Беларуская энцыклапедыя Т. 18
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 472с.
Мінск 2004
дзярж. дзеяч. Засл. дз. фіз. культуры Беларусі (1979). Скончыў Мінскі юрыд. інт (1954). 3 1954 на камсамольскай рабоце, з 1961 у ЦК КПБ. 3 1964 нам. старшыні савета Саюза спарт. тваў і аргцый Беларусі, у 1978—90 старшыня Кта па фіз. культуры і спорце пры CM Беларусі. Дэп. Вярх. Савета Беларусі (1980—90). У 1979—90 чл. Алімп. кта СССР, чл. Міжнар. алімп. камітэта. 3 1980 у Камісіі па ахове здароўя і сац. забеспячэнні Вярх. Савета Беларусі.
Тв.: Спорту — всенародный размах. Мн., 1967 (разам з К.АКулінковічам. П.У.Піляком); ГТО: Опьтг, пробл., перспекгнвы. Мн., 1978 (разам з Г.П.Каваленкам, М.М.Еншыным); Главное —массовость: Фпз. двнженне Белорусснн на соврем. этапе. Мн. 1982 (разам з П.У.Піляком, В.С.Філіповічам); Фнзнческая культура н спорт Белорусснн: Страннцы летопнсн. Мн., 1988 (разам з К.А.Кулінковічам, В.С.Філіловічам). І.Л.Чэбан.
САЗОНАЎ Ігар Сяргеевіч (н. 27.3.1951, г. Магілёў), бел. вучоны ў галіне машы
набудавання. Др тэхн. н. (2003). Скончыў Магілёўскі маш.буд. інт (1973), дзе і працаваў (з 1987 заг. кафедры, з 1992 дэкан буд. фта, з 1998 рэкгар). 3 2000 рэкгар Магілёўскага тэхн. унта, з 2003 рэктар БеларускаРасійскага унта. Навук. працы па дынаміцы руху, сістэмах аўтам. кіравання мабільных колавых машын. Распрацаваў навук. асновы новай канцэпцыі дынамічнага рэгулявання рэжымаў руху прўнапрывадных колавых машын.
Тв.: Цнркуляцня мошностн в полнопрнводных АТС // Автомобнл. промсть. 2000. № 5; Стратегня управлення полнопрнводных АТС // Автомобнл. промсть. 2000. № 8; Дннамнческое регулнрованне режнмов двнження полнопрнводных колесных машнн. Мн., 2001.
САЛАГУБІК Барыс Паўлавіч (н. 6.8.1949, в. Грьшавічы Бераставіцкага рна Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галіне ваен. навук. Канд. ваен. н. (1989), праф. Акадэміі ваен. навук Рас. Федэрацыі (2001). Палкоўнік (1990). Скончыў Ленінградскае ваен. вучылішча (1969), Ваен. артыл. акадэмію імя Калініна (1982). 3 1981 у НДІ Мінва абароны СССР. 3 1992 ва Узбр. Сілах Рэспублікі Беларусь: з 1993 нач. аддзела аператыўнатактычных даследаванняў Мінскага вышэйшага ваен. каманднага вучылішча, з 1995 нач. ваеннанавук. цэнтра Ваен. акадэміі Рэспублікі Беларусь, з 2002 нам. нач. НДІ Узбр. Сіл Рэспублікі Беларусь. 3 2003 нам. дырэктара НДІ тэорыі і пракгыкі дзярж. кіравання. Даследуе праблемы дзярж. кіравання і арганізацыі тэр. абароны. Р.Ч.Лянькевіч.
САЛКб Мікалай Мікалаевіч (н. 5.1.1945, в. Кольна Жыткавіцкага рна Гомельскай вобл.), бел. артыст балета, балетмайстар. Засл. дз. культ. Польшчы (1986). Засл. арт. Беларусі (2002). Скончыў Бел. тэатр.маст. інт (1977). 3 1968 артыст балета Дзярж. ансамбля танца Беларусі, з 1981 артыст балета і балетмайстар Ансамбля песні і танца Паўн. групы войск Сав. Арміі ў Польшчы, з 1986 гал. балетмайстар Акад. ансамбля песні і танца Узбр. Сіл Беларусі. Аўтар і пастаноўшчык танцаў, харэаграфічных кампазіцый, у т.л. вак.харэаграфічнай «Па шляхах Вялікай Айчыннай вайны».
САЛСТАН (Sulston) Джон (н. 27.3.1942, Вялікабрытанія), англійскі вучоны ў галіне малекулярнай біялогіі. Чл. Лонданскага каралеўскага тва (1986). Др філасофіі (1966). Скончыў Кембрыджскі унт (1963). 3 1966 у Інце біял. даследаванняў (г. СанДыега, ЗША). 3 1992 дырэктар Інта Зэнгера (г. Кембрыдж, Вялікабрытанія). Навук. працы па вывучэнні клетачных працэсаў генет. рэгуляцыі і запраграміраванай гібелі клетак у арганізме нематоды. Нобелеўская прэмія 2002 (з С.Брэнерам і Р.Хорвіцам; гл. Дадатак).
САМАЛЬ Аляксандра Барысаўна (н. 15.4.1950, в. Бруёўка Хоцімскага рна Магілёўскай вобл.), бел. вучоны ў галі
САЎЧАНКА 447
не біяфізікі. Канд. біял. н. (1984), дац. (1999). Скончыла БДУ (1974), дзе і працуе з 1975. Навук. працы па праблемах клетачнай біялогіі, струкгурных і функцыян. уласцівасцях трамбацытаў, ролі актьгўных форм кіслароду і монааксіду азоту ў механізмах міжклетачных узаемадзеянняў. Дзярж. прэмія Беларусі 2000.
Тв.: Агрегацня тромбоцнтов: методы нзучення н механнзмы. Мн., 1990 (разам з С.М.Чаранкевічам і Н.Ф.Хмарай); Nэтнлмаленмлд вызывает дэзагрегацню тромбоцнтов, агрегнрованных под действнем АДФ н тромбнна, н сннженне уровня цнтоплазматнческого кальцня (разам з АМ.Лойка) // Бнохнмня. 2000. Т. 65, № 2; Бнрфнзнческме механнзмы функцнонального отклнка клеток (у сааўг.) // Выбр. навук. працы БДУ. Мн.. 2001. Т. 7. Біялогія. Геаграфія.
САМАХВАЛ Вікгар Васілевіч (н. 2.10.1942, в. Заполле Клецкага рна Мінскай вобл.), бел. вучоны ў галіне фіз. хіміі. Др хім. н. (2001). Скончыў БДУ (1964), дзе і працуе (у 1973—85 нам. дэкана фта, у 1991—2003 нач. упраўлення навуч. і навук.метадычнай работы, з 2004 прарэктар). Навук. працы па фіз. хіміі цвёрдага цела. Распрацаваў эл.хім. метад даследавання тэрмадынамікі ўгварэння сплаваў алюмінію з пераходнымі элементамі, а таксама новыя катыённыя цвёрдыя электраліты для стварэння эл.хім. датчыкаў вільготнасці. Даследаваў эл.хім. ўласцівасці шэрагу кіслародправодных цвёрдых электралітаў і праваднікоў са змешанай іоннай і электроннай праводнасцю.
Тв.: Термоданамнческне свойства твердых сплавов AlМп (разам з АА.Вечарам) // Йзв. AH СССР. Сер. Металлы. 1971. № 2. Методы нсследовання переноса заряженных часгнц в оксндных матерналах. Мн., 1994 (у сааўт.); Свойства фторнда кальцня как твердого электролнта гальваннческого элемента // Вестн. БГУ. Сер. 2. 2000. № 3.
САМЦОЎ Міхаіл Пятровіч (н. 29.3.1954, в. Зембін Барысаўскага рна Мінскай вобл.), бел. фізік. Др фіз.матэм. н. (1999). Скончыў БДУ (1976), дзе і працуе (з 1978 у НДІ прыкладных фіз. праблем). Навук. працы па спектраскапіі і люмінесцэнцыі складаных малекул, 'лазернай фізіцы. Даследаваў фатоніку цыянінавых фарбавальнікаў, у выніку чаго даў рэкамендацыі па мэтанакіраваным сінтэзе новых злучэнняў, агттымізацыі іх выкарыстання як асновы лазерных асяроддзяў, аптычных дыскаў, фотатэрапіі і дыягностыкі раку. Распрацаваў метады і прылады для спектраскапічных даследаванняў складаных малекул і паўправадніковых структур.
Тв.\ Влнянне энергнн фотонов на процессы необратнмых фотопреврашеннй полнметнновых краснтелей (разам з Я.С.Варапаем) // Журн. прнкладной спектроскопнн. 1995. Т. 65, № 2; Особенностм флуоресценцнм полнметнновых краснтелей — фотосенснбнлнзаторов нового поколення (разам з Я.С. Варапаем) // Спектроскопня н люмннесценцня молекулярных снстем. Мн., 2002.
САНКбЎСКІ Іосіф Іусцінавіч (16.3.1897, в. Падгурка Браслаўскага рна Віцебскай вобл. — 4.12.1962), генераллейтэ
нант (1954). 3 1918 у Чырв. Арміі; нач. Уладзімірскага пях. вучылішча. У Вял. Айч. вайну ў 1942—44 камандзір стралк. брыгады, дывізіі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Украіны і Беларусі. 3 вер. 1944 нам. нач. штаба 2й арміі Войска Польскага. У 1953—58 нам. нач. курсаў «Выстрал». Б.Дз.Далгатовіч.
САНЬКб Аляксандр Фёдаравіч (н. 2.2.1950 в. Маяк Слуцкага рна Мінскай вобл.), бел. геолаг. Др геолагамінералаг. н. (2001). Скончыў БДУ (1972). 3 1975 у Інце геал. навук Нац. АН Беларусі (з 2000 заг. лабараторыі). Навук. працы па геалогіі і стратыграфіі чацвярцічных адкладаў, геамарфалогіі, палеанталогіі, малакалогіі.
Тв.: Неоплейстоцен северовосточнбй Белорусснн н смежных районов РСФСР. Мн.. 1987; Фауна моллюсков гляцноплейстоцена н голоцена Беларусм. Мн., 1999; Современные представлення о стратнграфня четвертнчных отложеннй Беларусн (у сааут.) // Стратаграфня н палеонтологня геологнческнх формацлй Беларусн. Мн., 2003.
САНЬКО Валеры Аляксеевіч (н. 29.8.1939, в. Вялікая Сліва Слуцкага рна Мінскай вобл.), бел. пісьменнік. Скончыў Баранавіпкае мед. вучылішча (1958), БДУ (1967), Мінскую Вышэйшую парт. школу (1978). Вучыўся ў Мінскім мед. інце (1964—65). Працаваў фельчарам. 3 1964 у газ. «Чырвоная змена». «Звязда». нам. гал. рэдакгара час. «Здравоохраненне Белорусснн», з 1972 у выдвах «Беларусь», «Народная асвета», «Полымя». 3 1992 дырэктар Бел. выдавецкага тва «Хата». Друкуецца з 1958. У збках апавяданняў і аповесцей «Жыватворныя крыніцы» (1979), «Усё скончана: мы прайшлі па Маскве» (1993), «Не плач, маці» (1995), «Дахаты пойдуць усе» (1999) і інш. любоў да прыроды, філасафічнасць. містыка, прызнанне сілы і дзейнасці малітваў, стараж. бел. абярэгаў. прыкмет. Аўтар навук.папулярных кн. «3 вудай і стрэльбай» (1974, з М.І.Палескім, Р.М.Сяргеенкам), «Беларускія спартсмены ў баях за Радзіму» (1985, у сааўт.), «Размова з прыродай» (1990, з В.Э.Шомадзі), «Прыроды шчодрыя дары» (1992), «Дары лясоў, палёў, лугоў» (1994, абедзве з Н.І.Аляксейчык) і інш.
Тв:. Гаворыць — Старажытны Рым. гавораць — пра Старажытны Рым: Афарызмы. прымаўкн. максімы. Мн.. 2003.
САНЬКО Галіна Рыгораўна (н. 8.4.1950, Мінск), бел. вучоныэканаміст. . Др эканам. н. (2001). Скончыла БДУ (1972). 3 1972 у Бел. эканам. унце (з 2002 праф. кафедры сусв. эканомікі). Навук. працы па праблемах Канкурэнцыі, антыманапольнага рэгулявання, транснацыяналізацыі вытвсці і капіталу, міжнар. эканам. адносін.
Тв:. Мнкроэкономнка: теорня нацнональной экономнкм. 4.2. Мн.. 1994 (у сааўт.); Конкуренцня н монополня (разам з М.Ф.Грышчанкам) // Экономнческая теорня. Мн.. 1995. Ч. 1; Монополнзм н антнмонопольное регулнрованне. Мн.. 1997; Монополнзм н конкурентная полнткка в трансформнруемой
экономнке // Бел. экон. журн. 1999. № 2; Проблемы демонополнзацнн управлення в трансформацлонной экономнке // Нацнональная экономнка Беларусн в контексте глобальных полнгнкоэкономнческнх проблем. Мн., 2002; Государственночастный монополнзм: Содерж., формы проявлення // Весн. Бел. дзярж. экан. унта. 2003. № 2—3.
САП’ЯНІК Уладзімір Харытонавіч (н. 12.4.1936, в. Лозкі Навагрудскага рна Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галіне электраэнергетыкі. Др тэхн. н. (2002). Скончыў БПІ (1962). 3 1968 у Бел. цеплаэнергет. інце. Навук. працы па даследаванні шматплечавых дыферэнцыяльных і дыферэнцыяльнафазных ахоў з дапамогай матэм, мадэлей, удасканальванні ўстройстваў рэлейнай аховы і аўтаматыкі элеюраэнергет. сістэм, іх эксплуатацыі на аснове лічбавых тэхналогій. Распрацаваў шэраг алгарытмаў функцыян. задач АСК тэхнал. працэсамі электрастанцый і падстанцый.
Тв.: Переходные н установнвшнеся процессы в токовых цепях