Вяснянка
Выдавец: Юнацтва
Памер: 655с.
Мінск 1983
— Бандыты? — спытаў я ў байца.
— Бандыты,— адказаў той.
Я пабег да Піліпа. Каля яго на бервяне ляжала граната. Убачыўшы мяне, Піліп строга сказаў:
— А ты чаго тут? Ану, марш адсюль! Хочаш пад бандыцкую кулю трапіць?
Гулкая кулямётная чарга заглушыла Піліпавы словы. Я ўпаў на зямлю. Следам за кулямётнай чаргой шуганула на дах склада белая ракета. Россып яркіх іскраў, згасаючы на ляту, сыпануўся з даху ўніз.
— Падпаліць хочуць,— сказаў Піліп.— А тут збожжа.
Я вызірнуў зза бярвенняў і ў святле пажару ўбачыў, як некалькі бандытаў зрабілі кароткую перабежку.
У гэты час мяне аклікнуў Піліп.
— Слухай, трубач. Табе ўсё роўна трэба адсюль уцякаць. Дык бяры майго Перуна і скачы
576
ў вёску, падымі эскадрон па трывозе. Зможаш гэта зрабіць? He баішся?
Я сказаў, што змагу, не баюся.
Асядланыя коні стаялі каля сцяны склада. Я адвязаў Перуна, узлез на сядло.
— Скачы ўздоўж плота,— паказаў мне дарогу Піліп і ляпнуў далонню каня па крыжы.— He падвядзі, Пярун.
Пярун, быццам разумеючы, якая адказная задача выпала яму і мне, бег асцярожна, нібы хацеў, каб я не зваліўся з сядла. Ён сам і дарогу выбіраў, усё бачыў сваімі зоркімі вачамі.
Увесь час дарога ішла праз лес. Толькі за які кіламетр я заўважыў, што да сядла прытарочаны невялікая скураная сумка і труба. Бляск зорак адбіваўся на ёй.
Вось і вёска. Спіць. Хоць бы які агеньчык мільгануў.
Я закрычаў:
— Гэй, людзі, уставайце!
Але людзі спалі, і ніхто не чуў майго слабага дзіцячага голасу. Тады я ўзяў трубу, набраў поўныя грудзі паветра і зайграў:
— Татататратата!
Сігнал трывогі ўзарваў, скалануў начную цішыню.
Парасчыняліся вароты, дзверы, з двароў выбягалі людзі, выязджалі на конях байцы і станавіліся ў строй. А я ўсё трубіў і трубіў. Камандзір эскадрона крыкнуў мне:
— Што здарылася?
Я расказаў яму, што на станцыі бандыты, і камандзір адразу працягла, пакавалерыйску скамандаваў:
— Эскадроон, за мноой маарш!..
Дружны гулкі тупат капытоў віхурай пакаціўся па вуліцы.
Мастак Ю. ГЕРАСІМЕНКА
В. Вітка «Мы будуем метро»
Мастак А. КАШКУРЭВІЧ
П. Броўка «ДонькаДаніэль»
Васіль Xt
Я не паспяваў за эскадронам, адстаў. А калі прыехаў на станцыю, ужо развіднела і бой скончыўся. Чырвоныя коннікі бандытаў разграмілі, многіх узялі ў палон. Станцыя была ўратавана.
3 шасці байцоў, абаронцаў станцыі, уцалела чацвёра. Адзін быў забіты, а Піліп паранены ў грудзі. Ён ляжаў на шынялі з заплюшчанымі вачамі. Каля яго прыселі местачковы доктар і санітар эскадрона. Піліпаў твар быў збялелы, завостраны.
Я падышоў да яго, трымаючы Перуна за повад. Пярун, убачыўшы свайго гаспадара, застрыг вушамі, тупнуў капытом і ціхенька заржаў. Піліп расплюшчыў вочы. Убачыў мяне, усміхнуўся:
— А, трубач... Выручыў, малайчына...
Яго труба вісела ў мяне на плячы.
Піліп рукой паклікаў да сябе камандзіра. Калі той прысеў каля яго, нешта яму сказаў. Камандзір устаў, прыклаў руку да фуражкі, крыкнуў:
— Эскадрон, смірна! — I калі байцы выканалі яго каманду, сказаў: —Ад імя Чырвонай Арміі за геройскі ўчынак выношу Міхасю Кавалёнку падзяку і ўзнагароджваю яго эскадроннай трубой.
Ён зняў з майго пляча трубу і падаў яе мне ў рукі. I ўжо ціха, аднаму мне дадаў:
— Будзь заўсёды, Міхаська, такі мужны і смелы.
Піліпа павезлі ў шпіталь, а яго Перуна аддалі байцу, у якога ў баі забілі каня. У гэты ж дзень эскадрон паехаў ад нас назаўсёды. Больш нікога з байцоў мне сустрэць не давялося.
Вось і ўся гісторыя маёй баявой трубы.
Вісіць яна на сцяне, паблісквае начышчанай меддзю і маўчыць. Часам унук возьме яе і пратрубіць сігнал трывогі, якому я навучыў яго — на ўсякі выпадак.
1979
19 Зак. 2563
КАСТУСЬ ЦВІРКА
(нарадзгўся ў 1934 г.)
ЗАЙЧЫКАЎ ХЛЕБ
Заяц полем бег між бабак, Каласоў сабраў ахапак, На шырокім пні яловым Змалаціў іх адмыслова, А зярняты ноччу зорнай Размалоў цішком на жорнах. Раніцой з лясной крыніцы Зачарпнуў жывой вадзіцы I ў ліповай дзежцы белай Рашчыніў свой хлеб умела. Замяшаў яго, руплівы, На густым тумане сівым, На касцянак паху вінным I на ягадзе рабіны.
А счакаўшы, з голля, шустры. Разлажыў агонь пад кустам I на трох лістах дубовых Пасадзіў хлябок на дровы. Аж да змроку з лесу ў высі Смачны дым струменем віўся. Калі ж бохан стаў румяны, Зайка выняў хлеб старанна I, абмыўшы ў белых росах, 3 ім пабег да сенакосу.
Там, з касцамі сеўшы, заяц Тату ў торбу даў акраец. Ну, а тата мне, вядома,
Кастусь Цвірка
579
Гэты хлеб прынёс дадому. Ён на выгляд — як і ў нас, Ды смачнейшы
У сто раз!
1964
СПРЭЧКА ЗВЯРОЎ
Заспрачаліся звяры:
— Хто дужэйшы у бары?
— Я! — ускочыў зайка з куста
I падняў качан капусты.
— Я! — вавёрка адказала,— Я не гэта падымала.
— Я дужэйшая, сястрыца,— Умяшалася лісіца.—
Я ўначы праз лес вялікі Несла з вёскі аж індыка! Тут янот узняўся ў хвілю: — Я абедзвюх вас асілю!
— Вы не слухайце — ён брэша:
Я ў бары яшчэ дужэйшы! —
Крык пачуўся барсука: — Я падужаў і ваўка!
He ўстрымаўся тут мядзведзь:
— Хопіць вам ужо гудзець!
Паглядзіце на мяне ўсе:
Я дужэйшы самы ў лесе!
Вось вялізны гэты камень
Падыму я перад вамі!
— He хваліся лепей, мішка,— Выйшаў грозны зубр з зацішку.— Каб пакончыць гэту спрэчку, Скіну плот вялізны ў рэчку!
Толькі зубра ўжо ў бары
580
'НЯ>
I не слухалі звяры: — Я дужэй! — А я ўдвая! — He, няпраўда — я! — Я! — Я!
Так раўлі яны — аж змоклі, Ды раптоўна ўсе замоўклі. Між травы якраз памалу Тут мурашка прапаўзала. На спіне без крыку й гулу Доўгі сук яна цягнула.
Ну, а ён — няма цяжэй — За яе ў сем раз даўжэй! Тут звяроў такі ўзяў сорам — Хоць вазьмі залазь у норы! Неўпрыкметку разышліся I дадому падаліся.
I ніколі з той пары He спрачаюцца звяры.
1964
ЛАДКІЛАДУШКІ
(Па народных матывах)
Ладкіладушкі, Прыляцелі птушкі, Селі на варотах У чырвоных ботах, Сталі шчабятаць, Каму хлеба даць. — Петрыку — даць? — Даць!
Ён і з татам араў, I каменне збіраў,
Кастусь Цвірка
581
I пужаў вераб’ёў, I палетак палоў!
— А Паўліку — даць? — Даць!
Ён снапы падаваў, Перавяслы зрываў, Малаціў да рос I трасянку трос!
— А Юзіку — даць? — Даць!
Ён і зерне збіраў, Ён і крупы драў, I цеста мясіў, I ваду насіў!
— А Саўку — даць? — He даць!
Ён і з татам не араў, I каменне не збіраў, He пужаў вераб’ёў, Палетак не палоў, Снапы не падаваў, Перавяслы не зрываў, He малаціў да рос, Трасянкі не трос, Зерне не збіраў, Круп не драў, Цеста не мясіў, Вады не насіў!
He для Саўкі хлябок, Бо Савось — абібок!
Ладкіладушкі, Паляцелі птушкі.
1964
АРКАДЗЬ ЧАРНЫШЭШЧ
(1912—1967)
ДЗВЕ ТАНІ
У мяне ёсць унучка Таня. Вельмі прыгожая дзяўчынка. У яе русая галоўка, вялікія шэрыя вочкі і трошкі кірпаты носік. Яна вельмі любіць рысаваць і слухаць казкі. Чытаць Таня яшчэ не ўмее, але некаторыя літары ведае і рысуе іх. Акрамя таго, яна ведае многа вершаў. Гэта мама яе навучыла. Ну і, вядома, Таня любіць расказваць іх мне.
— Слухай, дзядулька Мікулька,— кажа
яна,— от што я табе раскажу. Слухай!
Яна заве мяне дзедам Міхедам, дзядулькам Мікулькам, а іншы раз проста дзядулькам. I я слухаю, як яна расказвае:
Надышлі марозы,
Рэчку закавалі, Белыя бярозы Інеем прыбралі.
Асабліва любіць яна расказваць пра хлопчыка:
«Мамачка, галубка,—
Просіць сын так міла,— Можа б, ты на рэчку Пагуляць пусціла...»
Я люблю сваю ўнучку Таню. Ды яе ў хаце ўсе любяць: і бабка, і дзядзькі, і цёткі.
— Дзядулька, дай мне чырвоны аловак.
I я даю ёй аловак, у якога адна палова чырвоная, другая сіняя.
Аркадзь Чарнышэвіч
583
— Дзядулька, дай мне паперы.
I я даю ёй паперы, хоць мне і шкада. Залішне многа траціць яна чыстай паперы. Кожны дзень дай ды дай то ліст, то два.
Затое Таня і мяне слухаецца. Скажу прынесці акуляры ці падаць чаравікі, яна ахвотна падае.
Усё ў нас ішло добра, ды пачаў я прыкмячаць, што на маім стале парушаецца парадак. Як толькі адлучуся з дому, нехта бярэ маю паперу, нехта ломіць завостраныя алоўкі, нехта раскідае па ўсім стале напісаныя мной старонкі. Потым нехта разліў маё чарніла.
— Гэта твая работа? — запытаў я аднаго разу ў Тані.
Маўчыць мая ўнучка.
— Значыць, твая?
Таня кіўнула галоўкаю.
— А ты хіба забыла, што я казаў, каб нічога не чапала на маім стале.
— А сам жа ты чапаеш?!
— Я не чапаю. Я працую за сталом і ведаю, дзе што ляжыць. У мяне на стале парадак, бо гэта маё рабочае месца. А ты разбураеш мой парадак, замінаеш мне працаваць.
Таня маўчала. Яна, відаць, пра нешта дуМала.
— Я ж не чапаю тваіх лялек,— гаварыў я далей.— He раскідаю тваіх цацак. Дык чаму ж ты раскідаеш маю паперу?
Нічога не адказала мне Таня, і я падумаў, што яна ўсё зразумела. Але я памыліўся. Аднойчы ранкам я пачуў, што бабка загадвае Тані абуцца, а яна не хоча, бо ўчора вечарам закінула некуды панчошкі. I не хоча сама шукаць, а загадвае бабцы. Я адразу пайшоў туды.
— Таня,— сказаў я,— прынясі мае акуляры. Я забыў іх у сваім пакоі.
— Вазьмі сам! — адказала мне Таня.
Тады я папрасіў яе маму:
— Тамара, пакліч сюды нашу Танечку.
— Дзядулька, я ж тут! — засмяялася мая ўнучка.
— Мне патрэбна не ты, а другая, харошая Таня. Тая, што слухаецца старэйшых, што не бярэ сама дзедаву паперу. Пакліч мне, Тамара, харошую Танечку.
— А куды мы дзенем гэту? — запытала бабка.
— Дзядулька! — закрычала ўнучка.— У нас жа няма другой Тані! Гэта я — Таня!
— He,— адказаў я.— He ты. Ты — Таня непаслухмяная, лянівая. He хочаш панчошкі свае знайсці. Чаравік некуды закінула. А ў нас ёсць Таня другая. Яна добрая і харошая. От я і клічу яе, каб яна мае акуляры прынесла ды знайшла свае панчошкі і чаравік.
— Дзядулька! Дык гэта ж я! — закрычала Таня і пабегла па мае акуляры. Потым яна знайшла свой абутак.
I от цяпер у мяне дзве ўнучкі: Таня харошая і Таня дрэнная. Але дрэнная Таня ўсё радзей і радзей бывае ў нашай хаце. Я ўпэўнены, што скора ў мяне будзе толькі адна ўнучка — Таня харошая.
1962
ЛЕАНІЛА ЧАРНЯЎСКАЯ
(1893—1976)
«МОЙ МІЛЫ ТАВАРЫШ...»
Вецер зрываў пажоўклыя лісты з клёнаў і доўга кружыў у паветры. Дзеці з крыкам: «Парашуцікі, парашуцікі!» — стараліся схапіць іх на ляту. Дзень быў хоць і ветраны, але на дзіва цёплы і сонечны.
У суседнім будынку школы, дзе зараз змяшчаўся шпіталь, вокны былі расчынены, і раненыя, цесна абсеўшы падаконнікі, грэліся на сонцы.
Паміж будынкамі школы і дзіцячага сада быў вялікі агарод. Адзін з раненых, склаўшы далоні рупарам, крыкнуў:
КНІГІ ОНЛАЙН
