Беларуская энцыклапедыя Т. 18
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 472с.
Мінск 2004
кі Беларусь. Дэп. Вярх. Савета Рэспублікі Беларусь (1990—95), дэп. Вярх. Савета СССР (1991).
РУСІЛКА Вольга Іванаўна (н. 17.7.1959, в. Бершты Шчучынскага рна Гродзенскай вобл.). бел. паэтэса, літаратуразнавец. Канд. філал. н. (1987). Скончыла БДУ (1981). Настаўнічала. 3 1984 у Віцебскім унце (з 1992 заг. кафедры). У яе кн. паэзіі «Табе» (1996) лірыка кахання, знітаванасць з роднай зямлёю.
444 РУСКАЕ
трывога за будучыню. Даследуе сучасную бел. паэзію, праблемы школьнага літ. навучання. Аўтар падручніка «Беларуская літаратура. 7 клас» (з М.А.Лазаруком, І.М.Слесаравай) і вучэбнаметадычных дапаможнікаў да яго. Пераклала на бел. мову п’есу «Чума на вашы дзве сям’і» ■ Р.Горына (паст. Нац. трам імя Я.Коласа, 1999).
Літ.: А с т р а у х А Цяпло, патрэбнае ўвосень // Маладосць. 1999. № 3.
РЎСКАЕ ГЕАГРАФІЧНАЕ ТАВАРЬІСТВА (РГТ). Засн. 6(18).8.1845 у С.Пецярбургу па ініцыятыве ф'\\.Літке, К.М.Бэра, Ф.П.Урангеля і інш. для збору і пашырэння геагр., стат. і этнагр. звестак пра ўнутр. рэгіёны і суседнія з Расіяй краіны. У 1849—1917 наз. Імператарскае РГТ (уваходзіла ў ведамства Мінва ўнутр. спраў), з 1926 Дзярж. РГТ, з 1932 Дзярж. Геагр. тва РСФСР, з 1938 Усесаюзнае Геагр. тва (увайшло ў сістэму AH СССР), у 1945—91 Геаграфічнае тва СССР, з 1992 сучасная назва. Да 1917 знаходзілася пад кантролем афіц. улад, было інструментам правядзення экспансіянісцкай палітыкі Рас. імперыі. У рабоце РГТ удзельнічалі многія навукоўцы, географы, этнографы. Да 1917 старшынямі тва былі вял. князі, фактычна ім кіравалі віцэстаршыні Літке (1845—50, 1857—72), М.М.Мураўёў (1850—57), П.П.СямёнаўЦянШанскі (1873—1914), Ю.М.Шакальскі (1914—17). Мела 11 аддзелаў і каля 1 тыс. членаў (1917). 3 першых гадоў існавання РГТ разгарнула шырокую экспедыцыйную і выдавецкую дзейнасць, зрабіла значны навук. ўклад у вывучэнне Урала, Сібіры, Д.Усходу, Сярэдняй і Цэнтр. Азіі. Каўказа, палярных раёнаў, Ірана, Новай Гвінеі, Індыі і інш. Даследаванні звязаны з імёнамі М^.Булатовіча, ПА.Крапоткіна, М.М.МклухаМаклая, ММ.Пржавальскага, П.П.СямёнаваЦянШанскага, ІДз.Чэрскага і інш. 3 утварэннем РГТ пачаўся новы этап у гісторыі фалькларыстыкі, якая стала на трывалы навук. грунт і пачала развівацца планамерна. У 1848 па афіц. каналах ва ўсе губерні Рас. імперыі разаслана інструкцыя па збіранні этнагр. і фалькл. звестак, у выніку тва атрымала вял. колькасць твораў вуснай нар. творчасці, апісанняў побыту і абрадаў. Сярод іх былі рукапісы даследчыкаў Беларусі: К.Радзівіла «Статыстычны нарыс Навагрудскага павета», «Этнаграфічныя звесткі пра жыхароў Навагрудскага павета», Афанасьева «Апісанне Полацкага намесніцтва», І.Катлубоўскага «Этнаграфічныя звесткі пра Бездзежскі прыход Кобрынскага павета», М.А.Дзмітрыева «Вопіс старажытных актаў, што захоўваюцца ў архівах Навагрудскага магістрата», «Этнаграфічныя звесткі пра Навагрудскі павет», А.Любінскага «Назіранні над мовай і забабонамі простага люду Дзісенскага гіавета», А.Радзевіча «Заметкі пра жыхароў Віцебскай губерні», П.Ф.Альхімовіча «Зборнік беларус
кіх народных легенд, былін і песень», А.Станкевіча «Беларускія казкі», стат. апісанняў бел. паветаў афіц. зместу і інш. Большасць гэтых матэрыялаў не апублікавана і зберагаецца ў Навук.галіновым архіве РГТ. У дачыненні да Беларусі мэтай РГТ было даказаць правы Расіі на Беларусь, падрыхтаваць глебу для найхутчэйшага абрусення гэтага краю. Важнай задачай тва было вызначэнне этнагр. межаў Беларусі на 3 і этнічнага складу насельнііггва зах. губерняў. У 1860я г. складзены і апублікаваны картаграфічныя працы Ф.Р.Эркерта, М.Ф.Марковіча, М.Галкіна, П. і Ф. Кепенаў. 3 1862 РГТ выпрацоўвала планы правядзення этнаірафічнастат. экспедыцый у зах. губерні, аднак іх ажыццяўленне стала маічымым толькі пасля падаўлення паўстання 1863—64. Этнагр. экспедыцыі па Беларусі ў 1867—68 правёў С.В.Максімаў, які па выніках даследаванняў апублікаваў некалькі нарысаў. Стат. экспедыцыю па Беларусі ў 1867 ажыццявіў М.Я.Дубенскі, які перадаў РГТ запіскі «Размеркаванне насельніцтва ў Заходнім краі па гушчыні». «Рух насельніцтва ў Заходнім краі» і інш. У 1869—70 РГТ арганізавала экспедыцыю П.ГІ.Чубінскага, якая ахапіла Украіну і паўд. раёны Беларусі. Па выніках даследавання былі выдадзены «Працы этнаграфічнастатыстычнай экспедыцыі ў ЗаходнеРускі край...» (т. 1—7, 1872— 79). Даследаванне Беларусі прадоўжыў створаны ў 1867 ПаўночнаЗаходні аддзел Рускага Геаграфічнага таварыства. У 1954 створана Беларускае геаграфічнае таварыства (напачатку як філіял Геаграфічнага тва СССР). Матэрыялы па статыстыцы, геаграфіі, гісторыі, этнаграфіі, фалькларыстыцы Беларусі друкаваліся ў выданнях РГТ — «Вестннке», «РІзвестнях», «Заплсках» і інш.
Літ:. Семенов П.П. Нсторня полувековой деятельностн нмператорского Русского географнческого обіцвства, 1845—1895. Ч. 1—3. СПб., 1896; Зеленнн Д.К. Оплсанне рукопнсей Ученого Архнва Нмператорского Русского Географнческого Обшества. Вып. 1—3. Пг., 1914—16; Берг Л.С. Всесоюзное географнческое обвдество за сто лет. М.; Л.. 1946; Географнческое обіцество Союза ССР. 1917—1967. М.. 1968; Географнческое обіцество за 125 лет. Л., 1970; Русскне географы й путешественннкн: Фонды архнва Геогр. обва, Л., 1971; Опнсанне коллекцнй рукопнсей Научного архнва Географнческого обшества СССР. Вып. 1. Л., 1973; Архнвы Росснн: Москва н СанктПетербург. М., 1997; Ціш ч а н к a І.К. Да народных вьттокаў: Збіранне і вывучэнне бел. фальклору v 50—60я гады XIX ст. Мн., 1986; Беларусы. Т. 3. Гісторыя этналагічнага вывучэння. Мн., 1999.
В. С.Пазднякоў.
РЫДАНАВА Іна Іванаўна (н. 9.6.1924, в. КаменкаСадоўка Варонежскай вобл., Расія), бел. педагог. Др пед. н. (2003). Акад. Міжнар. акадэміі тэхн. адукацыі (2003). Скончыла Тамбоўскі пед. інт (1945). 3 1946 працавала настаўніцай франц. мовы ў школах Мінска. 3 1950 у Пінскім і Гродзенскім пед. інтах. 3 1958 на кафедры педагогікі БДУ, з 1968 праф. кафедры педагогікі Мінскага лінгвістычнага унта. Навук. працы па
праблемах педагогікі: канфлікты і шляхі іх пераадолення, моўная культура і інш.
Те:. Основы педагогнкн обшення. Мн.. 1988; Педагогнческне конфлнкты: пугн преодолення. Мн.. 1998; Культура речевого поведення учнтеля. Мн., 2000; Педагогнка эстетнческой средві; теорня н опыт. Мн.. 2002 (у сааўт.).
РЫДЛЕЎСКАЯ Ларыса Леанідаўна (н. 3.9.1969, г. Жагань, Польшча), бел. цымбалістка. Засл. арт. Беларусі (2002). Скончыла Бел. кансерваторыю (1992). 3 1989 у Бел. філармоніі, з 1990 салісткаартыстка Дзярж. акад. нар. аркестра Беларусі імя І.Жыновіча. Адначасова выступае сольна і з ансамблямі. Першая выканаўца арыгінальнай музыкі для цымбалаў У.Кур’яна, В.Кузняцова, В.Капыцько. Лаўрэат конкурсаў 1га імя Жыновіча (г. Мінск, 1986) і 1га Міжнар. выканаўцаў на нар. інструментах «Кубак Поўначы» (г. Чарапавец, 1992; на абодвух 1я прэмія).
РЫЖКбЎСКІ Уладзімір Міхайлавіч (н. 28.1.1937, в. Унукавічы Навазыбкаўскага рна Бранскай вобл., Расія), бел. фізік. Др фіз.матэм. н. (1997). Скончыў БДУ (1960). 3 I960 у Інце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нац. АН Беларусі (з 1994 нам. дырэктара). Навук. працы па фізіцы цвёрдага цела і магн. з’яў. Даследаваў магн. матэрыялы ў шырокім дыяпазоне тр і ціскаў. Распрацаваў навук. асновы атрымання таklx матэрыялаў з новымі ўласцівасцямі. Адным з першых на Беларусі ажыццявіў нейтронаграфічныя даследаванні кандэнсаваных асяроддзяў.
Тв.: Нейтронографнческое нсследованне магннтных превраіценнй в снстеме MnjAsMr^Sb (разам з М.М.Сіратой) // Докл. AH СССР. 1972. Т. 203. № 3; Пннктндві марганца Mn2Sb, Mn,As н сплавві на нх основе: крнсталлоструктурные н магнмтные свойства // Актуальные проблемы фнзнкн твердого тела. Мн., 2003. М.П.Савік.
РЫЛОВА Гаццяна Барысаўна (н. 18.8.1947, Мінск), бел. геолаг, палеантолаг. Др геолагамінералаг. н. (2003). Скончыла БДУ (1971). 3 1976 у Інце геал. навук Нац. АН Беларусі (з 1983 ст. навук. супрацоўнік, з 1997 вядучы навук. супрацоўнік). Навук. працы па палінастратыграфіі адкладаў, эвалюцыі флоры і расліннасці на працягу неагену і плейстацэну Беларусі, палеакліматычных рэканструкцый гэтых перыядаў.
Тв.: Палннологнческая характернстнка неогеновых отложеннй Белорусского Понеманвя. Мн., 1980; Флора н растнтельность Белорусснн в палеогеновое, неогеновое н антропогеновое время. Мн., 1981 (у сааўт.); Плноцен Речнцкого Прнднепровья. Мн., 1987 (у сааут.); Неогеновый пернод (у сааўт.) // Палеогеографня кайнозоя. Мн., 2002.
РЭНЁЙСКІ Анатоль Іосіфавіч (н. 6.3.1968, г. Бабруйск Магілёўскай вобл.), бел. спартсмен (веславанне на каноэ). Засл. майстар спорту Беларусі (1999). Скончыў Бел. інт фіз. культуры (1991). У 1993—99 спаргсменінструкгар Спорткамітэта Узбр. Сіл Беларусі. 3 1999 на службе ў падраздзяленнях МУС. Чэмпі
СААКАШВІЛІ 445
ён свету (1997, г. Галіфакс, Канада) на каноэчацвёрцы на дыст. 200 м; сярэбраны прызёр (1998, г. Сегед, Венгрыя) на той жа дыстанцыі. Уладальнік Кубка свету (1997, г. Познань, Польшча — на каноэчацвёрцы і 1998 там жа — на каноэдвойцы) на дыст. 200 м. Сярэбраны прызёр Кубка свету (1995, г. Познань — на каноэчацвёрцы на дыст. 1000 м; 1997, г. Сегед — на каноэчацвёрцы на дыст. 200 м; 1999, г. Мехелен, Бельгія — на каноэдвойцы на дыст. 200 м); бронз. прызёр (1998, г. Дуйсбург, Германія) на каноэдвойцы на дыст. 200 м. Чэмпіён СССР (1988, г. РастоўнаДоне, Расія; 1989; г. Саратаў, Расія; 1991, г. Архей, Малдова) на каноэадзіночцы ў эстафеце 4 х 500 м; сярэбраны прызёр (1990, Масква) на каноэчацвёрцы на дыст. 500 і 1000 м. 46разовы чэмпіён Беларусі (1987—2001).
А.А.Дубовік.
А.І.Рэнейскі. У.І.Рэсін.
РЙСІН Уладзімір Іосіфавіч (н. 21.2.1936, Мінск), расійскі дзярж. дзеяч, кіраўнік прамсці, інжынербудаўнік. Акад. Рас. акадэміі архітэктуры і буд. навук (1998) і інш. АН. Др эканам. н. (1995). Засл. будаўнік Рас. Федэрацыі (1976). Скончыў Маскоўскі горны інт (1958). 3 1958 на прадпрыемствах вугальнай прамсці, мантажнага і спец. будва СССР. 3 1965 у буд. аргцыях Масквы (з 1974 на кіраўнічых пасадах). 3 1991 ва ўрадзе Масквы (нам., з 1992 1ы нам. прÑ