Беларуская энцыклапедыя Т. 18
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 472с.
Мінск 2004
�м’ера); з 2000 1ы нам. мэра Масквы. Адначасова ў Рас. эканам. акадэміі (заг. кафедры). Навук. працы па падземным будве, распрацоўцы і ўкараненні абсталявання для горнапраходчых работ, стварэнні сістэмы вібрааховы рэйкавых пуцей метро і чыгунак, сістэмным рэгуляванні функцыянальнапрасторавага развіцця горада і інш. Дзярж. прэміі СССР 1976 і Рас. Федэрацыі 1993 і 2001.
Тв:. Технологня строчтельсгва горных предпрнятай: Спецнальные способы стрва. М., 1990 (разам з І.Дз.Насонавым, М.М.Шуплікам); Моделнрованне фнзнческнх процессов в горном деле. М., 1999 (з І.Дз.Насонавым); Москва в лесах: Зап. стронтеля. 4 нзд. М., 2003. М.М.Касцюковіч.
РЭСПУБЛІКАНСКІ ІНСТЫТУТ ВЫШЙЙШАЙ ШКЙЛЫ Беларускага дзяржаўцага універсіт э т а. Засн. ў 1973 як Інт павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў грамадскіх
навук пры БДУ. Сучасная назва з 2000. У 2003/04 навуч. г. фты: павышэння кваліфікацыі, адукац. паслуг; цэнтры (метадычнага забеспячэння навуч.выхаваўчага працэсу вышэйшай школы; навуч. кнігі вышэйшай школы; аховы працы і прамысл. бяспекі; дзелавой адукацыі; тэхналогій кіравання бізнесам; экспертыз і прызнанняў кваліфікацый адукацыі; якасці і стандартызацыі адукацыі; Рэсп. Інтэрнетадукацыі); аддзелы (навук.метадычны, аспірантуры па 9 спецыяльнасцях, навучальны).
У інце ажыццяўляецца павышэнне кваліфікацыі. падрыхтоўка і перападрыхтоўка кіруючых работнікаў і спецыялістаў сістэмы адукацыі. інш. галін нар. гаспадаркі Рэспублікі Беларусь. Інт выконвае функцыі галаўной установы па нарматыўнаметадычным забеспячэнні якасці адукацыі ў вышэйшай школе. гуманіт. адукацыі на ўсіх узроўнях. У 2000—03 штогод выконвалася больш як 30 н.д. работ фундаментальнага і прыкладнога характару. распрацаваны і выдадзены 35 тыповых праграм сац.гуманіг. цыкла. больш за 50 навуч. дапаможнікаў, курсаў лекцый і манаграфій для сістэмы павьшіэння кваліфікацыі і ВНУ. Інт адыграў вядучую ролю ў распрацоўцы Канцэпцыі вышэйшай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь. канцэпцый пераходу на двухступеньчатую сістэму вышэйшай адукацыі, развіцця сістэмы прыёму ў ВНУ, 10бальнай сістэмы ацэнкі ведаў і кампетэнтнасці студэнтаў. На базе інта рэгулярна праводзяцца міжнар., рэсп. і міжінстьггуцкія канферэнцыі і семінары.
За гады існавання інта кваліфікацыю ў ім павысілі больш як 40 тыс. чал. У інце працуюць (працавалі) акад. і чл,кар. Нац. АН Беларусі Я.М.Бабосаў, АХХ.Дастанка, Ф.М.Капуцкі, У.М.С/корскі, В.С.Сцёпін, ЛМ.Сушчэня, дры навук ГЛ.ВасіАевіч, Г.Ц.Хаеалеўскі, АС.Кляўчэня, МЛ.Малашка, М.С.Сташкевіч, А.М.Тур і інш. Пастаянна і на аснове сумяшчальніцтва ў інце працуюць каля 70 выкладчыкаў, больш за 65% з іх маюць вучоныя ступені дроў і канд. навук. Выдаюцца навук. час. «Вышэйшая школа» (з 1996) і «Рынак каштоўных папер» (з 1999). М.І.Дзямчук.
РЭСПУБЛІКАНСКІ ІНСТЫТЎТ ПРАФЕСІЙНАЙ АДУКАЦЫІ. Засн. ў 1993 у Мінску на базе Рэсп. інта павышэння кваліфікацыі работнікаў нар. адукацыі. У 2003/04 навуч. г. ў інце дзейнічаюць: фт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў прафес. адукацыі; адукац. цэнтры «Індустрыяльнапедагагічны каледж» і «Прафесійнатэхнічны каледж»; цэнтры развіцця прафес. адукацыі, выхаваўчай работы, інфарм.аналітычны, вучэбнай кнігі прафес. адукацыі; упраўленні метадычнага забеспячэння прафес.тэхн. адукацыі і сярэдняй спец. адукацыі; аддзел метадычнага забеспячэння агульнай сярэдняй адукацыі. Фт ажыццяўляе павышэнне кваліфікацыі кіруючых і пед. работнікаў навуч. устаноў прафес. адукацыі, а таксама перападрыхтоўку на базе вышэйшай адукацыі па спецыяльнасцях: прафес. навучанне, сац. педагогіка, пракгычная псіхалогія, менеджмент у сферы адукацыі; на базе сярэдняй спец. адукацыі рыхтуюць кадры па спецыяль
насці «прафесійнае навучанне» з кваліфікацыяй «майстар вытворчага навучання». Вядуцца навук. даследаванні па праблемах: развіццё прац. рэсурсаў у сістэме прафес. адукацыі краіны; удасканаленне якасці прафес. адукацыі; кіраўнштва інавацыйнай дзейнасцю ўстаноў прафес.тэхн. і сярэдняй спец. адукацыі; распрацоўваюцца канцэпцыі і праграмы развіцця прафес.тэхн. і прафес.пед. адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь, макеты адукац. стандартаў па розных спецыяльнасцях і інш. Выдаецца час. «Майстэрства». Апублікаваны працы: «Педагагічная сістэма вытворчага навучання ва ўмовах бесперапыннай шматузроўневай падрыхтоўкі» А.Х.Шкляра (1997), «Трансфармацыя прафесійнай адукацыі ў сучасным грамадстве» Э.М.Каліцкага (1997), «Адукацыя на мяжы стагоддзяў» М.І.Латыша (2е выд. 2000), «Спецыяліст, майстар, прафесіянал: тэорыя і практыка мадэліравання» (2000), «Культура прафесійнапедагагічнай дзейнасці» Л.Л.Молчана (2001), «Праекгаванне зместу прафесійнай адукацыі: тэорыя і практыка» М.В.Ільіна (2002), «Асноўныя палажэнні тэорыі прафесійнай адукацыі» (2003) і інш. У інце працуюць дры пед. навук М.І.Латыш, А.Х.Шкляр. А.Х.Шкляр.
РЭСПУБЛІКАНСКІ ЦЭНТР АЛІМПІЙСКАЙ ПАДРЫХІОЎКІ ПА ШАХМАТАХ I ШАШКАХ Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь, дзяржаўная спецыялізаваная вучэбнаспарт. ўстанова. Да 1977 наз. шахматнашашачны клуб Беларусі. Заняткі праводзяць 14 трэнераўвыкладчыкаў, у т.л. засл. трэнер Беларусі С.М.Бягун, міжнар. гросмайстар С.А.Насевіч, майстры і канд. ў майстры спорту Г.А.Арчакова, Н.Н.Герасімовіч, Т.У.Загорская, Г.Ю.Лібаў, С.Э.Мерыбанаў, Л.М.Суднікаў, І.В.Толсцік, К.В.Хайнюк і інш. Асн. змест дзейнасці цэнтра — развіццё шахмат і шашак у краіне, падрыхтоўка спартсменаў, арганізацыя і правядзенне спаборніцтваў і інш. спарт. мерапрыемстваў, наладжванне і падтрыманне міжнар. сувязей.
Г.Н.Бугрым.
СААКАШВІЛІ Міхаіл (н. 21.12.1967, Тбілісі), палітычны і дзярж. дзеяч Грузіі. Юрыст. Др філасофіі Вашынгтонскага унта імя Дж.Вашынгтона. Скончыў Кіеўскі унт. У пач. 1990х г. вывучаў права і стажыраваўся ў Францыі, Нарвегіі, ЗША, працаваў у адвакацкай канторы ў НьюЙорку. У 1995—2000 і 2001—2003 дэп. парламента Грузіі. У кастр. 2000—вер. 2001 міністр юстыцыі. 3 2001 арганізатар і лідэр апазіц. партыі «Аб’яднаны нацыянальны рух». 3 2002 старшыня асамблеі (гар. ўрада) Тбілісі. У ліст. 2003 узначаліў шырокі рух апазіцыі, які шляхам масавых вулічных акцый дамогся адстаўкі прэзідэнта Э.А.Шэварднадзе. 4.1.2004 абраны прэзідэнтам Рэспублікі Грузія.
446 САБАЛЕЎСКІ
САБАЛЁЎСКІ Павел Іосіфавіч (н. 8.3.1943, в. Забылінне Мінскага рна), бел. матэматык. Др фіз.матэм. н. (1994). Скончыў БДУ (1968). 3 1967 у Інце матэматыкі Нац. АН Беларусі (з 1986 заг. лабараторыі, з 1993 заг. аддзела, з 1994 нам. дрэктара). Адначасова з 1988 у БДУ. Навук. працы па выліч. матэматыцы (набліжаным інтэграванні, інтэрпаляванні аператараў у бясконцамерных прасторах), матэм. тэорыі праекгавання матрычных спец. працэсараў на звышвял. інтэгральных схемах.
Тв:. Functional Integrals: Approximate, Evaluation and Application. Dordrecht, 1993 (разам з АДз.Ягоравым, Л.АЯновічам); Параллельные алгорнтмы й моделн матрнчных процессоров для вычнсленмя кратных сумм (разам з М.АЛіхадзедам) // Электронное моделнрованне. 1998. Т. 20, № 2; Распараллелнванне алгорлтмов на основе расшеплення макрооперацнй (разам з Ліхадзедам, АА.Цівунчыкам) // Докл. Нац. АН Беларусі. 2001. Т. 45, № 4.
САВЁЛЬЕЎ Васіль Якаўлевіч (25.4.1910, с. Малое Скуратава Тульскай вобл., Расія — 13.11.1997), бел. вучоны ў галіне электронікі. Др тэхн. н., праф. (1968). Засл. дз. нав. і тэхн. Беларусі (1975). Скончыў Ленінградскі політэхн. інт (1934). Працаваў у НДІ і СКБ г. Ленінграда, Ніжняга Тагіла і Масквы. 3 1964 у Мінскім радыётэхн. інце (у 1964—82 заг. кафедры). Навук. працы па фіз. электроніцы, даследаваннях электронных уласцівасцей металаў, распрацоўцы і канструяванні элекгронных прылад для генерацыі і ўзмацнення радыёхваль сантыметровага дыяпазону.
Тв.: Некоторые вопросы теорнн н расчета генераторов Ганна. Элекгроннка СВЧ. М., 1972; Электронные н квантовые прнборы СВЧ. Мн., 1975. А.І.Болсун.
САВІЦКІ Парфен Пятровіч (28.10.1904, в. Гайшын Слаўгарадскага рна Магілёўскай вобл. — 11.8.1954), бел. гісторык, дзярж. дзеяч БССР. Канд. гіст. н. (1948). Скончыў камуніст. унт Беларусі (1933), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК ВКП(б) (1948). Працаваў настаўнікам. 3 1925 на сав., гасп. і парт. рабоце ў Прапойскім рне, Мінску. У 1933—35 выкладчык Камуніст. унта Беларусі. 3 1936 заг. аддзела, сакратар Мінскага гаркома КП(б)Б. Ў 1938—41, 1943—47 рэктар БДУ, у 1941—42 дырэктар Ніжнетагільскага пед. інта. 3 1947 заг. кафедры асноў марксізмуленінізму Бел. політэхн. інта, у 1949—52 дацэнт БДУ. Чл. ЦК КП(б)Б у 1938—41,. Рэвіз. камісіі КП(б)Б у 1940—46. Дэп. Вярх. Савета БССР у 193847.
Літ:. Гісторыя Беларускага дзяржаўнага універсітэта ў біяграфіях яго рэктараў. 1921— 2001. Мн., 2001. С. 78—91. А.Г.Зельскі.
САВЯНКОЎ Дзяніс Уладзіміравіч (н. 17.9.1983, г. Гомель), бел. спартсмен (гімнастыка спарт.). Засл. майстар спорту Беларусі (2001). 3 1998 спартсменінструкгар Мінва спорту і турызму Рэс
публікі Беларусь. Чэмпіён свету (2001, г. Гент, Бельгія) у камандным заліку. Сярэбраны прызёр першынства Еўропы (2000, г. Брэмен, Германія) у асабістым заліку ў практыкаваннях на брусах. Бронз. прызёр чэмпіянату Еўропы (2002, г. Патры, Грэцыя) у камандным :аліку.
САЕЧНІКАЎ Уладзімір Аляксеевіч (н. 21.2.1954, г. Тарту, Эстонія), бел. фізік. Др фіз.матэм. н. (1994). Скончыў БДУ (1976), дзе і працуе (у 1976—95 у НДІ прыкладных фіз. праблем; з 1998 заг. кафедры). Навук. працы па лазернай фізіцы, оптаэлектроніцы, аптычных метадах апрацоўкі інфармацыі, інфармацыйнааналіт. сістэмах аптымальнага кіравання. Распрацаваў фіз. прынцыпы стварэння магутных тэхнал. лазераў сярэдняга інфрачырв. дыяпазону з хваляводамі і плоскімі рэзанатарамі, метады апрацоўкі і аховы інфармацыі ў размеркаваных оптавалаконных сенсарах.
Тв.: Чнсленное моделнрованне функцнн отклнка прн нзмереннях методом частотного домена в оптоволоконных сенсорах (разам з Э.АЧарняўскай, Т. П.Януковіч) // Журн. прнкладной спектроскопнн 1999. Т. 66, № 5; Прогноз уровня затоплення н экономнческого уіцерба в пойме рек на основе Arc View (разам з В.М.Мірончыкам) // Arc Review 2002. № 1.
САЗАНОВІЧ Валянцін Пятровіч (28.5.1929, г. Магілёў — 2.1.1991), бел.