Урокі роднага слова
Васіль Вітка
Памер: 264с.
Мінск 2008
ка Нейлонавая блузка, А модная спадніца Так цісне ў паясніцы... — Ліса і лісяняткі, Пакіньце вы заняткі!
У вас, у модніц,— свой прыцэл. Мы вывучым і самі Л.
М
Зірнуў Васіль у кніжку: — А дзе маленькі Мішка?
— А вунь, на школьным ён двары, Сам у акно пабач.
Прыйшоў да нас мядзведзь стары, Купіў унуку мяч.
Старому сумна ў лесе На персанальнай пенсіі.
Сюды штодня хадзіць ён рад, Насіць малому мармелад.
Такі ж ужо чуллівы дзед, Вунь прывалок веласіпед: «Бяры веласіпедзік, Катайся, мой мядзведзік!»
44
Сказаў настаўнік: — Ой, дзяды, Нямала мне ад вас бяды. Так песціце вы ўнукаў — Зрываеце навуку.
Н
Навуку любіць насарог, Калі здалёк прыехаць мог, Аж з Афрыкі, Нігерыі.
Але ступіў ён на парог — He можа ўлезці ў дзверы.
Жырафа рада земляку: — Жаданы мой, чаканы...
— А ты, жырафачка, адкуль? — Твая суседка — з Ганы.
— Канікулы,— сказаў Васіль, — Браткі, не пашкадуем сіл. Пашырыць трэба школу, Пляцоўку для футболу, А для гасцей замежных Паставіць клас сумежны.
— Ура! — абрадваўся баран,— Я зараз намалюю план.
I пачалася праца, Рад кожны быў старацца. Стаў за учотчыка індык,
46
Сам працаваць ён не прывык. Пляцоўку расчышчаў асёл, Бо вельмі ж ён любіў футбол.
— Ёсць разгарнуцца дзе цяпер! Сказаў мядзведзьпенсіянер.
Стаў пілаваць бярвенні.
Ён пільшчык быў адменны.
Уважліва сачыў унук, Каб не парваць пілы аб сук.
Знайшлі і вучнімалышы Сабе занятак па душы.
Тут завіхаліся штодня
I качаня, і кацяня.
I нават зайзайчына
Вярнуўся, малайчына, I стаў на дапамогу Самому насарогу.
Пыхцеў,
Стараўся
Насарог, Ажно пацеў I нос, I рог.
Жырафа следам бегла
I падавала цэглу.
Упраўна брала з долу Яна любыя высі...
47
Пабудавалі школу — Спыніся і дзівіся, Якія гмахі ўзніклі.
Вось гэта дык канікулы!
О
I зноў увесь сабраўся клас. Зірнуў у кнігу Вася:
— На чым спыніліся той раз? — Ён у крата спытаўся.
Разявіў крот шырока рот
I прастаяў бы, можа, год.
Была ў гасцях у школе
3 дзетсада ляля Оля. Сама не знаючы таго, Яна і паказала: О!
П
— Навошта пеўню парасон, Чаго стаіць на плоце ён Якраз ля нашых жа акон?
— Схаваўся, дзеці, я ў цянёк, Каб добра вывучыць урок.
— Скажы нам літару сваю!
— He, дзеці, лепей я спяю.
48
Хоць з граматаю не ў ладах, Але спяваю па складах.
Ніхто так на маім вяку Яшчэ не пеў «кукарэку»!
— Ты ўмеў бы значна болей, Калі б вучыўся ў школе.
Прыходзьце, пеўні, ўсе вы Да нас у клас на спевы.
Р
— Паслухайце, здаецца, Хтось ля дзвярэй шкрабецца.
Чакайце, сам праверу.
Зірнуў Васіль на дзверы:
— Дык гэта ж рак.
Адкуль, бядак?
Чаго такі распараны, Як кіпенем абвараны?
Падняўшы стрэльбу ў клюшні, Рак адказаў: — Мне душна.
— Нашто ты стрэльбу ў клас валок? Яшчэ націснеш на курок.
— Так,— адказаў ён горда,— так, Я — лепшы паляўнічы...
49
Нічога дзіўнага, што рак
У школу не залічан.
Калі не верыш, дык правер, Пакуль у рэчцы мелка.
С
— А хто ў нас на чарзе цяпер? Сказалі дзеці: — Стрэлка!
— А дзе яна ў нас, дзеці?
— У космасе, ў ракеце! Акружыць сонца сорак раз I прыляціць ізноў у клас.
Т
— Я добра бачу па ўсіх вас, Ваш пазнаю характар — Нам тэхнікай заняцца час, Прыйшоў якраз і трактар.
А гэта вось механік сам, Славуты на ўсім свеце, Пакажа ўсе машыны вам, Пракаціць на ракеце.
Наўрад ці ёсць яму раўня — Паважны і вусаты...
Падняла лапку кацяня:
— Дык гэта мой жа тата!
50
Механік тут сынка абняў: — Як вучышся, дзіцятка?
I адказаў сыночак: — Ммяў, А я — выдатнік, татка...
I загадала татку Кацяня загадку:
У Ў
— У галаве У доўгае, Кароткае ў хвасце. Выкручваецца, поўзае На тоўстым жываце. Уміг жывога зайца Глыне — і не падавіцца. Ну, што? He адгадаў.
Такая ўродзіна удаў, Убачыш — зойме дух. Каб ты, пачварына, прапаў, Так напалохаў — ух!
Яго не пусцім мы ў свой клас, Бо праглыне ўсіх нас зараз, I стол, і школьны глобус, I новы наш аўтобус.
На чым жа мы, татуся, Паедзем на экскурсію?
I вось ужо завёў матор Механік дзядзя Коця.
51
Ён вельмі строгі быў шафёр, Суровы на рабоце.
I да сябе ў кабіну
He ўзяў ён нават сына:
— Мне на машыне не радня Hi сват, ні брат, ні кацяня.
Ф
Сказаў Вясёлкін Вася: — Хвалю за дысцыпліну. Мой клас увесь сабраўся.
Гані, шафёр, машыну...
Ляціць аўтобус па шашы.
Глядзяць з акенцаў малышы. Мігцяць фіранкі, як флажкі, I шоўкавыя фартушкі.
I новыя фуражкі.
Лагодна і пакорна,
Адзетыя па форме, Сядзяць індык з барашкам.
А за машынай пеша
Услед жырафа чэша, А за жырафай — охохох — Цялёпкаецца насарог, Ажно дрыжыць пад імі дол.
— А вы куды?
— Мы на футбол.
— А хіба ў нас сягоння матч? — Спытаў шафёр з кабіны.
52
— А вы — балельшчык, КотВусач? Дык самі знаць павінны, Што ў нас на стадыёне
Выдатны дзень сягоння:
Аслам забілі гол зайцы.
Вось малайцы, дык малайцы!
Як усхапіўся тут асёл:
— Шафёр, вязі нас на футбол! Хутчэй, хутчэй на стадыён! — Зароў ад горкай крыўды ён.
Ды што паробіш: плач не плач — Ганебна скончыўся той матч.
Асёл як апантаны
He мог утаймавацца...
— На плошчу да фантана Фатаграфавацца,
Увесь мой клас, збірайся! — Паклікаў вучняў Вася...
Фацэтны выйшаў здымак —
Цудоўны напамінак
Настаўніку і вучням Аб дружбе неразлучнай.
X
Хаця хітрун хамелеон
He сапсаваў ледзь ўвесь фасон.
To з галавы да самых пят
У хатні хутаўся халат,
To захінаўся ў хусту,
54
Халву з капустай хрумстаў, Высоўваў доўгі свой язык, Лізаў жырафе чаравік, I, хвалячы свой спрыт і рух, Хапаў пазаліхвацку мух.
I гэтак надзімаўся,
I ў колерах мяняўся, Што ўсе не клаліся траха Ад смеху ў покат: хахаха! Аб Васілёвай школе
Прачула ўсё наўколле.
Да нашае экскурсіі Прыбіліся тры гусі, Два худыя харты — Валацужныя браты, Варонапабіраха, Шакал і чарапаха.
ц
Прыцялёпкала здаля Адно пацешнае цяля: — Я ў цырку пабывала, Я прынесла вам цымбалы. Залічыце ў клас мяне, Я ўсё на свеце знаю: ммме! Васіль сказаў: — Пабачым. Задам табе задачу:
На градзе яна расце, Пачынаецца на Цэ.
55
Аж падскочыла цялятка: — Знаю, знаю — шакаладка!
Засмяяўся Вася:
— Падумай, не спяшайся. Я лічу да трох: раз, два... — Ах, я ўспомніла — халва!
— Памыляешся, красуля,— На градзе расце цыбуля.
I хоць яна не шакаладка, А есці трэба для парадку, Бо ўсе мы знаем, як адзін, Што Цэ — найлепшы вітамін.
Ч
Вось чарапашычын сынок Есць і цыбулю, і часнок. Няхай яшчэ сыночак На выгляд чарапочак, Затое ў нас у школе ён Ужо вядомы чэмпіён.
Малы чарапашонак He носіць распашонак. Выходзячы на шпацыр, Ен надзявае панцыр, Таму не гнецца пад мячом, He хіліцца пад молатам. Расце выдатным сілачом I незвычайным волатам.
56
ш
Мы не змаглі б вучыцца Hi з воўкам, ні з ваўчыцай. А вось прыйшоў да нас шакал I ледзь усіх не ашукаў.
Ён доўга носам шморгаў
I Васіля ўгаворваў,
Нібы прасіўся ў школу, А сам пры шаблі, ў шпорах Прынёс дзве торбы толу, Шнур, дынаміт і порах.
He, ашуканец шэры, Табе не будзе веры.
Ты з выгляду — лагоднік, А сам шпіён і шкоднік.
Ы
Ёсць літары у буквары, 3 іх не пачнеш ты слова. Але запомніце, сябры, Вы іх абавязкова.
Ну, хто мне іх напіша?
— Мы,— адказалі мышы.— Каб не было на свеце Ы,— Запелі хорам мышкі,— Былі б мядзведзямі ўсе мы, Нас дзеці б звалі — мішкі.
57
Была дзяўчынка ў нас адна, Рукамі пляснула яна, Прызналася ўсім шчыра: — Як добра, што я — Іра!
Ь
Каню прысніўся страшны сон, Што ён не конь, а кон.
Перапалохаўся бядак:
— Куды падзеўся мяккі знак?
Мне без яго жыцця няма...
Прыбег задоўга давідна
Да нас буланы госць:
— Ці мяккі знак яшчэ ў вас ёсць? Яму сказаў Вясёлкін так:
— Вось, калі ласка, мяккі знак.
Яго сабе ты забірай, Бяжы і весела гуляй.
I так быў рады, небарак, Што зноў знайшоў свой мяккі знак.
Э
— Эх,— спахапіўся Вася,— Экскурсія ўдалася, Ды час дамоў збірацца, Зноў за навуку брацца.
Я заказаў вам эшалон.
Сядайце кожны ў свой вагон.
58
Купэ — для насарога, Жырафу — на платформу. Адзеньцеся ў дарогу У школьную ўсе форму...
Гудуць па рэйках колы. Дадому едзе школа.
Ад песень і ад смеху Чуваць далёка рэха. Мільгнуўся элеватар, А вунь — электрастанцыя, Торф рэжа экскаватар На рэчцы Балачанцы.
Між родных сосен і бяроз Імчыцца наш электравоз.
Ю
Вучыцца зноў прыйшла пара. — Ура! — гучыць сярод двара. На выстаўку юннаты Выносяць экспанаты:
Капусту, рэпу, буракі,
Фасолю, моркву, агуркі.
Зірніце на цыбулю!
Яе расціла Юля!
59
Умела пастарацца
Яна на школьнай градцы. Цяпер усе мы як адзін Цыбулю Юліну ядзім.
Я
А вось малая Ядзя Сабрала ў нашым садзе Пад яблыняю ягады — He паядзім за два гады.
Так вучыцца, стараецца Дружная сям’я.
На гэтым і канчаецца Азбука мая.
Чытаць гэтую казку, у якой кожная дзейная асоба нясе сваю літару, пажадана ў часе азнаямлення дзяцей з азбукай у алфавітным парадку, каб літары былі ўзаемазвязаны са сваімі персанажамі і агульным сюжэтам.
Твой род, твая Радзіма
Маці, бацька, сёстры. Яны твае самыя родныя, блізкія.
Добра, калі ў цябе ёсць бабуля, дзядуля — гэта з самага малку твае дарагія сямейнікі. Калі ж іх ужо няма, ці ведаеш ты, хто яны былі, як зваліся, ці ёсць у вас дома іх партрэты, іх фатаграфіі?
60
Ну а хто былі бацькі тваіх дзядулі і бабулі — твае прадзеды? Як зваліся? Ці захоўваюцца ў вас рэчы, зробленыя іх рукамі, фатаграфіі, пісьмы?
Ці задумваўся ты, адкуль пайшоў твой род, адкуль пачалася твая дарога ў жыццё? Бо твая памяць — гэта памяць твайго роду, а памяць народа — вялікая кніга, якая называецца гісторыя.
Род і народ яднаюцца адным дарагім словам — Радзіма.
61
Добрая навіна
Толькі яна пераступіла парог, як усе пачулі:
— Мяне Любоў Мікалаеўна пацалавала!
Гэта было большай навіной, чым пяцёрка, і так узрушыла дзяўчынку, што ў хаце гаворка ішла толькі пра гэтую падзею. Сталі вядомыя нават падрабязнасці, як усё адбылося.
— Я схілілася над сшыткам і пісала, а яна ціхенька падышла і дакранулася да маёй галавы губамі...
— А можа, рукою?
— He — губамі. Яна добрая, Любоў Мікалаеўна...
— А калі ставіць табе тройкі?
Юля сумелася.
— I тады добрая,— сказала яна з нечаканай радасцю, упершыню зразумеўшы, што добры чалавек заўсёды справядлівы.
Твая памяць
Прыглядзіся ўважліва да свайго наваколля, свайго паселішча, дзе ты жывеш, да дарогі, якою ходзіш у школу. Якія дарогі, якія сцежкі, куды вядуць? Якія дрэвы, прысады растуць абапал або ўздоўж дарог. Ці ведаеш ты, хто іх пасадзіў?
Добра, каб ты завёў асобны сшытак, у якім расказаў бы пра сваю мясцовасць — дзе растуць самыя стар
КНІГІ ОНЛАЙН
