Баяннае мастаптва ў Беларусі
Памер: 185с.
Мінск 1997
Мастакі загадзя інтуітыўна прадчувалі, а потым пасвойму неражывалі гістарычныя катаклізмы 19141918 гадоў. Усе калізійныя абставіны часу першай паловы XX стагоддзя рэзка змяшлі эстэтычнае мысленне творчай эліты і напоўнілі змеп мастацтва новымі ідэямі. Творчасць А.Белага, А.Блока, У.Маякоўскага, С.Пракоф’ева, М.Мяскоўскага, Д.Шастаковіча ў Расіі, П.Хіпдэміта, А.Онегера, А.Шонберга. Д. Мійё, К.Шымапоўскага ў Еўропе яскравае таму сведчанне. Змяніўся не толькі змест, дабавіліся не толькеі выразныя сродкі, але з’явіліся і новыя жанры.
Шырокай хваляй распаўсюдзілася масавая песня, розная па зместу і стылістыцы — налітычная, лірычная; бытавая. У сувязі з новым светаўспрыманнем аўтараў карэным чынам трансфарміраваліся сур’ёзныя жанры — сімфонія, інструментальная саната, канцэрт. Іх гучанне часам змяшчае песенныя інтанацьн, з другога боку, яно тыпічнае паглыбленым інтэлектуалізмам, Нярэдка сціраюіша жанравыя грані, нараджаюцца змешаныя жанры — канцэртпаэма, канцэртсімфонія, санатабалада. 774
Сродкі выразнасці абагачаюцца дадэкафоніяй, пуантылізмам, санорыкай.
К сярэдзіне стагоддзя рэчышча новых плыняў панаўняецца музыкай для народных інструментаў. Невялікімі, асцярожнымі крогілямі ў камернае музычнае мастацтва ўліваюцца самабытныя творы для баяна. Да развітога вякамі еўрапейскага інструменталыіага рэпергуару яны далучаюцца спачатку малым скарбам, потым інтэнсіўна памнажаюцца. Удалыя спосабы ажыццяўляюцца па ўсіх стылявых напрамках. Сёнля прафссійная баянная музыка, створаная савецкімі і сучаснымі кампазітарамі, ахоплівае ўсе жанры, магчымыя ў чатырох формах выканальніцтва (сольнай, ансамблевай, аркестравай і акампаніруючай) j сведчыдь аб тым, што сама ўжо дасягнула самастойнага стылявога ўтварэння.
* * *
Зыходзячы з таго, што музыцы ўласцівы дзве якасныя формы ўздзеяння — эмацыянальнапачуццёвая і духоўная, першая з іх — геданістычная прыводзіць свядомасць да асалоды, благадушнабесклапотнага душэўнага стану; ■ другая — абагачае ўнутраны свет, асвяжаючы розум і душу новым жыццсвым змсстам. Носьбіты высокага мастацтва бачаць сэнс свайго існавання на шляху вялікіх духоўных мэт. Сведчанне таму ўся гісторыя музыкі. У такім творча самастойным імкненні кампазітар усё ж не можа самаізалявацца і абысці акаляючую яго рэчаіснасць. Яна заўсёды з’яўляецца галоўным прадметам асэсавання. Усё ў яго творчасці праходзіць праз прызму ўласнага светапогляду, самасвядомасці, філасофскага разумення і перажывання. У гуках яго твораў застаецца самая дакладная інфармацыя аб духоўным свеце, аб месцы ў жыцці і ў мастацтвс.
Выканаўцу належыць роля пасрэдніка паміж камназітарам і слухачом. Яго дзейнасць з’яўляеіта нсабходнай у авалоданні мастацкімі каштоўнасцямі напісанай музыкі з мэтай прывесці публіку да яе разумення. Усё перададзенае выкананнем, калі яно ажыццяўляецца неакрэслсным, няўсвядомленым псражываннем пад уздзеяннем толькі эмапыянальных імпульсаў, імкнснняў, успышак нс можа пакінуць значнага следу ва ўспрыманні і знікае з памяці слухача. Таму толькі глыбіня ідэі можа паставіць выкананне на мастацкі ўзровень шэдэўраў музычнай класікі. Калі ідэя не раскрыта, а для яе раскрыцця не хапае всдаў, каштоўнасць твора знікае нават пры самых 175
вялікіх віртуозных і эмацыянальных здолыіасцях выканаўны. Спадзяванне толькі на інтуіцыю малая падстава для поспеху бадай не толькі вучня, але і вопытнага майстра. Нават Моцарт мяркуючы па гістарычных крыпіцах, дакладна вызначаў свае ідэі і ясна іх акрэсліваў. Зразумела, ўсведамленне не можа даходзіць да схематычна сканструяванай праграмы. Яно павішіа быпь мастацкім і весці толькі да творчых дзеянняў. Нотны тэкст нямы, нсжывы, калі ў яго пе загляпе блізкі на духу і адукавань; розум. Прыклад таму лёс сладчыны І.С.Баха. Яна, як вядома, праляжала сто гадоў пахаваным скарбам, пакуль музычныя навукоўцы не змаглі асэнсаваць змест і дух яго твораў. Дагэтуль яны ўспрымаліся як канструктыўны спрыт. Гістарычна пераменлівае навуковас асвятленне бахаўскага кантрапункту, папершае, само па сабе паказала ацэначную эвалюцыю творчасці кампазітара, надругое ж, на працягу двух з наловай стагоддзяў неабдымны па глыбіні і разнастайнасці думкі ўнутраны свет. Веды, аналітычная культура павінны быпь накіраваны на развіццё дару тлумачэння на прымнажэнне вопыту інтэрпрЗтатара. У гэтым залог яго творчага даўгалецпя і слухацкага прызнання.
176
Рэкамендуемая літаратура
1. Атлас музыкальных йнструментов народов СССР. М., 1963.
2. Асафьев Б. Вйденне мнра в духе музыкн. // Блок н мўзыка. М_, Л., 1972. С. 857.
3. Асафьев Б. Музыка города й деревня//Музыка й революцйя. М., 1926. № 3. С. 68.
4. Асафьев Б.Музыкальная форма как процесс. М., 1971.
5. Асафьев Б. Предйсловне//Курт Э. Основы лннеарного контрапункта: Рус. nep. М., 1931. С. 1131.
6. Асафьев Б. Теоряя музыкальнойсторяческого процесса как основа музыкальнонсторйческого знання//3адачй н методы йзученйя йскусств. Пг., 1924. С. 6380.
7. Басурманов А, Справочннк баяннста. М., 1982.
8. Баян й баяннсты.: Сб. метод. матерналов. Вып. 1. М., 1970; Вып. 2. М„ 1974; Вып. 3. М„ 1977; Вып. 4. М., 1978. Вып 5. М., 1981; Вып. 6. М., 1984; Вып 7. М., 1987.
9. Бокава В. На сцэне аркестр баянаў//ЛіМ. 1978. № 23.
10. Браудо Н. Артякуляцйя. Л., 1961.
11. Вертков К. Русскйе народные музыкальные ннструменты. М., 1975.
12 .Вопросы профессйопального воспнтанйя баяняста: Сб. тр.: ГМПН йм. Гнеснных. М., 1980.
13. Гуревйч Л. На верном путн. Работа с гармонястамй в Москве//Музыка й революцня. 1928. № 5 С. 914.
14. Давыдов Н. Теоретнческне основы переложення для баяна ннструментальных пронзведенйй: Дйс. ... канд. йскусствоведення. Кнев, 1972.
15. Дасманов В. Деревенскне йнструментальные кружкя// Музыка н революцяя. 1929. № 9. С. 610.
Хб.Демьянов Н. О работе хоровых й йнструментальных коллектнвов по подготовке к 10й годовіцйне Октября//Музыка й революцня. 1927. № 9. С. 610.
17. Денйсов В. Ярмаркя. СПб., 1911. С. 2526.
18. ДоенарЗапольскйй Н. Заметкя по белорусской этнографйй//Жнвая старяна. СПб., 1893. С. 289298.
19. Дрейден С. Музыка революцнй. М., 1970.
20. Зймйн П. Прйнцйпы рацяональной классйфйкацнн музыкальных йнструментов//Труды по музыкальному ннструментоведенйю. Вып. 1. М., 1926. С. 90126.
21. Йнтонацйя й музыкальный образ.: Сб. тр. М., 1965.
177
22. ЙпполйтповНванов М. Воннствуюіцая гармоняка / Комсомольская нравда. 1928. 25 янв.
23. Казаков Ю, Мой баян/ /Музыкальнавя жнзнь, 1958, № 6. С. 23.
24. Кйров С. Гармоннка двухрядная //Терек. 1915. № 5247.
25. Конкурс гармоннстов: Редакпнонное сообвіенне//Музыка н революння, 1928. № 1, С, 3233,
26. Конкурс гармоннстов: Редакшюпное сообіценне/ . 'Музыка н революцня. 1929. № 1. С. 2829.
27. Конкурс клубных работннков кружков. Кружкн баяннстов // Музыка н революшія. № 11, С, 44, М
28. Луначарскйй А. Гармонь в комсомольсклх рядах/ Смела. 1928. 7 февр.
29. Луначарскйй А. Гармонь на служберсволюцлл//В млрс музыкп. М., 1971. С. 378380.
30. Луначарскйй A. О музыке / /'В мнре музыкл. 1971. С. 393395.
31. Мазель Л. О мелодлн. М, 1952.
32. Мазель Л. О слстемс музыкальных средств л нскоторых прнншшах художественного воздействля музыкл//Ннтонацця л музыкальный образ. М., 1965. С. 225263.
33. Майзлер А. Адкрываць сакрэты майстэрства // ЛіМ. 1978. № 23.
34. М. м Ш. Культнвнровать ллл лзжлвать гармонлку// Музыка н рсволюння. 1927. № 4. С. 1014.
35. Мйрек А. «...Н звучлт гармонлка. М., 1979.
36. Мйрек А, Справочнлк по гармоннкам.М., 1968,
37. Назайкйнскйй Е. О пслхологлл музыкального воспрлятля. М., 1972.
38. Праійко М. Грай, мой баяп/ /Беларусь. 1983.
39. Прашко М. Нараджзнне майстэрства // Вячэрні Мінск 1969. 3 крас.
40. Прывалаў М. Гармопія (гармонік)//Народныя музычныя іііструменты Бсларусі. Мн., 1928. С. 2022.
41, Рамйшвйлй Г, Фнлософня музыкн н творчество лсіюліштеля / Вопросы фмлософня. 1979. № 8. С. 143152.
42. Pannonopm С. О варнантной множественностн йсполіінтсль^ва/'/Музыкальнос йсполннтельство. Вын. 7. М.. 1972.
43. Реянт В., Чабан В., Сороко Г,, Лембовйч Э. Методнчсскйе рекомендацнн к мсполненню пронзведеіійй//Пьесы для оркестра баянов. Мн., 1983.
178
44. РогальЛевйцкйй Дм. Гармоннка. Фмсгармоння. Баян. Орган '/Совремешіый оркестр. Т. 4. М., 19.56. С. 200259.
45. Рождественскйй А. йсторня возннкновення u развлтня гармоннкн//Музыка н революцня. 1928. № 12. С. 2830.
46. Розенфельд Н., Нванов М. Гармонн, баяны, аккордеоны! Оітнсанпс копструктмвного устройства современных ннструментов, М, 1974,
47. Ротштейн А. Проязводство музыкальных ннструментов в Вятской н Тульской губерннях. Пронзводство гармоішй: Отчет 1897 г. СПб., 1898. С 295318.
48. Рубцов Ф. Ннтонацнонные связй в песеішом творчестве славянскнх народов. Л., 1962.
49. Сергеев A. К вопросу о задачах деревенской музыкальной работы//Музыка н революшія. 1929. № 3. С. 912.
50. Нскусство сельскнх гармоннстов//М., 1962,
51. Художественная культура. Понятня, термнны: Справочное пособне. М., 1978.
52. Чабан В. Аб снравах баяпных//ЛіМ. 1975. № 14.
53. Чабан В. Веіцнй сказнтель. Людн нскусства: (О жнзненном м творческом пута Н.Я.Чайкнна)//€ов. культура. 1983. № 39.
54. Чабан В. Вопросы cwmcthkh баяшюй музыкй 30 —60х ., годов. Мн., 1991.
55. Чабан В. Ннтопацконносталнстнческне особенностл звучання фортеішанной музыкн на готововыборном баяне: Метод. рек. Мн., 1989.
56. Чабан В. Конкурс юных музыкантов//НастаЎніцкая газ. 1978. № 23.
57. Чабан В. Майстэрства ёсць, а самабытнаснь? Нататкі пра беларускую баянную школу//ЛіМ 1983. № 9.
58. Чабан В. Мастерство ігоказалм баяннсты. О новых баянных пронзведенмях белорусскнх композііторов//Вечерпнй Мпнск. 1980. № 123.
59. Чабан В. Маэстра народнай музыкі: Аб педагагічнай і творчай дзейнасці Г.Жыхарава//Мастацтва Беларусі. 1986. № 5.
60, Чабан В, О художсственновыразнтельных особенностях оркестра баянов//Мн., 1983.
61. Чабан В. Памятн компознтора. К 150лстмю Н.Н.Белобородова//Вечсрннй Мнпск. 1978. № 93.
62, Чабан В. Русская народная музыка — мнтонацнонный базнс становлсння нскусства гармоннкнбаяна. Дсп. в ННО «Ннформкультура». М., 1986. 192 с. № 1282.
179
63, Чабан В. Соцналыюнсторнческая обусловленность становлення нскусства русской гармоннкп. Деп. в НГЮ «Ннформкультура». М.1986. 99 с. № 1282.
КНІГІ ОНЛАЙН
