Баяннае мастаптва ў Беларусі
Памер: 185с.
Мінск 1997
2 Яго снсныфіку ці тыпічнасць у агульным сінтэзс музычнага мастацтва вызпачаюць тры сутнасных уласцівасці стылю; 1) матэрыял творчаспі: 2) тэхніка. адольваючая інерцыю матэрыялу; 3) вынік творчасці. г.зп. рэпертуарны фопд з яго разнастайным зместам.
17
I. АРГАНАЛОГІЯ
Арганалагічная структура баяпа разглядасцца ў цеснай сувязі з працэсам музычнага выяўлення. Кожная з сістэм арганікі выконвае пэўна значныя функцыі, пасвойму аказваючы ўплыў на вьтразныя якасці музычнага інтанавання. Разгледзім матэрыяльны комнлекс сродкаў выразнасці, складзены ў ходзе гісторыі развіцця мастацтва гармонікабаяна.
Асноўныя функцыянальныя сістэмы інструментальнай арганікі баяна
1. Сістэма гукаўтварэння
Табліца 1
1 Планка 2 3 4 5 Голас Заклёпка Лайка Рэза~ (металічны, (лайкавы натарная вібрыруючы праёмны камера язычок) клапан)
2. Сістэма гукагенерацыіі і гукакіравання
Табліца 2
1 2 3 4
Павстраводны Паветраны Складаны ру Клавіятурны механізм
кірунак: струмень хомы, з пера (4мануал ьнае размер
а) паветраны генератар менным аб’ каванне клавішаў гу
праход (рэ і каталіза ёмам навет карадаў для пра
занатарная тар сілы раііай масы вай і левай рукі.
разетка) б) поласць рэзанатарпай камеры і мехавага рэзервуару гуку мех — кіруемы мехапізм які забяспечвае энергію паветранага струменю Чатыры мануалы: а) правы 45радны; б) левы басовы 2радны; в) левы выбарны 34радны; г) левы гатовавыбарны 4радны
1 Генерацыя — псратварэнне мсханічнай энергіі ў гукавую.
3. Сістэма тэмбравай мутацыі (рэгістроўкі)
Табліца 3
2 3 4
Тэмбравая ка Рэгістравы Рычагі пера Натуральная дынаміч
мераз дадат механізм ключэння ная, тэмбравая роз
ковымі рэза (рычажны рэгістраў насць гучання чатырох
натармі («ла ці валі (рэгістра мануалаў, абумоўленая
маная» дэка) кавы) вая планка) розным станам рэзанатараў унутры корпуса баяна
Музычнаіптанацыйная функцыя сістэм інструментальнай баяннай арганікі
1. Канстантная сістэма гукаўтварэня забяспечвае фізічньтя (базісныя ў адносінах да сістэмы гукакіравапня) ўласцівасш музычнага гучання, вызначаючыя акустычныя якасці гуку:
Табліца 4
1. Высата. 2. Сіла. 3. Тэмбр
2. Сістэ.ча гукагенерацыі і гукакіравайня забяспечвае працэсуальныя характарыстыкі музычпага гучанняінтанавашія:
Табліца 5
I. Наў.мысна выразпы пачатак гуку.
2. Працяг гуку (часовас жыццё тону).
3. Наўмысна выразнас заканчэнпс гуку.
4. Рэгуляцыя сілы гучання (дынамічная змяняльнаспь тону).
5. Вядзенне гуку.
6. Стварэннс артыкуляцыйных адценняў (штрыхоў, акцэнтаў — усёй шкалы сувязі і расчлянення гукаў).
7. Змена высаты меладычнага контуру.
19
8. Скорасць руху тонаў.
9. Мабільнасць фактурных змяненняў ~ разнастайнасць відаў і парауетраў фактуры (манодыя. гамафонія, гетэрафонія, поліфанія, гарманічны фанізм, высотнарэгістравы, часовы і глыбінны парамстры).
3, Сістэма тэмбравай мутацыі (рэгістроўкі) вызначае асаблівыя рысы іптанцыйнатэмбравай культуры выканальніцтва на гармонікубаяне, дае магчымасць «інструментоўкі» ў працэсе інта
1. Політэмбравасць (абагульненае гучаннс пры сумяшчэнні тэмбраў).
2. Тэмбравая супастаўлешй.
3. Варыянты тэмбравых адценняў.
4. Дынамічная рознасць ліній фактуры, абумоўленая розным размяпічэннем рэзанатараў унутры корпуса баяна.
5. Тэмбральная розпасць ліній фактуры, абумоўленая характэрнымі прыгукамі (фармантамі).
Структура інструменталыіай арганікі вызначылася ў доўгатэрміновым нрацэсе ўдасканалення вузлоў і механізмаў і як матэрыяльная аснова мастацтвд гармонікабаяна, што уяўляе сабой унікальны спецыфічны комплекс сродкаў музычнай выразнасш.
II. ТЭХНАЛОГІЯ
Выканаўчая баянная тэхніка гепетычна звязана з інтанацыйнатворчымі працэсамі і выяўляецца ў тэхналагічнай структуры. Яе эле.менты падаюцца як гістарычна ўстаноўленыя формы мэтазгодных рухальных дзеянняў. Гэта віды тэхнікі, прыёмы, спосабы і прынцыпы аптымальнай фізічнай арганізацыі гукавога матэрыялу, пераадолення яго інерцыі з мэтай перадачы тых мастацкіх намераў, якімі кірус свядомасць творчай асобы.
У тэхналагічнай структуры вызначаюцца кантрастныя рысы асаблівага v мастацтве гармонікабаяна, што адрознівае яго ад ін20
іпых інструмснтальных стыляў. У псршую чаргу адзначым разгрупаванасць сучаснай баяннай тэхнікі на чатыры каардынапыйныя лшіі тэхнічных аперацый. ІІершая мануальная, звязаная з тэхнікай валодання клавіятурамі, рашаючая выразнасць гукавысотных суадносін тонаў, тушэ, артыкуляцыі, фактуры. Другая мехарухальная яе нрэрагатыўная функцыя: дынамічная рэгуляцыя на ўсіх узроўнях1. Важную ролю яна іграс таксама ў акцэнтоўцы, інганацыйнакаларыстычных (санорных) эфектах2. Трэцяя лінія мануальных пераключэпняў рэгістраў, ад якіх залежаць тэмбравыя якасці гучання. Чацвёртая данаможная лінія надбародачных пераключэнняў рэгістраў.
Увссь комплекс тэхнічных дзеянняў (акрамя дапаможных ліній пераключэнняў рэгістраў) ажыццяўляецца мануальна. Пры гэтым функцыі рук адрозніваюцца складанасшо і інтэнсіўнасню рухальнай нагрузкі.
Калі правая выконвае аднародны від работы і занята толькі тушэ 1 фактурай, то левая знаходз'нша ў пастаянным шматлінсйным дзеянні: мышцы пляча і нрадплечча ажыццяўляюць рух меха, мышцы кісці і пальцаў дзейнічаюць па трох мануальных сістэмах (басовай. выбарнай, гатоваакордавай).
Разам з тым рух левай рукі на разжым ці зжым адбываецца ў трох плоскасцях (гарызантальнай, всртыкальнай і дугападобнай). Неіыа, аднак, сцвярджаць, што рух левай рукі толькі вертыкалыіы ці гарымнтальяы. Ён падпарадкаваны складанап сістэме вуглоў і ратацый, таму што папрамкі меху не строга гарызантальныя, а дугападобныя. Таму j гаварыць аб вертыкалі ці гарызанталі ў арыентацыі левай рукі баяніста можна толькі ўмоўна. Напрамкі рухаў прадплечча і нальцаў датычацца болып да гарызантальнай восі, кісці да вертыкалыіай.
Пры складаным комплексным руху левай рукі ігравы апарат правай функцыянуе на адноспа ўстойлівай вертыкальнай плоскасці. Кісць левай рукі. маючы зыходны поўпранацыйны стан з поўным разжымам меха, наварочвацца ў натуральны сунінацыйны стан. Пранацыя кісні левай рукі выключная. Напрамкі пальцавых рухаў, калі яны аўтаномныя (г.зн. не спалучаюцца з кісневымі рухамі),
1 Маешіа на ўвазе нюансіроука, фразіровачная мікрадынаміка, дынаміка буйных раздзслаў формы, дасягненне дынамічных кульмінацый.
2 Ры^ашэт, вібрата, трэмала.
21
МЭІ КОМПЛЕКСНЫХ РУХАЎ левай рукі
Табліца 7
1 .Расціок меха з напрамкам кіоці ўверх;
Рух вбртакальнай плоскасці левай част^ кі корпусу баяна:
касці
левай часткі корпусу
оаяна:
Напрамак КІОЦІ.
Рух па клавіятуры ўверх.
Пераход ад . паупранацыі да упінацыі.
т Рух НІЖНЯЯ
гарчэантальнай плос
Напрамак прадплечча на раскрчдцё меха.
Ратацыйнавуглавая зменлівасць стану прадплечча.
22
„ r г , Табліца 8
П.СцІск меха з напрамкам кіоці уверх:
Напрамак прадпле^а на сціок меха.
' і
Рух па клавіятуры ўверх. Паварот кісці да паўпранацыі.
Ш.РаоцТск меха з напрамкам
кТсцТ унТзТ
Рух кісці ўніз па клавіятуры. Паварот да супінацыі.
Напрамак прадплечча на расдіок меха.
23
Табліца 9
ІУ. OjIok меха з напрамкам кісці ўніз.
Рух кТсцТ па клавіятуш ЎНІ3.
Зварот да паўпранацыі
Напрамак прадплечча на
СЦІСК меха.
24
псрпендыкулярныя абдукцыйным1 напрамкам кісці.
Кісць правай рукі рухаецца ад паўпранацыі да праналыі. Супінацыя выключная (табл. 7, 8, 9).
Да всльмі істотнага і актыўнага раду адносяцца рухі радыяльнай і ульнарнай абдукцый, без якіх немагчыма падкладваць і перакладваць пальцы.
Пстарычпы шлях развіцця гармонікабаяна характарызуецца самастойнасцю шматбаковых іюшукаў музычнавобразных сродкаў і спосабаў іх раскрьшня. Тэхналагічная структура а:бапіраешца на тэхнікавыразныя формы, маючыя ўсеагульнае значэнне ў музычным мастацтвс (г.зн. запазычвае з другіх інструмснтальнаінтанапыйных стыляў), а таксама змяшчас формы, самастойна ўзнікшыя ў мастацтве ігры на гармопікубаяве.
ТЭХНІЧНЫЯ ФОРМЫ
1. Тактыльная тэхніка
А. Механіка рухаў
Элементы мастацкай мэтазгоднасці рухаў верхніх частак рук кісцепальцавага ўчастка, звязваючыя выкапаяьпіцкі
апарат з клавіятурай гармонікабаяна.
Табліца 10
I. Механіка рухаў пляча, прадплечча, плечавога і локцевага суставаў рук:
а) фіксацыя зручных станаў для работы кісці j пальцаў;
б) арганізацыя комплексу мышцаў для атрымання эфектаў «вагавай» ігры ў згрунаваных {аб’яднаных) адрэзках музычнай формы;
в) размеркаваннс працэсаў расслаблення і напружаннямыйшаў;
г) забеснячэнне асноўных ратацыйцых пазіцый — пранацыі, паўпранацыі, супінацыі.
1 Абдукцыя (лац. abducere адводзіць). Радыяльная абдукныя {radius прамянёвая косць ) прьі гарызантальным пранацыйным стане кісці вызначае яе бакавы паварот з боку вялікага пальца. Ульнарная абдукцыя {ulna локцевая косць) вызначас бакавы паварот кісій з боку мізінца. У арганалагічных умовах баяна гэтыя павароты вертыкальныя.
25
2. Механіка рухаў запясця і кісці: а) рапыянальная работа суставаў і мыпшаў для ажыццяўлення дзеянняў радыяльнай і ульнарнай абдукцый; б) работа суставаў і мышпаў у ажышіяўленні прыёмаў перакладвання і змсны пальцаў; в) рэгуляцыя расцяжнасці кісці.
3. Механіка асноўных рухаў пальцаў і яе функйыі а) дзеянні ўзмахвання, дакранапня <тушэ), бакавыя pyxh б) незалежная работа палыіаў (выкананне аднаго гуку), г.зн. аўтаяомныя рухі груп пальцаў (выкананне інтэрвалаў і акордаў); в) тушэ (націсканне, штуршок, удар); г) змена тонаў, сугучнасцяў і характар іх гучання.
Б. Асноўііыя віды тактыльнай тэхнікі
Тэхніка ўвасаблення (ТУ) фактурнай выразнасці _______________________________________Табліца 11
1. Аднагалоссе (дыятанічныя. храматычныя гамы, пасажы. меладычпыя скачкі: а) аплікатурныя аб’яднанні рухаў пальцаўі (пазіцыйнаснь); 6) радыяльная, ульнарная абдукцыі; в) падкладвашй і псракладванні пальцаў; г) аркі (дугападобныя, ратацыйныя рухі прадплечча і кісці).
2. Шматгалоссе (інтэрвалы сінхронныя і паслядоўныя, а) мышачная фіксацыя (атака) кісці і нальцаў для адначасовага ўзяцця патрэбнага
^ 5радная клавіятура баяна дапускае аплікатурную ідэптычнасць выканання мажорпых ці мінорных гам незалежна ад танальнасці.
26
акорды сінхронныя і арпеджыраваныя, гетэрафонія, поліфанія); інтэрвалу ні акорда1; б) адчуванне кісні як адзінага органа; в) падрыхтоўка палыіаў для размеркавання гучнаснай дынамікі паміж гукамі акорда ці інтэрвалу (цоўны або частковы па глыбіні націск на клавішы); г) незалежнасйь руху палыіаў, абумоўлсная двух. трох, чатырохгалосай музычнай тканінай.
КНІГІ ОНЛАЙН
