XIX стагоддзе
Навукова-літаратурны альманах. Кніга першая.
Выдавец: Выдавецтва БДУ
Памер: 213с.
Мінск 1999
4 soli сакрэтна.
5 Кусташ нахавалыіік музея, бібліятэкі.
6 Salve! Вітаю!
7 кансаляцыю суцяшэнне, адпачынак, пацеха.
114
Ігнат Ходзька
нашу цэлебрацыю1. I калі мудрая мазгаўня, дадаў сн, звяртаючыся да мянс, то праіпу на амбон, от цо ест!
Ахвотаа згаджаюся з пабожнаю прапановаю ксяндза-кустапіа, добрадзея. Што ж да гэтага пана, дык прачытай, Рэвэрэндысімэ, гэты ліст, можа лспей за мяне зразумееш сэнс ягоны і абодвум нам парадзіш.
Узяў ксёндз-кусташ ліст, прабег вачыма:
Што ж тут незразумслага, прамовіў. Ксёндз-прыёр глыбоцкі просіць цябе, ойча, каб падаўцу гэтага лісга, папу Міхалу Лаўрынавічу, былому маршалку двара папа ваяводы ***, даў сховішча ды іішіыя выгоды на колькі дзён, і запэўпяс цябс капланскім словам, што ўцёкі і перапрананне ягамосця нс з яго, барапі Божа, віны адбывасцца ці якога жсцэсу, а голькі як спосаб вывернуцца з рук няслуіпна in summo gradu2 ўгневанага на яго ваяводы. От цо ест! Дык чаго тут сушыць сабе галаву?
Але post scriptum з другога боку! Verte\
Ara! Verte. He заўважыў, і чытаў: «Дбаючы пс так пра зямнос пічасцс майго сваяка, як пра ягонае вечнае збаўленне, я прапанаваў яму стап наш духоўны. За кароткі час не мог зразумець, у якую глебу трапіла зернс. Una salus servire Deo, caetera fraudes!.. intelhgis? Prudenter age! ... et fiat volumes Dei4».
Est res, el nulla res est! Ёсць рэч i няма рэчы! От цо ест! сказаў ксёндз-кустаіп, кладучы ліст на стол, і што скажа ягамосць на іэта?
Я нічога не адказаў на гэта ксяндзу-прыёру ў Глыбокім і іу і не маю чаго сказаць.У кожным станс, здасцца мне, можпа заслужыць збаўленнс.
Праўда! Шчырая праўда bene dixistP. Or no ecr! Алс i тос праўда, што з пэўнага іпляху да збаўлення, калі ён надарыцца, сыходзіць няварта. I калі памерыпіся яго абраць, дык станавіся пашым братам бернардынам! Значна пэўнейшае ў пас збаўленне душы, чым у ксяодзоў-кармелігаў. От цо ест!
А гэта чаму? запытаўся, закрануты за жывое прыёр.
А таму, што мы, жывучы з міласціны, у штодзённай практыцы звяртаемся да галоўнай хрысціяпскай цпоты пакоры, якая, як ведаеце, нябёсы працінае. От цо ест! Ну, але computatis computandi^, на чым спыніліся? I, пе чакаючы адказу, казаў далей: Я дам найлепшую параду. У тваім, ксёндз-прыёр, кляпггорыку пану экс-маршалку будзе і цсснавата, і галаднавата. От цо ест! To я реіо тесйт1, мой дабрадзею!
' цэлебрацыю урачыстае набажтства.
2 in summo gradu у наступе.
3 Verte перавярйі.
4 Una salus servire Deo, caetera fraudes!.. intelhgis? Prudenter age! ... et fiat voluntes Dei Адзіны шлях збаўлешія y службе Божай, астатнія марнасць! Разумееш? Чыні мудра... і няхай дзеецца воля Божая.
s dene dixisti добра сказаў.
6 computatis computandis разважай разважліва.
7 peto mecum пастараюся.
ІгнатХодзька Н5
Ахвогна дам табе victum et amictum\ накуль цябе Бог на тое ці іншае накіруе; як маршалак двара вялікага пана ты мусіш ведаць сгаловы парадак, дык дапаможаш мне падрыхтаваць заўтраліні абед, а пасля прыпяць нашага правінцыяла, на прысзд якога спадзяюся. От цо ест! A цябе, татулепька, чакаю заўтра а дзевятай у закрыстыі. ValeP
3 тае прычыпы, іпто ксёндз-прыёр мянс зусім не затрымліваў, наадварот, здаваўся задаволеным і развітаўся больш сардэчна, чым прыняў, дык я, апрануўшыся па-даўняму, з Эльжуткаю пры баку, a падушкаю пад пахаю, пайшоў за ксяндзом-кусташам.
Размясціўся я ў кляштары хутка і лёгка. Кусташ прызначыў мне келлю ахайную і вясёлую, якая мнс адразу ж спадабалася. Забяспечыў харчам і выгодамі, і ўрэіпцс алавяны збан з выдатным півам паставіў на стале.
Заняўся я заўтрашнім абедам, маючы на паслуіі старога брата канагшро'. Агрымалася ўсё нашмат лепей і смачней, чым было дасюль. Пасля гэтага псршага выпрабаваппя ксёндз-кустаів: прапанаваў мнс дазор над заможнаю кляштарнаю дыспенсаю1 і піўніцаю; я нс адмовіўся, бо мы з ім нібыта ўжо пабраталіся і палюбілі адзін аднаго. 3 дня па дзень усё больш і болып падабалася мнс гэтас спакойнас :і пабожнае жыццё сярод братоў, а жаданне вярнуцца ў свст усё больш і больш знікала.
Такою была, відаць, воля Пана Бога! Бо і развагі над словамі ксяндза-прыёра глыбоцкага часта прыходзілі мнс ў галаву, і што самае важнас калі рапіцою ішоў на імшу і пабожна яе слухаў альбо прыслужваў ксяндзу-кусташу, які найчасцсй псріпую імшу адпраўляў сам, дык так соладка, міла й спакойна рабілася на сэрцы, як ніколі пс бывала ў свсцс. Пасля імшы ксёндз-кусіапі занрашаў мяпе да сябе на каву.
Паслужыўіпы Богу, казаў ён, можам смсла, нане Міхалс, падумаць і пра цялсспы падмацунак. От цо сст!
Пасля кожны браўся за свае справы, а я на кансіліум з братам канапарам адносна абеду, які з часу майго прыезду ў кляштар заўсёды быў смачнейшы, чым рансй, за што мнс Patres et Fraires5 шчыра дзякавалі.
Пасля абеду requies6 амаль у кожнай келлі, post requtm1 альбо ўзаемныя адвсдзіны і colloquies мудрыя, а часам і показкі вясёлыя, але сціплыя, альбо праходка ў садзе, а там кеглі і піва de puro gram* дзсля ахалоды,
' victum et amictum харч i прытулак.
7 Vale! Бывай!
3 канапар манах. які пгрымае ключы ад кляштарнае спіжарні і піўніцы.
4 дыспеііса вызваленне ад захаваійія кляштарнае дысцыпліны. Тут: спіжарня.
5 Patres et Fraires айцы і браты.
‘ requies спакой, адпачынак.
7 postrequim пасля адпачынку.
5 colloquia размовы.
9 de puro grano з чыстых зерііяў.
116
li ііаг Ходзька
альбо мядок дзеля настрою. Так і не заўважыш, як прыйдзе вечар, а тады шашкі, мар’яж на бабы, а часам і на дробязь у мілай камнаніі аж да silentium, на якос, як іолькі дадуць званок, кожны східясцца ў сваёй келлі над зрэбнікам, і толькі ксёндз-кусташ зрэдчас пройдзс па калідорах, stricte1 пільнуючы манаскія нравілы. I нс кажу пра тое, што кожны паводлс свас насады ў законе і абавязку ў кляіптары, у касцёлс, у хоры і на хорах, ні на хвіліну не схібіць, аніводнага пацсра нс забудзс. Бо, як кажа ксёпдз-кусташ: «Што Богу, тое Богу!»
Ужо колькі тыдняў я быў у кляпітары, калі ксёндз-прыёр глыбоцкі даслаў куфэрак і ўсс мас манаткі, выпрасіўпіы іх нсяк у ваяводы. Гэта нагадала мне, што лрыйпюў час падумаць нра свой лёс.
Я паразвепіваў у келлі дзеля прасушкі жупаны, куніупіы, каіюты. Два мае слуцкія паясы адзін баіаты, залагы, у карііавую луску, друіі прыгожы ядвабны расклаў на стале, et id genus2 усё, пгго было ў куфэрку, калі зайпюў да мяне ксёндз-кустапі.
А што гэта за закрыстыю ўпрыгожыў ты, панс Міхалс? занытаў ён. Гэта мас лахмапы, іпто прыслаў ксёпдз-прыёр глыбоцкі.
А ў душы я быў задаволспы: кусіаш мог усё ж пабачыць, шіо я нс з-пад плоту вылез.
От гэта была б прыгожая мантыя ла asperges^. казаў ён, гладзячы мой лігы пояс. 3 жупанаў градэтуравых і атласавых арнаты, з кунтуіпоў antepedia4, а з уладальніка, звяртаючыся да мянс, бернардын. Оі цо ссг!
Няраз мнс гэта, Рэвэрэндысімэ, у думках з’яўлялася, але...
Што за «але»? перапыіііў ёп. Ахвяра свсцкас марнасці і самога сябе на службу Божую пс мас аніякіх «алс»! Што ў гэтым кепскага? Д’ябал на свсце скача вакол цябе, як воўк каля барана, а ты ад пасу святога Аптопія ўцякаеш, як злодзей ад кайдаіюў. От цо ест! Ці ж габс дрэнна сярод пас?
Добра пакуль. і вельмі добра, але адпо быць сярод вас госцем, a ішпас...
Быць пад абэдыенцыяй5, але ж і ў свеце той, хто служыць, траціць вольнасць, дык таксама мусіць быць над абэдыепцыяй. От цо сст!
Бачыш, Рэвэрэндысімэ, па каплана патрэбна асобная павука. Ці ж мне зноў распачынаць вучобу?
У тваім веку, калі б я заняўся табою, ты мог бы сгаць юбілятам6. Бо
' stride дакладна.
2 et id genus уласнае.
' asperges вопратка каплапа пад час крапленіія люду свянцонаю вадою.
* antepedia занавес перад алтаром.
5 абэдыенцыя тут: прысяга.
‘ юбілят каплан, які святкуе 50-годдзе свайго высвячэння на капланства; але часцей так называюць каноніка, які 40 год спяваў у каплайскім хоры.
Ігнат Ходзька 117
ж ты і латынь ведаеш. От цо ест! Але твой анімуш' нс для гэтага; таму заходзіць так далёка я табе не зычу. Згадзіся на брата sine missa2, засіанься з намі, бсрнардынамі. Бога хвалі, мяса жары! От цо ест!
Гэтая фамільярная нагацыя не всльмі мяпе пераканала. Алс пасля кароткага маўчання ксёндз-кусташ дадаў:
Без жартаў, панс Міхалс, паслухай мяне. Ты пачцівы і пабожны чалавек; з гэтымі вартасцямі пры бласлаўленні Божым табс можа добра папіанцаваць на свеце. Аднак у спакойным манаскім жыцці табс пэўна будзс лепсй. Палюбіў я цябе шчыра і таму не буду доўі а пераконваць, бо ты можаш падумаць я і сам бы падумаў што нс хачу з табою разлучацца ды намаўляю цябе да закопу. Калі нс маеш нсйкіх асаблівых абавязкаў у свсцкім жыцці, па якіх бы ты сумаваў у кляішары, бо чысгае сэрца трэба ахвяраваць Богу; калі ўпадабаў ужо нашае мапаскае жыццс і абавязкі, выконваць якія лёгка, дык раю табе, паклікаўшы Пана Бога на дапамогу, прасіць Ягонае ласкі, каб цябе прасвятліў, а думкі твае і рашэппі паводле свае волі скіраваў. Адправім сёнпя за твас намеры ўрачыстыя няпіпоры. Выслухай іх з набожпасцю і пакораю, а пасля зрабі, што іабе Бог дасць. О і цо ест!
Калі кусташ выйшаў, я нсспакойна хадзіў па келлі, У галавс шумсла... Калі б сн прымушаў мяне, дык я здолеў бы абараніцца; але самае кепскае ў чалавсчым жыцці гэтас "як хочаш!" I іэтак добра, і так кепска... А Бог ведас толькі, піто лспш, што горш. Дык з нецярнлівасцю чакаў пяптпораў.
Калі яны началіся, я, лежачы крыжам, пічыра маліўся і прасіў дапамогі ў Маці Божае, да якое маю адмысловую малпву:
Хго хоча Паннс Марыі служыць
I Яе самым шчырым прыхільнікам быць...
і гэтак далей. Калі пасля гэтае малітвы я падняў заплакапыя вочы на абраз гэтае Папі свету і Каралсвы Нсба, прыйшла думка, нібы кажу Ёй:
- Буду Табе і Твайму святому Сыну да смсрці служыць. Апякунка і заступніца мая! Панна, поўная ласкі! Прымі маю ахвяру; аддалі ад мяне ўсе зямныя свсцкія спакусы! А я прысягаю і шлюбую з гэтага момапгу служыць Табс і славіць Цябс ў законе аж да магілы...
Маліўся я доўга. Калі падняўся з падлогі, ужо пікога не было ў касцёле няшпоры закончыліся. Мніхі пакіпулі хоры, а я застаўся сам-насам. Было ўжо цёмна, толькі лямпа мігцела перад алтаром. Раптам пачуў за спіною крокі. Прымроілася жахлівас. Ажно нобач са мною стаў ксёндз-кусгаш, які сядзеў у спавядальні і чакаў мяпе.
КНІГІ ОНЛАЙН
