Сцяжынка
Выдавец: Народная асвета
Памер: 319с.
Мінск 1994
, цыган, конь, вядучы.
У залу ўваходзяць цыганка і цыган з канём.
Цыганка: Раманэ! Раманэ! (Бё ў бубен.)
Цыган: Добры вечар!
Конь: Ігага! (Скача.)
Дзеці: Добры вечар, людцы добрыя! (Кланяюцца.)
Цыганка (звяртаецца да вядучага): Адкажы мне, чалавеча, ці ісці, ці сесці, ці каўбаскі з’есці?
Вядучы: Хто вы і адкуль?
Цыган: Раманэ! Раманэ!
Цыганка: Ідзём мы ад пана года, што носіць бараду шырокую, сівую, калматую.
Дзеці: Куды едзеш, Раманэ?
Цыган: Ой вірвір, банбан! На кірман.
Дзеці: Што вязеш, Раманэ?
Цыган: Каня (гладзіць каня).
Дзеці: Колькі каштуе?
Цыган: Семсот залатовак. Ану, конь, паскачы, як валожынскі бугай.
Конь скача і ржэ.
Конь: Ой, Каляда! Ой, Калядачкі! Пойдзем мы біць у ладачкі! (Бёўдалоні.) Пойдзсм круціцца вясёла! (Круціцца, скача.) Усе навокал наўкола! (Скача, а пасля падае.)
Цыганка: Што ж рабінь? Што ж рабіць? (Бегае вакол каня, хапаецца за галаву.)
Дзеці: Трэба нам яго ажывіць! (Пырскаюць на яго вадой.)
Цыган: Чаму не хоча конь уставаць?
Дзеці: Трэба нам яго пачаставаць.
Даюць каню каляднай каўбаскі. Конь ускаквае.
309
Цыганка: Каня ажывілі! (Б’е ў бубен, прытан
цоўваючы.) За гэта я вам паваражу. (Бярэ саломку.) Вось саломка. Той, хто выцягне вялікую, як пойдзе ў школу, будзе вучыцца на пяцёркі. А хто выцягне маленькую, будзе атрымліваць чацвёркі. (Прапануе кожнаму дзіцяці выцягнуць саломку.)
Цыган: А зараз трэба і нам папрасіць пачастунку. (Звяртаецца да дзяцей.) Дайце каўбасу, занясу Міхасю.
Цыганка: Дайце пышку, занясу Мішку.
Конь: Дайце скварку, занясу Міхалку. Ігага! (Скача вакол дзяцей.)
Дзеці частуюць цыгана, цыганку і каня. Цыган і цыганка выконваюць «Цыганскі танец» і застаюцца на свяце.
V д з е я
Дзеючыя асобы: вядучы, павадыр, мядзведзь.
У залу ўваходзіць павадыр, які вядзе мядзведзя.
Павадыр: Добры вечар вам! Ці рады вы нам?
Вядучы: Мы вам рады. Ды хто вы такія?
Павадыр: Мы з далёкага краю — са Смаргоні, вядзём мядзведзя.
Мядзведзь: Ці іпырокія сцены тут, каб нам патанцаваць ды добрых людзей назабаўляць?
Дзеці (разводзяць рукі ў бакі): Шырокія!
Павадыр: Тады, Міша, не ляніся, добрым людзям пакланіся! (Мядзведзь кланяецца на чатыры бакі.)
Ну, смаргонскі мядзведзь, пакажы, як дзеці ідуць у школу. (Мядзведзь ідзе, ледзь перастаўляючы ногі.)
А як дзеці вяртаюцца са школы? (Мядзведзь хутка перастаўляе ногі.)
Як дзеці рыхтуюцца да заняткаў? (Мядзведзь пазяхае, пацягваецца, засынае.)
А як добрыя дзеці вучацца? (Мядзведзь старанна піша, высунуўшы язык.)
Міша, як дзеці ядуць? (Мядзведзь аблізвае лыжку, выціраецца лапай.)
А як ядуць акуратныя дзеці? (Мядзведзь бярэ сурвэтку і есць старанна.)
Дзеці: А як дзеці спяваюць песні? (Мядзведзь раве.)
А як дзеці гуляюць у футбол? (Мядзведзь б’е нагой па мячу, але не цэліць і падае. Дзеці падымаюць мядзведзя. Вядучы яго супакойвае.)
Як дзеці гуляюць на калядках? (Мядзведзь скача, куляецца.)
310
Павадыр: Зноў ты, Mima, не ляніся, добрым людзям пакланіся! (Мядзведзь робіць паклоны на чатыры бакі.) Павадыр: Свой спектакль мы паказалі. Зас усіх пазабаўлялі (кланяецца, робіць паўзу, глядзіць на дзяцей, усміхаецца). А дзе ж вашы падарункі: смакалыкі, пачастункі?
Дзеці падносяць павадыру і мядзведзю пачастункі.
VI д з е я
Дзеючыя асобы: вядучы, Каця, Ясік.
Вядучы: Першы дзень Новага года даўней называўся Васіллем. У гэты дзень існаваў абрад засявання. Людзі хадзілі па хатах і пасыпалі кругом зярнятамі, каб у новым годзе шчодра радзілася ў полі, каб было багата і смачна на стале.
Хлопчык Ясік і дзяўчынка Каця ходзяць з рэійатам і сеюць жыта.
Каця: Ходзіць Ілля на Васілля, Носіць пугу жьшяную, Дзе замахне — там жыта расце, Дзе не махае — там не бывае. А ў полі ядром, а ў доме дабром!
Ясік: Радзіся, жытапшаніца
I ўсякая пашнша!
Хлопчык і дзяўчынка, пасеяўшы, выходзяць. Гучыць беларуская народная мелодыя.
Заўвага: Пры падрыхтоўцы святочнага спектакля «Калядкі» можна выкарыстаць як увесь сцэнарый, так і асобныя яго часткі. Пры жаданні выхавальнік можа ўключьшь у спектакль наступныя калядныя песні.
Шчадрую, шчадрую, Каўбаску чую, Святы вечар Добрым людзям! Дайце каўбасу, Я дамоў панясу. Дайце другую, Яшчэ пашчадрую. Дарьше, He бярыце.
Кароткія світкі, Памерзлі лыткі.
311
Будзь здароў, Будзь здароў, Як рыжок бароў! Май торбу грошы, Жыві ў раскошы, Усяго даволі, А бяды ніколі. Стары год канчаем. Новы пачынаем 3 ранняю вясною, 3 буйнаю травою, Жытам каласістым, Зернем ядраністым, Урадлівым летам, Багатым пры гэтым, I з восенню яснай, I з долечкай шчаснай!
ГЭТА ВЕДАЦЬ ТРЭБА ЎСІМ
Святлафор
(Паводле казкі Рамана Аўраменкі)
Дзеючыя асобы: Чароўны Святлафор, Васілёк, кароль Святлафорыі, віцязь, вартаўнік.
Дзея адбываецца на скрыжаванні. На сцэне ўмацаваны святлафор, паразвешваны знакі дарожнага руху. Хпопчык з ранцам ідзе дахаты. Раптам перад ім з’яўляецца чароўны Святлафор.
Чароўны Святлафор: Добры дзень, Васілёк!
Васілёк (спалохана): Ддобры дзень! Хто вы?
Чароуны Святлафор: He пужайся мяне, Васілёк. Я Святлафор. 3 таго скрыжавання, праз якое ты кожны дзень ходзіш у школу.
Васілёк: Так, я ведаю цябе:
Святлафор на скрыжаванні Свеціць ноччу, днём і ўранні. Ўсе глядзяць на святлафор: Пешаходы і шафёр.
Чароўны Святлафор: Так, гэта пра мяне.
Васілёк (здзіўлена): А хіба святлафоры могуць гаварыць, як людзі?
312
Чароўны Святлафор (смяецца); Дык я ж не просты святлафор. Я чароўны!
Васілёк: Чароўны?
Чароўны Святлафор: Так! Я і хадзіць, і гаварыць умею! (Сумна.) А вось свяціць я ўжо не магу: сапсаваўся, знасіўся.
Васілёк: Як гэта сапсаваўся? Як гэта знасіўся?
Чароўны Святлафор: Лямггы мае патухлі... I паможа мне толькі той, хто дасканала ведае правілы дарожнага руху. Вось ты, напрыклад!
Васілёк: Я?
Чароўны Святлафор: Так, ты. Дык згодзен дапамагчы мне, Васілёк?
Васілёк: Згодзен. Толькі, як і чым я магу дапамагчы табе?
Чароўны Святлафор (таямніча): Слухай мяне, Васілёк, уважліва. Ёсць на свеце краіна Святлафорыя. У караля гэтай краіны захоўваецца чароўная іскра.
Васілёк: Чароўная іскра?
Чароўны Святлафор: Так, яна мне якраз і патрэбна. Ты павінен трапіць у гэту краіну.
Васілёк: Але як?
Чароўны Святлафор: А трапіць туды вельмі проста. Трэба сказаць такія словы. Слухай і запамінай: Ікс... Бікс... Трэкс...
Васілёк (паўтарае кожнае слова следам за чароўным Святлафорам)'. Ікс... Бікс... Трэкс...
Чароўны Святлафор: А калі трэба будзе вярнуцца назад, скажаш гэтыя словы ў адваротным парадку.
Васілёк: Добра. Я пайду. Да пабачэння! Трэкс, бікс, ікс.
Чароўны Святлафор: Да пабачэння! (Знікае.)
Васілёк (ціха, таямніча); Ікс... Бікс... Трэкс... (Гучыць музыка.) Куды гэта я трапіў? (Азіраецца і сутыкаецца з віцязем. Спалохана адскокваюць адзін ад аднаго.) Дзе я?
Віцязь: У казцы.
Васілёк: У казцы?
Віцязь. Так, у казцы. У краіне Святлафорыі.
Васілёк: А ты хто?
Віцязь: Я Віцязь на раздарожжы. Мне ўжо даводзілася неяк ехаць тут шмат гадоў назад. Тады на гэтым месцы ляжаў камень. А на ім быў надпіс: «Направа паедзеш — багаты будзеііі, налева паедзеш — жанаты будзеш, проста паедзеш — забіты будзеш». А цяпер замест камня я бачу нейкія незразумелыя знакі і не ведаю, якую дарогу мне выбраць.
313
Васілёк: А куды табе трэба’
Віцязь (сумна): Са мной здарылася непрыемная гісторыя. Выкраў маю жонкупрыгажуню Змей Гарыныч. I я іду вызваляць сваю любую Васілісу. А якая дарога вядзе ў царства Змеева — забыўся. Даўно быў туг...
Васілёк: Паспрабую табе дапамагчы. Вось бачыш (паказвае). гэты знак з чырвоным шматкутнікам і літарамі «стоп» забараняе ехаць без прыпынку, гэты — з перакрэсленай стрэлкай — не дазваляе ехаць налева. А гэты знак з клічнікам у трохкутніку азначае, што ехаць можна. Толькі трэба быць уважлівым, каб не здарылася бяда.
Віцязь: Небяспекі я не баюся! He ўпершыню мне з ёю сустракацца. Пайду ў гэтым напрамку — пад знак з клічнікам. Можа, нам па дарозе? Дык хадзем разам!
Хлопчык і Віцязь ідуць разам. На раздарожжы стрэлкіўказальнікі. На адной стрэлцы намалявана галаеа Змея Гарыныча, на другой — святлафор.
Васілёк: Ну, вось мы і прыйшлі. Час развітвацца. Разыходзяцца нашы дарогі. Ты ідзі ў той бок, куды паказвае стрэлка з намаляванай галавой Змея Гарыныча, а я пайду ўбок, дзе намаляваны святлафор, да караля Святлафорыі.
Віцязь: Так. Усяго табе добрага, хлопчык!
Васілёк: Бывай, адважны віцязь. (Віцязь і Васілёк абдымаюцца і разыходзяцца. Васілёк пераходзіць дарогу па паласатай дарожцы.) Пераход для ўсіх свабодны, па дарожцы пешаходнай...
Раптам яму заступае дарогу каралеўскі вартаўнік.
Вартаўнік: Нельга далей!
Васілёк (настойліва): Мне да караля Святлафорыі трэба.
Вартаўнік: Навошта?
Васілёк: Папрасіць у яго чарадзейную іскру.
Вартаўнік: Да караля ты трапііп толькі ў тым выпадку, калі зможаш адгадаць загадку. Згодзен?
Васілёк: Так, згодзен! Кажы хутчэй сваю загадку.
Вартаўнік: Ён над вуліцай вісіць, Ён на вуліцу глядзіць. Як міргне зялёным вокам, Дык ідзі спакойным крокам. Як чырвонае святло — Стой, каб ліха не было.
Васілёк (узрадавана). Святлафор!
Вартаўнік: Так, малайчына! Праходзь!
314
Васілёк (падыходзіць): Добры дзень, ваша вялікасць!
Кароль: Добры дзень! Хто такі будзеш?
Васілёк: Я Васілёк.
Кароль: А што табе трэба, Васілёк?
Васілёк: Я прыйшоў са скрыжавання, дзе знаходзіцца чароўны Святлафор. Ен сапсаваўся: яго лямпы патухлі. Толькі чароўная іскра можа вярнуць яму сілу. Таму я прыйшоў да вас па яе.
Кароль: Добра! Калі ты правільна адкажаш на мае пытанні — атрымаеш чароўную іскру, не адкажаш — сам на сябе наракай! Першнаперш, я хачу ведаць, як ты вьтвучыў мае святлафорныя законы.
Васілёк: Вашы законы ў вашых сігналах. Чырвонае святло — стой, жоўтае — увага, зялёнае — ідзі.
Кароль: Правільна! А што гэта за знак (паказвае знак «пешаходны пераход»)!
Васілёк: Пешаходны пераход.
Толькі там ісці павінен, Дзе адзначан пераход. Калі ж ты без дысцыпліны, Значыць — дрэнны пешаход!
Кароль: Так, добра ведаеш знакі! А якія астравы размяшчаюцца на сушы?
Васілёк: Астравы бяспекі. Гэта месца пасярэдзіне дарогі, дзе людзі чакаюць, пакуль праедуць машыны.
Кароль: Правільна! I апошняе маё пытанне: дзе дазваляецца катацца на веласіпедзе, не трымаючыся за руль? I такіх веласіпедыстаў не толькі не ганяць, а нават пляскаюць ім...
КНІГІ ОНЛАЙН
