Сцяжынка
Выдавец: Народная асвета
Памер: 319с.
Мінск 1994
, Злаві рыбку на кручок.
Вось як цікава называюць дождж! Дожджык — грыбасей. Ён сее грыбы? Так? Вы ведаеце, што пасля дожджыку больш грыбоў у лесе? Грыбы любяць дождж? А ты, Віталік?
Ідзі, ідзі, дожджыку, Звару табе боршчыку. Пастаўлю пад елкаю, Накрыю талеркаю, Сама пакаштую, Цябе пачастую.
Ці любіш ты частаваць сваіх сяброў? Чым цябе частуе бабуля, калі ты прьгходзіш да яе ў госці?
Вясновыя вочкі, Ідзі, зіма, прочкі. Вясна ідзе полем 3 квсткамі ў прыполе.
Зіму праганяюць, а вясну заклікаюць. Як праганяюць зіму? Вясна ідзе полем.
Што ж яна нясе ў прыполс? Я вельмі люблю кветкі (краскі). А вы?
Я пассю канапельку
У мяккую зямсльку.
— Расці, расці, канапслька,
I нс густа, і нс рэдка.
— Корансм глыбока, Сцяблінай высока.
Хто скажа, чаму добра, калі расцс канапслька (іншая расліна) нс густа і нс рэдка? А што такос сцябліна? Корань у зямлі, а сцябліна дзс? Хочацс, я вам намалюю канапслькі і пакажу сцябліну?
149
Сонсйкасонца, Залатое донца, Нс хавайся у бары, А гары, гары! Ну
Хоць трошкі пасвяці, Каб нам спаць не ісці.
Як вы думаеце, хто просіць сонейка, каб яно не заходзіла, а хоць трошкі пасвяціла? Дарослыя ці дзеці, дзеткімалалеткі? Я вельмі люблю, як сонейка свеціць, a ты, Барысок?
У вырай лятхяць жураўлі Далёка ад роднай зямлі. Я з птушак не зводжу вачэй: — Дамоў прылятайце хутчэй!
Куды ляцяць птушкі? А ў выраі цспла? Як вы думаеце, хто глядзіць і не зводзіць вачэй з птушачак? А птушкі зноў вернуцца ў родны край?
Снегіры, сінічкі, Наце вам пшанічкі, Крупак, крошак хлеба! Вам жа мала трэба! Ешце, любыя сябры! He хавайцеся ў бары, А жывіце ў двары Да вясенняе пары. Вось для вас кармушкі, Птушкішчабятушкі, Нашы весялушкі!
Ці ўсе вы хочапе вывучыць гэту цудоўную заклічку? Каго частуе добры чалавек крупкамі пшанічкі і крошкамі хлеба? Птушкам трэба больш корму, чым чалавеку, ці менш? Што зрабіў добры чалавек для птушак у сваім двары? Ці добра будзе птушкам у двары гэтага добрага чалавека? Як гэты добры чалавек называе птушачак?
150
ЛІЧЫЛКІ
У хусцінцы — Тры гасцінцы: Тваражок, Табе, свінка,
Табе, братка, — Шакаладка, Табе, дружок, — Піражок, А сястрычцы — Хусцінка: Ты умыйся, Ты утрыся, А ты спаць Пакладзіся.
Юлія, Юлія, Юліна, Зайшла к Юрку на хвіліну. Юрка Рыбкі Налавіў, Юшкі смачнай Наварыў. Юшкай Частаваў Юлінку, Вельмі вабную Дзяўчынку. Юлька Юшку Каштавала, Дзякуй Юрачку казала.
Юрачку было прыемна, калі Юлька сказала яму дзякуй? А ты заўсёды кажаш дзякуй?
Раз, два, тры, чатыры, Кошку грамаце вучылі: He чытаць, не пісаць, А за мышкамі скакаць.
Якой грамаце вучылі кошку? Чытаць? Пісаць? А якая ў кошак грамата? Мышэй лавіць?
Кацілася торба 3 вялікага горба. А ў той торбс Хлсб, паляніца. 3 кім ты хочаш Падзяліцца?
Ці ўсс всдаюць, што такос паляніца? Торба? 3 кім ты хацсў бы падзяліцца, калі б мсў два яблыкі, Андрэйка? А ці даў бы мнс кавалак паляніцы, калі б яна ў цябс была?
151
Сарока — варона На дубе сядзсла, Баяр лічыла: Каліна, маліна, Суніца, чарніца, Вяз.
Хто будзс жмурыцца, Той будзе князь.
А што такое «вяз»? Якія ягады ты любіш: суніцы ці чарніцы? Ці ўсялякія: клубніцы, парэчкі, агрэст, суніцы, маліны?
Ляцела, ляцела, Лічыць умела: Адзін — каркацік, Другі — вуркацік, Трэці — кудахцік, А хто пазяхае, Той уцякае.
Альбо (той будзе жмурыць).
Каркацік — той, хто каркае. Хто гэта? Вуркацік — той, хто вуркае. Хто гэта? Кудахцік — той, хто кудахтае. Хто гэта? Дык хто яны ўсе трое?
Што ты лепш любіш: лічьгць у гульні ці жмурыць?
Раз, два — булава,
Тры, чатыры — прычапілі, Пяць, шэсць — кашу есць, Сем, восем — сена косім, Дзевяць, дзесяць — свеціць месяц.
Што лягчэй рабіць: кашу есці ці сена касіць?
Заяц, заяц, Дзе ты быў? Ці не ў лесе? Што рабіў?
Лыка драў.
Куды клаў?
Пад калоду.
Выйдзі вон з карагоду.
А што такое карагод? Лыка? Што з яго можна зрабіць?
Каля нашага двара На гары стаіць гара. А на той гары дубок.
152
На дубочку жалудок. I яшчэ арэхаў пяць, А што далей — не відаць.
Дзе растуць жалуды? Дзе растуць арэхі? Ці любіш ты арэхі, Аркадзік? А ты, Ганначка?
Ішла зязюля міма сеці, А за ёю яе дзеці. Куку, куку, Скажы казку Свайму ўнуку.
Ці часта мы чуем зязюлю? А ці ўсе вы чулі, як кукуе зязюля?
Бег зай па бару, Абіраў лебяду, Рваў, клаў у пучок, Выбірайся, ваўчок.
А чаму выбіраюць лебяду з агарода? Якое яшчэ пустазелле расце на градах?
Раз, два, тры, чатыры, Мяне літарам вучылі. He чытаць, не пісаць, Толькі ў класікі іграць!
А ты літары ўжо ведаеш, Ірынка? А ў класікі хто з вас умее іграць?
Раз, два, скок! — Вось мой крок.
Раз, два, тры, чатыры, пяць. —
Я іду шукаць.
Хто перада мною стаіць, У таго пальчык баліць.
Што мы робім, калі ў нас пальчык баліць? Хто нас лечыць? Хто нас шкадус? Хто нам спачувае?
Раз, два, тры, чатыры, пяць, Выйшаў месян пагуляць.
А за мссяцам луна, Аставайся ты адна.
153
Як пабсларуску скажам рускас слова «луна»? A ссць яшчэ адно значэннс слова «мссяц». Што яно значыць?
Ля Яўгсна села Лсна.
Ля Гснадзя села Ядзя.
Каля Зосі — два Антосі.
Каля Надзі — два Аркадзі.
Каля Янкі — тры Святланкі.
Каля Сашы — тры Наташы.
Колькі тут дзяўчат усіх?
Колькі хлопчыкаў ля іх? Хочаш ведаць — не сядзі, Сам цяпер лічыць ідзі.
Мне вельмі падабаецца гэта лічылка. Каму з вас яна спадабалася? Дык колькі тут хлопчыкаў? Як іх завуць? A колькі дзяўчат? Як іх завуць? Якія імёны вам найбольш падабаюцца ў гэтай лічылцы? Мне падабаюцца імёны Ядзя і Янка. А вам?
УЗБАГАЦІМ СВАЮ МОВУ (моўныя практыкаванні)
У гэты раздзел уваходзяць моўныя практыкаванні сітуацыйнакамунікатыўнага характару. Мэта практыкаванняў — засваенне дзецьмі граматычных структур беларускай мовы ў працэсе гутаркі, камунікацыі, развіццё ўмення разумець і размаўляць пабеларуску.
Практыкаванні складзсны так, што ўтвараюць канкрэтную аснову для размовы дарослага і дзіцяці, для рэакцыі выхаванца на рэпліку педагога. Падказка педагога дае мапіымасць дзіцяці знайсці патрэбнае для рэакцыі слова. Пераклад з беларускай на рускую мову пры падказцы непажаданы. Да перакладу трэба звяртацца толькі ў выпадку, калі дзеці не зразумелі фразу педагога.
Кожнае асобнае практыкаванне мае сваю задачу — навучыць той ці іншай граматычнай структуры, азнаёміць з тым ці іншым моўным элементам, лексічнай адзінкай. Усе гэтыя задачы падпарадкоўваюцца агульнай мэце — навучыць дзіця гутарковай мове і стварыць магчымасць пазнаваць навакольны свет.
Кожнае практыкаванне — гэта прыклад жьшцёвай сітуацыі.
154
Узор дае магчымасць выконваць практыкаванні без памылак, з карэкцыяй. Працуючы з практыкаваннямі, педагог мае магчымасць ажыццяўляць індывідуальны падыход да дзяцей. Адно дзіця ўмее беспамылкова паўтараць фразу, а іншае адказаць, зрабіць выснову, абагульніць. Вось педагог і ўводзіць выхаванца ў гутарку на тым этапе работы з практыкаваннем, на якім дзіця найлепш можа сябе выявіць. Каб дзеці не трацілі настрою, не адчувалі няёмкасці ад таго, што яны не ведаюць, што і як сказаць, пажадана, каб педагог часцей дапамагаў ім падказкай.
Атмасфера ў працы з практыкаваннямі павінна быць прыемная, радасная, жывая. Выхавальнік часам можа нават наўмысна стварыць атмасферу зацікаўленасці, настроіць дзяцей так, быццам гаворка пойдзе пра нешта выключна цікавае. У гэтым педагогу дапаможа артыстызм.
• Вы ўсе любіце рабіць тое, што і я. Так і скажыце.
Узор. ^люблю слухаць казкі. А ты, Зоська?— I я люблю слухаць казкі.
Я люблю слухаць беларускую калыханку.
Я люблю спяваць, танцаваць.
Я люблю мыць посуд.
Я люблю выціраць пыл.
Я люблю адгадваць загадкі.
Я люблю працаваць у агародзе.
Я люблю мьшь падлогу.
Я люблю хадзіць з татам у лсс.
• У нас з вамі падобныя бабулі. Дык вось, што я скажу пра сваю бабулю, тое вы скажаце пра сваю.
Узор. Мая бабуля добрая. (А твая бпбуля, Паўлік?) — / мая бабуля добрая.
Мая бабуля працавітая.
Мая бабуля любіць пячы пірагі.
Мая бабуля всдас многа казак.
Мая бабуля ўмсс вязаць.
Мая бабуля жывс ў Мінску.
Мая бабуля рана ўстас.
Мая бабуля купляс мнс цуксркі.
155
• Вы тое самае зробіце, што і я. Так і скажыце.
У з о р. Я хутка пайду дамоў. А ты, Яначка ? — Я таксіша хутка пайду дамоў.
Вечарам я буду слухаць калыханку.
Летам я пасду ў вёску.
Я павіншую сваякоў з Новым годам.
Я павіншую свайго сябра з днсм нараджэння.
• Паслухайце і паўтарыце. Гаварыце па падказцы.
Узор. Гэтая лялька прыгожая. (Тая лялька.) — Тая лялька прыгажэйшая. (Вунь тая лялька.) — Вунь тая лялька найпрыгажэйшая.
Мая ручка доўгая. (Яе ручка. Яго ручка.)
Сашын капялюш новы. (Алёшын капялюш. Юзікаў капялюш.)
Мой аловак кароткі. (Пецін аловак. Віцікаў аловак.)
Нініна сукенка цёплая. (Наташына. Алёніна.)
• Паслухайце і паўтарыце.
Раніцай у нас снеданне.
У полудзень у нас абед.
Увечары ў нас вячэра.
• А цяпер вы мяне папраўляйце. Я памылілася, не так сказала.
Узор. Зранку ў нас вячэра. — Зранку ў нас снеданне. Вы памыліліся.
У полудзень у нас снеданне.
Увечары ў нас абед.
У полудзень у нас вячэра.
• Цяпер я скажу ўсё правільна. Вы пацвердзіце, што я кажу праўду.
У з о р. Раніцай мы снедаем. — Раніцай мы снедаем. Вы праўду кажаце.
У полудзень мы абедаем.
Вечарам мы вячэраем.
• Запытай у іншых пра тое самае.
Узор. Яўмею чытаць. — А ты ўмееш чытаць, Ігнась?
156
Я ўмею мыць свае шкарпэткі.
Я ўмею мыць свае хусцінкі.
Я ўмею смажыць яечню.
Я ўмею заварваць чай (гарбату).
Я ўмею расказваць казкі.
• Давайце адкажам, дзе пгго знаходзіцца. Я вам буду падказваць.
Узор. Дзе яйка? (На сподачку.) — Яйка на сподачку.
Дзе рыба? (У халадзільніку.)
Дзе соль’ (У сальніцы.)
Дзе цукар? (У цукарніцы.)
Дзе слоік? (На паліцы.)
Дзе карабок запалак? (У прыскрынку.)
Дзе шклянка? (На стале.)
Дзе падушка? (На ложку.)
Дзе партфсль? (На падлозе.)
Дзе коцік? (На дыванчыку.)
Дзе лялька? (На канапе.)
• А цяпер вы пытайцеся самі, дзе што (хто) знаходзіцца ў гэтым пакоі, без маёй падказкі.
Узор. Дзе сядзіць Сцяпанка? Дзе ляжыць самалёцік?
• Я пачну гаварыць слова, а вы канчайце. Пакажыце, што вы ведаеце назвы колераў.
Узор. Чыр... — Чырвоны.
Блак..., руж..., жоў..., чор..., карыч..., ліло..., аранж..., шэр..., бе..., зял..., сі... .
• Што в і скажаце, калі не зможаце зрабт тое, што я ў вас прашу?
Узор. Дай мне, калі ласка, пяць алоўка
КНІГІ ОНЛАЙН
