Акно ў замежжа
Зоя Доля
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 276с.
Мінск 2015
Вера сумялася і міргнуўшы вейкамі прамармытала:
— Ты зраўняла.
Ліда ўсёахопным шырокім поглядам агледзела наваколле: будынкі, людзей на вуліцы, шумна пралятаўшы ў бясконцай плыні транспарт НаНямізе віравала жыццё блізкае, зразумелае, роднае.
— А табе не шкада пакідаць радзіму?
У глыбіні Верыных вачэй нешта мільганула: аскепкі тугі, самота, шкадаванне.
— У Віктора з бізнесам пачаліся праблемы, прыйдзецца закрываць фірму, ды і так... наогул, накапілася... Мы вырашылі... Трэба ехаць, — цвёрда сказала Вера, адчувалася, што Канада зацягвае, мроіліся вялікія перспектывы.
Ліда ўзняла вочы ў неба. Неверагодны, бяздонны блакіт адкрываў сусвет над стомленым спякотай горадам. Дзве доўгія стужкі белага туманнага дыму, след адлятаючых самалётаў цягнуліся ў паветры, разыходзіліся ў розныя бакі...
Праз некалькі месяйаў сям’я Клыкоўскіх адляцела ў Канаду. Сабака Джымі пароды колі застаўся з Вікторавымі бацькамі ў Мінску. Да яго прыкладаліся дакументы па радаводзе.
Ёся Гельтман наведаў сваякоўу Ізраілі, вярнуўся пасля паездкі ў Мінск, шматзначна паведаміў:
— Мне там клімат не падыходзіць.
Неўзабаве набыўучастак пад Мінскам у катэджнай забудове, узяўся за будоўлю загараднага дома.
3 Канады Вера прыслала Лідзе ліст.
«Добры дзень, Ліда. Прывітанне з Канады.
Выбрала вольную гадзіну, вырашыла табе напісаць. Часу бракуе, усё справы ды справы. Трэба ўладкоўвацца на новым месцы, паперы афармляць, розныя дакументы, шукаць працу і г. д. Прызвычайваемся паціху... Дзесяць дзён па прыездзе у Таронта пражылі ў гатэлі, потым нанялі кватэру. Плацім семсот пяцьдзясят долараў за тры пакоі. Кватэра амаль пустая. Убудаваная шафа і два ложкі. На кухні — пара шафак, пліта і стол з табурэтамі. 3 кватэрай выйшла гісторыя Як толькі прыляцелі, Віктор патэлефанаваў сваім знаёмым, я табе расказвала, яны самі з Мінска, пераехалі сюды раней і некалькі гадоў жывуць у Таронта. Віктор ім патэлефанаваў і папрасіў дапамагчы наняць кватэру. Пасля таго як яны даведаліся, што мы — у Канадзе, то адключылі тэлефон і не выходзяць на сувязь. А ў Мінск нам з Канады тэлефанавалі часта.
Канада — не Еўропа. Прызнацца, я ўсё ўяўляла некалькі інакш...
Запісалі дачку ў школу, а там амаль усе вучні цемнаскурыя: афрыканцы, азіяты. Яна іх не разумее, у іх іншы менталітэт. У класе ўсяго чатыры чалавекі еўрапейцы. J адукацыя мне не спадабалася. Дачка расказвала, што ў школе ніхто з вучняў не рыхтуецца да ўрокаў. Прыйдуць, пасядзяць на занятках і — дамоў. Чаму яна можа там навучыцца7 Я падумваю, каб аддаць Насцю ў платную прыватную школу...
Працу па спецыяльнасці пакуль не знайшлі ні я, ні Віктор. Усё даволі складана...
Да пабачэння Чакаю адказу.
Вера.
Красавік 2000 г.»
Ліда чытала ліст і ўзгадвала іх размову ў летнім кафэ на Нямізе. Яшчэ раз прабегла па лісту вачамі: прыгожы, каліграфічны, буйны почырк на белым аркушы.. аповед аб рэчаіснасці. Ліда без затрымкі напісала адказ, падзялілася апошнімі падзеямі мінскага жыцця. Ліст адаслала ў далёкую заакіянскую Канаду і... перашска перапынілася.
Праз год ад знаёмых Ліда даведалася: Вера пайшла працаваць афіцыянткай у рускі рэстаран. Рэстаран рускай кухні адчыніў яўрэй, пераехаўшы ў Канаду з Украіны.
Той ліст Лідзе быў першы і апошні. Лістоў Вера больш не пісала.
АЛЕГIХАЛІФЭ
Восеньскі халодны вечар ахінуў горад Тмжыў дробны дождж. Мокрыя ліхтары раскідвалі па вуліцы трапяткое зыбкае святло, што водбліскамі залятала ў акно кватэры. У паўйёмным пакоі на канапе, нахіліўшыся бліжэй да скупога святла настольнай лямпы, сядзеў Алег Іванавіч Пракапчук—самотны мужчына без шкодных звычак. Ён нетаропка гартаў аўтамабільны часопіс. На бліскучых старонках з’яўляліся і знікалі перагорнутыя карцінкі новых марак аўтамабіляў Рука дакранулася да чарговай старонкі і застыла. Прыслухаўся. За сцяной у суседскай кватэры штосьці дзеілася. Адтуль нязвыкла даносіліся прыглушаныя мужчынскі і жаночы галасы, дзшячы пісклявы смех, соўгалі мэблю, a павінна быць ціха. Алег Пракапчук добра ведаў сваю суседку Эльвіру Францаўну, ветэрана савецкага і постсавецкага гандлю. Маладзіўшаяся, з натапыранай высокай прычоскай, падцягнутая пенсіянерка жылаўтрохпакаёвай кватэры адна, жыла ціха, амаль бязгучна. Вясёлыя кампаніі Эльвіра Францаўна Шпакоўская не вадзіла, бо яны маглі падрапаць паркетную падлогу і сапсаваць мэблю, якую суседка берагла як музейную каштоўнасць. Алег прыкідваў і так і сяк і не знаходзіў тлумачэння, што гэта за людзі вірыдуюць у кватэры спадарыні Шпакоўскай. Падазрона неяк.,. Ён зноў узяўся за часопіс, аднак аўтамабільныя навінкі не ішлі да галавы. Пакрысе падкраліся успаміны, як ён некалі з няхітрым скарбам засяліўся ў гэты стары дом у танна набытую занядбаную аднапакаёўку і літаральна праз некалькі дзён па прыбыцш быў запрошаны ў кватэру Эльвіры Францаўны для знаёмства.
Трохпакаёўка суседкі была невялікая, хрушчоўская, затое абсталяваная з размахам і густам гандлёвага працаўніка: хрустальныя люстры блішчэлі пад столлю, варсістыя в’етнамскія дываны ўсцілалі паркетную падлогу, а мяккую мэблю абцягвала
бліскучая паласатая абіўка. У вузкую спальню Эльвіра Францаўна ўхітрылася запхнуць грувасткі імпартны гарнітур, каб было «па-багатаму». Ложак спальнага гарнітура займаў паўпакоя і ўражваў высокай спінкай, аздобленай ля ўзгалоўя накладнымі дэталямі-выкрунтасамі. Пры Савецкім Саюзе працавала Францаўнаў цёплым месцы тавараведам у краме гаспадарчых тавараў і мела блат у сферы гандлю, што дапамагаў набываць дэфіцытныя мэблевыя гарнітуры. Потым сітуацыя ў краіне змянілася, Беларусь здабыла незалежнасць, і Францаўна змянілася разам з сітуацыяй. Занялася бізнесам. Падчас разгулу камерцыі займела яна на будаўнічым рынку два гандлёвыя павільёны з жырандолямі і добры ад іх прыбытак. Калі ж прыбыткі праз некалькі гадоў з-за канкурэнцыі знізіліся і не было ўжо ад гандлю ладнага навару, Францаўна зноў змянілася разам з сітуацыяй, кінула бізнес, прадала гандлёвыя павільёны і пачала жыць размераным пенсіянерскім жыццём.
Кватэра інжынера-электрыка Алега Пракапчука выглядала Папялушкай супраць пакояў Эльвіры Францаўны. Шпалеры, шэрыя ад часу, здавалася, уеліся ў сцены яго аднапакаёўкі, у ванным пакоі кафля старамоднага памеру пятнаццаць на пятнаццаць сантыметраў няроўна выкладзеная, месцамі абвалілася і расфарбоўкай вяртала да густаў трыццацігадовай даўніны былых уладароў кватэры. Пракапчук купіў аднапакаёўку тры гады таму пасля разводу з жонкай. Так і жыў без рамонту. Грошай катастрафічна не ставала — сплачваў крэдыт. Каб пераехаць ва ўласную кватэру, прыйшлося павылузвацца. Былая жонка заграбастала ўсю сумесную маёмасць уключна з трохпакаевай кватэрай, а яго выггравіла ў самастойнае жыццё з адным чамаданам. Уратавала імпазантнага інжынера Алега Пракапчука ад бамжоўства бацькоўская дача. Дачны дамок, збудаваны цягавітымі продкамі паблізу Мінска, ён прадаў, яшчэ набраў пазыкаў і купіў гэтую аднапакаёвую «раскошу».
Літаральна на другі тыдзень, як засяліўся, Алег па просьбе Эльвіры Францаўны навешваў хрустальнае бра ў пярэдняй яе кватэры. Гэта была праверка: Францаўна вывучала новага суседа, размяняўшага пяты дзясятак інжынера-электрыка Алега
Пракапчука, на прадмет шкодных звычак. У той памятны дзень яна міла назвала яго Алежкам, паправіла хрустальныя вісюлькі, аздабляючыя прымацаванае на сцяне бра, і позіркам, у якім Hernia было ад следчага, зазірнула яму ў вочы. Разгледзеўшы, што ён бяспечны, спадарыня Шпакоўская страціла даяго цікаўнасць.
За кароткі час, што прабыў у кватэры суседкі, Алег паспеў пабачыць, як няблага жывуць некаторыя пенсіянеры, абкружаныя хрусталём і в’етнамскімі дыванамі. 3 ветэранам гандлю ў заможнасці ён спаборнічаць не мог. Пазней Алегу сарока на хвасце прынесла плёткі, што гандаль у Эльвіры Францаўны ішоў нядрэнна і ў постсавецкую эпоху, яна і дачнэ збудавала кватэру ў новым мікрараёне, і што дачка Францаўны была цямця-лямця, а зяцёк не надта рупіўся. Зяцёк праявіў стараннасць і спрыт толькі ў пару жаніхоўства, пакуль абіхаджваў адзіную дачку гандлёвага пранаўніка з відамі на перспектыву. Ажаніўшыся, засяліўся ў кватэру да цешчы, сеў ёй на шыю і ножкі звесіў. Зяць любіць узяць. Прыйшлося Эльвіры Францаўны самой займацца адсяленнем маладой сям’і. Даўно завяршыўшы справу ўладкавання сямейнага шчасня дачкі, Эльвіра Францаўна жыла ў сваёй трохпакаёўны пенсіянерскім спакойным жыццём. Трымалася яна адасоблена, абмінала «дзеравенскіх» бабулек, што сядзелі на лаўцы ля пад’езда. «Дзеравенскія» бабулі пражывалі з ёй ў адным доме ў цэнтры Мінска на вуліцы Куйбышава, але ёй, якая таксама прыехала некалі ў маладосці з вёскі ў сталіцу, з імі было не па дарозе, бо яны не рабілі манікюру і не насілі на безыменным пальцы залатога пярсцёнка з шырокім авальным каштоўным каменем. Раніцай Эльвіра Францаўна піла гарбату з лаймам, а яны і не ведалі, што гэта за лайм такі.
«Дзеравенскія» бабкі змаўкалі, калі Францаўна праходзіла паўз іх да пад’езда, і, як толькі зачыняліся дзверы, пачыналі перамываць ёй косці. Яны даўно і ўзаемазгодна пастанавілі, што Эльвірка добра крала, ды так спрытна, што і сабе кватэру абставіла, і дачцэ хапіла. Нехта паспрабаваў сказаць, што цяпер гэта называецца бізнес. На яго адразу зашыпелі. Бізнес у гэтым калектыве лічыўся словам для лаянкі. Самі ж бабулі прымяраліся да святош. Сцягнутае імі ў працоўныя гады з мясакамбіната мяса
з каўбасой і фарба з будоўлі ў лік крадзяжу не прымалася. Хіба яны кралі? Яны бралі сваё, тое, што ім не даплаціла дзяржава. А вось Эльвірка — то іншая справа .
Гармідар у кватэры Францаўны выклікаў вялікая здзіўленне. Алег адклаў часопіс, падняўся з канапы і чамусьці на дыбачках, крадучыся ў паўзмроку, нячутна падышоў да сцяны, прыляпіўся да яе вухам. Людзі за сцяной размаўлялі, як яму здалося, на незразумелай мове. Куды ж падзелася Эльвіра Францаўна9
Перад сном, варочаючыся на жорсткай раскладной канапе, Алег Пракапчук спрабаваў асэнсаваць апошнія падзеі ў суседняй кватэры. У галаву нічога путнага не прыходзіла. так і заснуў не разгадаўшы таямніцу. Наступныя два дні за сцяной было ціха, і Алег забыўся на здарэнне...
На вуліцы гаспадарыла восень. Дрэвы, як хамелеоны, змянялі колер. Лісце, нядаўна яшчэ зялёнае, хутка губляла фарбу, жаўцела і, ападаючы дываном, усцілала дол. Вецер церушыў лістовы дыван, узнімаў ў паветра, жменямі кідаў на асфальт. Махаючы гальнікамі, прымацаванымі на доўгае цаўё, дворнікі змяталі апалае лісце. а яно, нібыта дурэючы, сыпала зноў Жоўты ліст адарваўся ад галінкі і, павольна крутнуўшыся ў паветры, прыліп на лабавое шкло Алегавай машыны, — вітанне залатой восені. Вечарэла. Алег, стомлены пасля працоўнага дня, заязджаў у двор дома. Дваровая пляцоўка была ўздоўж і ўпоперак цесна застаўлена машынамі. Ля яго пад’езда між машынамі, як на замову, праглядалася вузкай шчылінай адзінае вольнае месца. Алег пад’ехаў бліжэй і павольна затармазіў. За паркоўкай паміж дрэў ён нечакана заўважыў чорны цень. Жаночая постаць, агорнутая з ног да галавы чорным пакрывалам, стаяла павернутая да Алега спінай. Постаць крумкачыным крылом падняла руку уверх, махнула, падзываючы да сябе дзяўчынку. Дзяўчынка гадоў пяці набірала ахапкамі лісце і падкідвала ўверх. Смаляныя валасы высокай капой кучаравіліся на галаве дзіцяці. Барвова-жоўтае лісце, падаючы, праслізгвалапаваласах, пасмуглявымкруглым дзіцячым твары і сыпалася да ног. Жанчына нахілілася. падняла з зямлі кляновы ліст, павярнулася і зірнула на Алега. Гэта была