыя Стайкі мяркуюць, што капліца і крыніца паміж сабой звязаныя. Гэту капліцу, што была каля крыніцы, па загаду старшыні калгаса Генералава Сямёна прыстасавалі пад кузню, дзе рабілі сельскагаспадарчыя прылады. Яна стаяла пасярод поля, але нядоўга. Яе перавезлі і паставілі на калгасным двары. А крыж, што знаходзіўся на капліцы, разбілі.
У час Вялікай Айчыннай вайны капліцу не пашкодзілі, немцы яе не зачапілі. Снарады ірваліся каля капліцы, але ні адзін з іхнетрапіўуяе. Раней гэта капліца незакрывалася на ключ. Але падчас ганенняў за веру шмат абразоў знікла. Жыхары в. Старыя
Жніўныя
(Запісаны спецыялістамі Магілёўскага АНМЦ у 1999 г. у в. Стараселле Шклоўскага раёна ад удзельнікаў фальклорнага гурта “Каласок” Старасельскага сельскага клуба)
А я ў полі жыта жала,*
У мяне дома біда стала Сьвякроў з печы звалілыся, На бырану ўзбілыся.
Ой, не жалка мне сьвякроўкі, Ой, жалка мне ўсёй баронкі. Ой, баронка скырадзіць будзець, Ой, сьвякроўка журыць будзець.
(* Кожны радок паўтараецца двойчы)
(Зап. ад Шастаковай Т.А., 1928 г.н.)
Ішла Дуня с (у) полюшка,*
Несла сярпок за поісам. На ручанькых дзіцятычка, Сустрэў яе родны татачка. Ай, дзе, Дунька, дзіця ўзела? Ой, татычка, суседнея. Чаго ж, Дунька, лічкатваё? Лічка маё прыкрасныя, Доля мая нешчасныя.
(* Кожны радок паўтараецца двойчы)
Між гор, між гор, міждаліны*
Цяклі рэчкі мядовыя, Раслі травы шаўковыя. Там Ванічка кыня паіў, А Манічка ваду бярэць. Ой, Манічка, душа мыя, Напаі мне майго кыня. Кыня майго варанога Дзеля мяне маладога.
(* Кожны радок паўтараецца двойчы)
Я ў піру была і ў бяседушкі.*
Мёд, віно піла не ўпівалыся.
Ой, дамоў ішла не шыталыся, Як прійшла дамой шытанулася, Мужыку свайму ныругнулыся:
Ой, дзяржы, дзяржы бабу п’яную, Бабу п’яную, шэльму старыю.
(* Кожны радок паўтараецца двойчы).
68
69
Як пайду я кыла лесу,*
Як нарву я куралесу.
Куралесік мой беленькі, Татулечка мой родненькі, Аддаў мяне, ня быў у мяне, Чаму ж мяне не адведаеш? Ці дарожкі не ведаеш?
Я й дарожкі ўсе ведаю, За жаласцю не адведаю. За жаласцю, за журбою, За свякровай, за ліхою.
(* Кожны радок паўтараецца двойчы)
(Зап. ад Сярковай В.Ф., 1940 г.н.)
Спіўся казак, спіўся, 3 дарожанькі збіўся, Каню вараному На грыву схіліўся. Атам, пры дарозе, Яшчэ пры шырокай, Малада дзяўчына 3 чорнымі вачыма Пшанічку поліць. Поліць яна, поліць, Поліцьпрымаўляе: Малады казачка,
Малады саколе, Ты ж вазьмі мяне з сабою. Дзяўчынка мілая, He хадзі на поле, He збірай куколю, To вазьму з сабою. Куколю, куколю He расці на полі, Бо я маладая, Цябе не выполю.
( Зап. у в. Кучарына)
Прыказкі, прымаўкі, выслоўі
У час вамны з французамі, калі яны ішлі праз вёску Кучарына салдаты былі такія ™ = ў?што ім ^~^ Рук;.
jid і idi аворка као цяое пранцы з елі . 7
Паказальнік першых радкоў тэксту народных песень, змешчаных у зборніку
1 “Азпад лесіку, лесу цёмнага...” (зап. у Кіраўскім раёне)
2. “А ішлі, прайшлі валачобныя...” (зап. у Кіраўскім раёне)
3. “Акалядачкі барджэй, барджэй...” (зап. у Круглянскім раёне)
4. “А мой татачка, салавеечка...” (зап. у Круглянскім раёне)
5. “А мы ляда капалі, капалі...” (зап. у Кіраўскім раёне)
6. “Ана першы дзень на Вялікадня...” (зап. у Кіраўскім раёне)
7. “Аў госце, госце сонтрава расцець...” (зап. у Круглянскім раёне)
8. “Аў каго вінаград на дварэ...” (зап. у в.Сенькава Горацкага раёна)
9. “Аў цэркаўцы ваўсе званы званілі...” (зап. у Горацкім раёне)
10. “Аўчораўнасбыліхрысціначкі...” (зап. у Горацкім раёне)
11. “Я ў піру была і ўбяседушкі...” (зап. у Шклоўскім раёне)
12. “А я ў полі жыта жала...” (зап. у в.Дразды Круглянскага раёна)
13. “Аяўполіжыта жала...” (зап. у в.Прыгані Круглянскага раёна)
14. “А я ў полі жыта жала, у мяне дома біда стала...” (зап. у Шклоўскім раёне)
15. “Ая ў полі жыта жала, у мянеўдоме шкода стала...” (зап. у Клічаўскім раёне)
16. “Адчыняй, мамачка, новы двор...” (зап. у Асіповіцкім раёне)
17. “Ай, гоман, гоман на дварэ...” (зап. у Горацкім раёне)
18. “Братка сястру на пасад вядзе...” (зап. у Асіповіцкім раёне)
19. “Благаславі, Божа, Божа мілы...” (зап. у Чэрыкаўскім раёне)
20. “Валачобнікі валачыліся...” (зап. у Кіраўскім раёне)
21. “Вецер вее, ой, вецер вее...” (Зап. у Касцюковіцкім раёне)
22. “Восеньхаладная, восеньхаладная...” (зап. у Краснапольскім раёне)
23. “Вузкая вулачка, як па ёй хадзіць?..” (зап. уХоцімскім раёне)
24. “Выйдзі ж, матачка, паглядзі, паглядзі...” (Зап. у Касцюковіцкім раёне)
25. “Вясна й мая, вясеначка...” (зап. у Кіраўскім раёне)
26. Таловачка мая бедная, сямеечка непріветная...” (Зап. у Касцюковіцкім раёне)
27. “Ганначка са двара з’язджала...” (зап. у Чавускім раёне)
28. “Гуляйце, госцейкі, гуляйце...” (зап. у Горацкім раёне)
29. “Гуляла галубачка, гукала...” (зап. у Горацкім раёне)
30. “Да ляцяць, ляцяцьдва галубочкі...” (зап. у Кіраўскім раёне)
31. “Да полу, бабкі, да полу...” (зап. у Круглянскім раёне)
32. “Дадому, госцейкі, дадому...” (зап. у Краснапольскім раёне)
33. “Дзеўка са двара з’язджала, у бярозе вяршок заламала...” (зап. у Клімавіцкім раёне)
34. “Зайдзі, зайдзі, месяц, за круту гару...” (зап. у Кіраўскім раёне)
35. “Запалю я куль саломы...” (зап. у Касцюковіцкім раёне)
36. “Запрагайце, запрагайце вы дзвінаццаць валоў...” (зап. у Круглянскім раёне)
КНІГІ ОНЛАЙН
