КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
втоматнческого контроля параметров технологнческнх процессов н язделнй. Мн., 1993.
РЫЖКОЎ Мікалай Іванавіч (н. 28.9.1929, с. Дылееўка Данецкай вобл., Украіна), савецкі і расійскі дзярж. і парт. дзеяч. Скончыў Ўральскі політэхн. інт (1959). 3 1950 на прадпрыемствах г. Свярдлоўска (у 1971—75 ген. дырэктар вытв. аб’яднання «Уралмаш»). 3 1975 1ы нам. міністра цяжкага і трансп. машынабудавання СССР. У 1979—82 1ы нам. старшыні Дзяржплана СССР. У 1982—85 сакратар ЦК, у 1985—90 чл. Палітбюро ЦК КПСС. Ў 1985—91 старшыня CM СССР. 3 1993 дэп. Дзярж. думы Расіі. Старшыня Выканкома Нар.патрыят. саюза Расіі (з 1996). Аўтар кнігі «Перабудова: гісторыя здрадніцгваў» (1992).
РЫЖОВА Варвара Мікалаеўна (27.1.1871, Масква — 18.5.1963), расійская актрыса. Нар. арт. СССР (1937). Скончыла драм. курсы пры Маскоўскім тэатр. вучылішчы (1893), паступіла ў трупу Малога тра. Выступала як камед. і вадэвільная актрыса, з канца 1900х г. выконвала пераважна характарныя ролі т.зв. камічных бабуль. Найвыш. майстэрства дасягнула ў рус. класічных п’есах, асабліва А.Астроўскага. Майстар рус. сцэн. мовы. Творчасці ўласцівы дасканаласць раскрыцця ўнутр. свету герояў, мяккі гумар, лірычнасць: Фяклуша, Анфуса Ціханаўна, Уліта, Глумава, Феліцата, Домна Панцялеўна («Навальніца», «Ваўкі і авечкі», «Лес», «На ўсякага мудраца хапае прастаты», «Праўда —добра, а шчасце лепш», «Таленты і паклоннікі» Астроўскага), Графінябабуля («Гора ад розуму» А.Грыбаедава), Аўдоцця («Расцяраева вуліца» паводле Г.Успенскага), Дзямідаўна («Нашэсце» Л.Лявонава) і інш. Дзярж. прэмія СССР 1943.
РЫЖОЎ Іван Паўлавіч (24.4.1890, в. Ілева Ардатаўскага рна Ніжагародскай вобл., Расія — 11.5.1941), партыйны і прафсаюзны дзеяч БССР. Пасля Кастр. рэвалюцыі 1917 на парт. рабоце. 3 мая 1923 сакратар Полацкага, з крас. 1924 сакратар Війебскага пав., са жн. 1925 акр. кта КП(б)Б. 3 1927 заг. аддзела ЦК КП(б)Б. 3 чэрв. 1928 да мая 1932 старшыня Цэнтр. савета прафсаюзаў Беларусі. 3 1932 у ВЦСПС, з 1934 старшыня савета прафсаюзаў Усх.Сібірскага краю. У 1924—32 чл. ЦК, у 1927—32 чл. Бюро ЦК КП(б)Б. Чл. ЦВК БССР (1924—25, 1927—32) і Прэзідыума ЦВК БССР (1929—32).
РЫЖбЎ Уладзімір Рыгоравіч (1.5.1914, в. Майсееўшчына Барысаўскага рна Мінскай вобл. — 24.11.1974), Герой Сав. Саюза (1945). Скончыў курсы камандзіраў батальёнаў і штабных работнікаў (1942). У Вял. Айч. вайну з 1942 на
Паўн.Зах., Бранскім, 1м Укр. франтах. Удзельнік Маскоўскай, Курскай бітваў, вызвалення Украіны, Полыпчы, баёў у Германіі. Мотастралк. батальён на чале з маёрам Р. вызначыўся ў баях каля г. Кельцы (Полыпча) у студз. 1945, калі прарваў абарону праціўніка, перарэзаў шашэйную дарогу і чыгунку на Кракаў, першы фарсіраваў р. Одэр, захапіў плацдарм і ўтрымліваў яго да падыходу падмацавання. Пасля вайны да 1962 на парт. рабоце.
РЫЖСКАЕ ЎЗМбР’Е, паўднёвае ўзбярэжжа Рыжскага зал., у Латвіі. На Р.у. — група прыморскіх кліматычных і бальнеагразевых курортаў, напр., Юрмаяа.
РЫЖСКІ дбмскі САБбР, сабор М а р а с, помнік сярэдневяковага дойлідства ў Рызе. Закладзены ў 1211 — каля 1215 як 3нефавая раманская базіліка з манастыром ддя капітула (вышэйшага духавенства Лівоніі). Завершаны каля 1270 невядомым майстрам з г. Кёльн (Германія) па тыпу зальнага храма з вежай на зах. фасадзе. Каля 1300 сабор дабудаваны як базіліка, перакрыты гатьгчнымі скляпеннямі (выш. сярэдняга нефа 26 м). Часткова перабудоўваўся да канца 19 ст. Бакавыя капэлы — 13 (?) і 15 ст.; клуатр і зала капітула з разьбой на капітэлях — 1я пал. 13 ст. Ў 1776 завяршэнне сабора набыло рысы барока. У інтэр’еры захаваліся скульпт. надмагіллі 14—17 ст., разны амбон 1641, жывапіс 18 ст., вітражы 19 ст. Будва сабора паспрыяла пашырэнню ў архітэктуры Прыбалтыкі пераходных раманагатычных форм. Разам з манастыром і інш. пабудовамі 13 — 19 ст. сабор уяўляе сабой цэласны арх. комплекс; адна з асн. горадабуд. дамінантаў Старога горада. Пасля рэстаўрацыі 1959—60 сабор ператвораны ў канцэртную залу, дзе ўстаноўлены вял. арган, і музей. 3 1989 дзеючы храм. Іл. гл. да арт. Латвія.
РЫЖСКІ ЗАЛІЎ. У Балтыйскім м., каля берагоў Латвіі і Эстоніі. Аддзелены ад адкрытай ч. мора Курземскім пвам і авамі Маанзундскага архіпелага, злучаецца з ёй Ірбенскім пралівім і мелкаводным бас. Вяйнамеры. П.і. 18,1 тыс. км2, даўж. 174 км, глыб. да 67 м. У цэнтр. ч. заліва пясчаная водмель Грэтагрунд з ввам Рухну; у паўн. —дробныя авы Абрука, Кіхну і інш. Берагі
494 рыжскі
РКраслаука,
в
Бігосавс
нізінныя, пясчаныя з градамі дзюн і берагавых валоў (выш. да 20—30 м). Ледастаў ад снеж. да красавіка. Буйны порт — Рыга, гарадыкурорты Юрмала (Латвія) і Пярну, на вве Саарэмаа г. Курэссаарэ (Эстонія).
РЫЖСКІ МІРНЫ ДАГАВОР 1921, дагавор паміж РСФСР і УССР з аднаго боку і Польшчай з другога пра спыненне польскасав. вайны 1919—20 (гл. ў арт. Савецкапольская вайна 1920) і нармалізацыю адносін; падпісаны 18.3.1921 у Рызе. У ходзе польскасав. вайны, развязанай Польшчай пры ваен.матэрыяльнай і дыпламат. падтрымцы краін Антанты, што па часе супала з грамадз. вайной у Расіі, урады БССР, Літ.Бел. ССР і РСФСР неаднойчы заклікалі польскі ўрад «вырашыць палюбоўна і міралюбіва ўсе спрэчныя і тэр. пытанні». Але Польшча не адказвала, бо не прызнавала БССР як суб’ект міжнар. права, імкнулася захапіць бел., укр. і літ. землі, аднавіць Рэч Паспалітую ў межах 1772. Дзяржавы Антанты прапаноўвалі вызначыць усх. мяжу Польшчы паводле «Керзана лініі». Толькі пасля контрнаступлення сав. войск (ліп. 1920), а потым іх паражэння ў Варйіаўскай аперацыі 1920 польскі бок пагадзіўся на перагаворы (пачаліся 17.8.1920 у Мінску, з 21.9.1920 працягваліся ў Рызе). Яны праходзілі без удзелу прадстаўнікоў БССР і БНР, бо ў гэтым не былі зацікаўлены як Польшча і Антанта, так і РСФСР. Дзеля заключэння міру сав. ўрад быў гатовы пайсці на значныя тэр. ўступкі, у т.л. за кошт бел. зямель. А.Р. Чарвякоў — кіраўнік (да пач. кастр. 1920) дэлегацыі БССР (знаходзілася ў Рызе з 18.9.1920) ставіў перад кіраўніком рас. дэлегацыі А.А.Іофе пытанне пра допуск сваёй дэлегацыі на перагаворы, але Іофе адмовіў. ВРК БССР даручыў прадстаўляць інтарэсы рэспублікі на перагаворах рас. боку, што потым пацвердзіў Другі Усебеларускі з ’езд Саве/дау (снеж. 1920). 25.9.1920 Польшча прызнала паўнамоцтвы дэлегацыі УССР. 12.10.1920 падпісаны дагавор аб перамір’і і прэлімінарных умовах міру. Канчатковы дагавор ад 18.3.1921 (ад імя БССР яго падпісалі Іофе і інш. прадстаўнікі РСФСР) складаўся з 26 артыкулаў і 10 дадаткаў. Бакі пацвердзілі незалежнасць БССР. Да Польшчы адыходзілі Заходняя Беларусь і Заходняя Украіна, усх. мяжа Полынчы (дзяржавы Антанты афіцыйна прызналі яе ў 1923) устанаўлівалася на У ад «лініі Керзана» (гл. карту). Бакі абавязаліся паважаць дзярж. суверэнітэт адзін аднаго, не дапускаць на сваіх тэрыторыях утварэння і знаходжання aprцый і груп, дзейнасць якіх магла быць скіравана супраць аднаго з бакоў, адмаўляліся ад умяшання ва ўнутр. справы і варожай прапаганды; Польшча абавязалася забяспечыць беларусам, украінцам і рускім свабоду веравызнання і развіцця іх культуры і мо
РЫЖСКІ МІРНЫ ДАГАВОР 1921г. ^
(фрагмент карты)
Друя
о?ДР‘
ОКаханавічы ^‘ /~\~/ Галоўчыцы
:аХВалынцы
^
Салакі
воз.
ЭДрысвяты
Уцяны ^
9 оОпса .ых!
(Браслаў & воз. ^^э (Пераўроддзе
0
Пагост
%
э &
Падбразе
Відзы
юз.Нешчарда^Крашуты
а , Белая
Боркавічы ©
с Рудня ^
_____Дрэтунь^у
Васілева
Мелянгяны
'Новасвянцяны
•«г^СвЯНЦЯНЫ
603.
рогінскае
Н. Шарнаўшчызна
ПОЛАЦК^
Марчанні
£
^НамаР
Рымкі/
Г Ч ^
? Паставы
Дунілавічы
,—ч \^~ Набыльнін q ^ Нанстрнцінаеа О ' ~
Міхалішкі\
СцехІ /
Астравец
Ашмяны О Граўжышкі
Суботніні
°!ўе
Міналаеў
Любчад'
СвірКЛ
Н.Мядзіёль
^ /
воз.Нарач
/жа.
іаргонь ВілейкаС
Маладзечі
Гарадзілаў >,
Г^Рэзіна
\Вішнеўо
/ Пяршай
Баншты
'Германаеічы
Драздьг
Празарокіа
Пліса
’Глыбокае
Гарнова
cmj
$
оэхаўнааЗаскаркі пА^К К ^ \ Обаль
р дВаронёч \3агацце~ г кол г\ І3агацце( Селішча ° %
'УшачІ
УлаХ
/ / с^^^ВялЧаР^а оПышна
•шчызна X
ІБачэйкавао.
БудслаўІ
Восавс
S Даўгінавао
^ОРЭЧНІ iff
уАўсяніяІ^ Яарнаруччаі
IHypaeaQ
РушыцыА У ЗацвмеД БорЛ / Чарвяяіў 'Лунна,^ Л Мардасы^Л
іРагозІнч ■ ОНрайсн IГаяары [О Палосы
Валокі\ /
| Рубцы, 5. \ ЛоўцавЬы^Л
Ня/яантя ■ІКЯ5\
жГлыбачаны 'бапурына f оМышыцы
\ воз.Пал\к(
/ <ЦуЛісіно0 /
>Плешчаніцы j
k }3ембін{
Гарантова ° ^^До_<~Ч \воз. Лепель^Л’Ж?”'
■—'К ^НашнікіІб
оСвМча \ \
1 _ воз.
Чарзяо
Бараны
1 Крупкід Прыямінш
БАРЫСАЎ/
фСвлІшча і Падвараі
,,*,~w~ сугу ♦ ІрусевЯчы х Вял.ЕаяшатыТГгАДашяі
Радашмлвны ,
Уоааічы (
Я^ст.Радашнйвічы \ ^^Векшычы I
оДаўжаны уА&ь&Заслаўв
#лл Б'араздынока
Лагойск
Хаценевао,
'Вял.Ухалодьі ‘ФДзянІсаеічы
КучнунЫ{ ’Ракаў^
Гарадок
Жодзін
. СМАЛЯВІЧЫ
©Аздзяцічы A
/ Ухеалы'
^^Чарняўка \
[ — \ Душнова
ІНа’мб^кая руа„„
2_ 'Волма9у[
(хБудкіе/чы f
Нава?руда?ДД«Д,
‘Валеўна
Моўчадзь
Палонні
‘Вазельшчызна
>ВялЬое Сяло
іоКгІАаяяўка о гюЛукашы чг.вО ^3^ Ь* 4
Калодзішчы
МІНСН
^лініні Майічані^
Грабённа
Беразіно
Шаеернічы
| Пагост.
•—,— / Рубяжзе^ьА
\\ Засўлле^ / Стоўбцьі^ tOMi!
jg Н.Сеержань^/
f Гарадзея 'Гарадзішча 'чР
оБаранавічы
Койданава'
ПапЬк /^
Фаніпаль
^МіханДеічы^
©Смілавічы
Дзеянопальі
\ Жураеы.
) Ласеніі
сі^о^Нясвіжо^ <~ СнОў\ Султаіяіўшчынаі
v ПляшэвЬыС
Марусіні, СмалЧыА
Лецяшын,
і Клецк®
S ( >Э\ЛяхавІЧЫ Прах^ц
Скобелеўскілагер^ \ ^цэвлчы^
Іабромысль
'Заеіна / V
Крывошьін
о Свяціца
ІВыганаўскае
йеляханы
Лагішын
АсМўка
°4«/ уЛуяІна ( рЯзын^
Лу бвуйі Пясеч'на
( О Язвін ОРымашы^Л I \
Іесуны u \
Капылі
f 0Лувора^\
ПярэжырА^у^^^ аНлінні ^^Рудзенсн^^
/ а НавасёлкІч^^[
(аўгінаяічы
\оШоцА \
'——у Арэшкавічі I Омельна 'Ч
Грэсн
J^°e,4'oUiMKaei4b/ I
^1чМ’<аўць. /о \
АсташкІ □ ЛазовНы'а Н.Ыаяроя^
ЛактышьГ~\ ьАЛюбашава
*і Будча
оДабраслаўна k возЛІагосцкае
ДубнавічьА
БагуйіэвічьК
Ігумен
'Гарэнічы
Яншыцьо
[Мансімаеічы
'Уборак
Іагарэлі
№1
Арэхаўна
Талька'
Жыцін^\Залужжа
‘АсіповічюР
Мапмь\^й \_Завішын~^У '
Вярэйцы »Г / Тата(
'віслач
\БацэвІчы
^^Ясень Татарна*^.
І^^^Сіар'ыя Дарогі ІЛУЦК/0^'
БАБРУЙСК:
^іманавічьі^^^^
5^"°^' Чапліца
іСтарМаяраны q і
Макроны _
Харопаль фВЫЗНЭ \
Нрывічьі I
■ч. I Старобін
Гаўрыльчыцы
■Ы
Ананчьн
(біі
Чалйнец
іастынь
Іалюцічы
Ленін,
Урэчча*
Дарасіно'
Дуброеао (Крыеаносыо /
'Новыя Дарогі
'Вільча
Любаньо\
оВял.Яміна
Слаўнавічыо
Дрэ(
Нузьмічы о
Гарадзяцічы0 оВітчына
Ляхаеічы
воз.Князь
Лунінец®
Жыт