КНІГІ ОНЛАЙН
Паколькі абраз зьмешчаны ў металічнай аправе і закрыты хрышталём, нельга з упэўненасьцю сцьвярджаць, ці зьяўляецца авальная форма першапачатковай, або яна нададзена разному камню ў выніку пашкоджваньняў. Бачная праз хрышталь ніжняя частка абрамленьня дае аснову меркаваць аб магчымасьці прамакутнай асновы. На вонкавай старане сланца памерам 5,6х4,4 см у плоскім рэльефе выканана паясная выява Багамацеры ў іканаграфічным тыпе «Замілаваньня». Божая Маці нізка схіліла галаву да шчакі Хрыста, які сядіць на яе правай руцэ і прытуліўся да яе. Зь левай рукі, прыкладзенай да грудзі, свабодна спускаецца край мафорыя. Адзеньне, сабранае ў дробныя промнепадобныя складкі, паказана графічна. Галаву Багамацеры і Хрыста акружаюць рэльефныя німбы. Рысы твару даволі слаба бачныя. Аднак вытанчаныя прапорцыі фігур і стараннасьць выкананьня разьбы дазваляе гаварыць аб яе высокім мастацтве. Малюнак і плястычныя вартасьці рэльефа сьведчаць аб тым, 4 5 што гэта рабіў таленавіты майстра. Стыліс гычныя прыкметы сьведчаць. што найбольш верагоднае выкананьне іконы ў апошняй трэці ХУ сі. Іканаграфічныя аналягі жыровіцкаму абразу ў старажытнарускай каменнай пла стыцы малых формаў ёсьць ідэнтычны. Іх усяго гры. і датуюцца яны адпаведна ХІУ ст.. канцом ХУ і пачаткам ХУІ стст.9 Але гаворачы ў асноўным, тып адлюстравань ня адносіцца да ліку вельмі распаўсюджа Жыровіцкая ікона Багамацеры Палатно, алей, Сярэд. ХУПІ ст. Молчанскі манастыр у Пуціўлі 6 ных у Бізантыі і ў славян. аб чым сьведчаць шматлікія помнікі іконапісу.10 Менавіта яны паслужылі арыгіналам для рэльефаў. Жы ровіцкая ікона Божай Маці, якая зьяўляецца разным камянём, даволі шырока рэпраду кавалася сродкамі жывапісу, а з часам і друкаванага мастацтва. Зь ліку спіскаў патрэбна перш за ўсё адзначыць спісак, які знаходзіцца ў Молчанскім манастыры ў Пуціўлі, быццам бы завезеным туды лже Дзьмітрыем I. Ён вы кананы ў тэхніцы алейнага жывапісу і мае на авальным абрамленьні старапольскі тэкст, які адпавядаеславянскаму «Чэсней шая херувім».11 Зусім магчыма, што зьяў леньне гэтага твору заходняга царкоўнага мастацтва ірэба аднесьці не да пачатку ХУІІ, а да сярэдзіны наступнага стагодзьдзя. Аб гэтым гаворыць ужо сама манэра пісьма. стылістычна блізкая народнай карціне. He выключана, што арыгіналам паслужыла гравюра. можа быць нават тая. што належала Лявонцію Тарасевічу. Тая акалічнасьць, што на німбах бачныя абрысы каронаў, пацьверджвае правільнасьць пазьнейшай даты. Як вядома Жыровіцкая ікона Божай Маці была каранавана ў 1730годзе. 12Гэтаму папярэднічала наступная падзея. У пачатку ХУІІІ ст. у рымскім храме сьвятых Сергія і Вакха пры рамоньце карыдора пад слоем тынкоўкі была знойдзена выява Жыровіцкай Багамацеры. Папа Клімент XI загадаў перанесьці выяву ў храм, што ўрачыста і было зроблена 7 верасьня 1729 г. Звычай каранаваньня цудатворных ікон у Захаднай царкве вядомы з УІІ ст. Аднак гэта рабілася толькі ў вельмі рэдкіх выпадках . Жыровіцкая ікона была пятай па ліку іконай Божай Маці, якая была карана вана на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. 3 таго часу кароны на галовах Багамацеры і Немаўляткі зрабіліся амаль неадлучнай іканаграфічнай рысай вуніяцкай традыцыі спіскаў паважаных абразоў, а праз яе пераходзілі і ў праваслаўнае асяродзьдзе У ХУІП сі. на тэрыторыі Беларусі зьявіліся вялікія памерамі і надзвычайна высокія па мастацкаму ўзроўню выкананьня жывапісныя рэпрадукцыі Жыровіцкай іконы Божай Маці. Яны нярэдка ўпрыгожваліся чаканенымі металічнымі складамі і заключаліся ў пышныя барочныя абрамленьні. Апошнім. вядома надавалі авальнуюформу. Зь цягам часу большасьць спіскаў ады холзііь уссболыпалаоыгіна ла па малюнку і нава прапорцыямі фігур.Заставалася толь кі іканаі рафічная чхсма. і цяжка наваі уявіць, йіто іконныя выявы, выкананыя ў стылі барока, класыцызму й акадэмізму ў сваёй аснове ідуць ад каменнага абразка позьняга ХУст., які строга адпавядаў бізантыйскай традыцыі. У другой палове XIX ст. выпускаліся нават літаграфічныя лісты, на якіх Жыровіцкая іконалітаральна усыпана ружамі. У наш час атрымалі рас паўсюджаньне графічныя пакаляраваныя малюнкі, якія перадаюць толькі схему выя вы або адлюстроўваюць яго на грушы, на якуюзглыбокай пашанай глядзяць пастухі. У такіх своеасаблівых формах знайшла сваё выяўленьне папулярнасьць Жыровіцкай іконы, якая захоўваецца ў манастрыскім Усьпенскім саборы. Трэба падкрэсьліць, што праваслаўная іканаграфічная традыцыя Жыровіцкай іконы. якая шанаваная праваслаўнымі і ката лікамі, захоўваецца ў большасьці сваіх ад люстраваньняў незалежна ад таго, калі яны выкананыя і дзе. Асноўнай тэрыторыяй іх шырокага распаўсюджаньня зьяўляецца Беларусь. Але нямала спіскаў ёсьць і за яе межамі. Шанаваньне Жыровіцкай іконы Бо жай Маці ў Беларусі глубокае. I яно не паменшаецца на працягу 500 гадовага пэрыяду, які прайшоў з часу, калі аб ёй даведаліся праваслаўныя людзі. Іканаграфічная традыцыя — найлепшы сьведка. Яна здольна расказаць аб тым, аб чым маўчаць пісьмовыя крыніцы. I калі пашчасьціць ахапіць большы лік самых розных рэпрадукцыяў старжытнага каменнага ары гінала іконы — будзе адкрыта яшчэ адна важная старонка ў гісторыі хрысьціянска га мастацтва Беларусі. Жыровіцкая ікона Богамацеры. Дрэва, алей. срэбра чаканка, гравіроўка, Рама: дрэва,разьба, пазалота. II палова ХУІІст. Бібліяграфія 1 Гісторыябеларуская мастацтва ў бтамах. т. 1, Мн., 1987, с. 216. Падрабязьней гл.: ПуцкоВ. Жыровіцкі рэльеф. Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. 1989, №2, ^ Borowik Th. Historia, albo powiesc godllwa przez pewne podanie ludzi wiary godny ch.... Wilno. 1622, KojalowiczA. W. Miscellenea rerum ad Statum Ecclesiasticum in Magno Litvaniae ducatu pertinetium. Wilno, 1650, p. 2830. Hardy I. Relacya historyczna ozjawieniu cudownego obrazu N.P. Zyrowickiej, Wilno, 1721. Kulczynski I. Oratio de beatiscimae Virginis Mariae imagine Zyrovicensi, Roma, 1732. Dubienicki J. Historia de imagine B.Mariea Zyrowicenei. Vilgae, 1863. Ннколай (Редутто), Жнровнцкая чудотворная мкона Божмей Матерп й Жйровмцкая обмтель. Вмльна, 1867, 0 жнровнцком монастыре н находяюшейся в нем нконе Божней Матерн, Внленскнй вестннк 1864, Паевскмй Л. С. Древнее сказанме о Жнровнцах н о чудотворном образе Жнровмцкой Богогматерн, Гродно, 1897. Жуковнч П. Н. Немзданное русское сказанне о Жнровонцкой нконе Божней Матерн. / в связн с йсторней русского дворянского рода Солтанов Жнровйцкнх/. ' Нзвестая Отд. русского языка н словесностй нмп. Академнн наук, 1912, т. ХУІІ, кн. 2. с. 175249. Жнровнцкая чудотворная нкона Богоматерм м Жнровнцакя обнтель. Супрасльскнй монастырь, 1912 3 Добрянскмй, Н. Ф. Опнсанне рукопнсей Вн ленской публнчной бнблйотекн, церковнославянскпх й русскмх Вйльно. 1882, с. 287, Предварнтельный спйсок славянорускнх ру копнсных кннг ХУ в., храняіцйхся в СССР. М., 1986, № 272. 4 Жуковмч П. Н. Указ. соч. С. 196197. 5 Гэты твор Феадосія Баравніка, датаваны 1620 годам, апублмкаваны П. Н .Жуковічам у дадатку да яго даследваньня. Рукапнс БАН СССР ф. а еп .Паўла Дабрахотава ,ед. хр. 38 (11, 9.21). Гл. Жуковіч П. Н .Указ. твор. С; 245249. 6Архнм. Ннколай(Редутто). Цыт.твор с. 1314. Чыстовнч М. Очеркп нсторнн западнорусской церквн .т.2 , СПб. 1884, с. 239. 7 Степовнк Д. В. Леонтнй Тарасевмч і украінське мнстетво барокко. Кйів, 1986, с. 6165. 8 Архнм. Нйколай (Редутто). Цыт твор. с. 7. 9 Ннколаева Т. В; Древнерусская мелкая пластмка нз камня. XI—ХУ ст. Москва. 1983, № 120, 273, 339. 10 Падрабязьней гл. Кондаков Н. П. йконо графня Богоматерн. Связн греческой н руской йконопйсй с нтальянской жйвопйсью раннего Возрожденмя. СПБ, 1910, Ён жа: йконаграфня Богоматерн. Петроград. 1915, т.ІІ 1 ІРаздольскмй, П. М. Памятннкн церковной старнны в Путнвле. Курск, 1903, с. 1617, Репро дукцня нконы на с. 13. 12 Прот. Дйковксйй Н; Коронованне Жнро вйцкой чудотворной нконы Богоматерн, Гродненкне епархнальные ведомостн, 1901,№№ 36 52. Тапаграфія знаходак манэт і аздобаў Міхась Белямук Менская вобласьць Абрыцкая Слабада. Менскі рн. У 1915 г. Ю. Шавельскі раскапаў 15 курганоў, \ некаторых былі шклозалочаныя пацеркі. Лысенко.... 6.206, № 233 Агароднікі, Слуцкі рн. У 1929 г. А. Ляўданскі раскапаў 4 курганы і знайшоў шклозалочаныя пацеркі. Лысенко. ... б. 216, №378. Адзяцічы, Барысаўскі рн. У 19291930 гг. А. Ляўданскіраскапаў 5 курганоў і знайшоў шклозалочаныя пацеркі. Лысенко. ... б. 196, №821. Дубінскі С. ...6.511 Амговічы, Слуцкі рн. У 1954 г. Ів.Таран прыпадкова выкапаў сярэбраную грыўну X—XII ст. Сотннкова... 6.146, №367 Антанізбэрг, Мядзельскі рн. У 1967 г. знайшлі скарб, каля 500 арабскіх дыргемаў. Палову знойдзеных манэт перадалі ў банк, і там яны прапалі. Другую палову людзі разабралі, таксама прапалі. 3 гэтага скарбу А.Мойчан у сваім прыватным зборы мае 6 цэлых і 3 абламаныя дыргемы. Абасыды алКуфа Ірак 766/7 алМансур It ал—Мухамедыя Ірак 766/7 ал Мансур ??? 775785 алМагді Багдад Ірак 810/1 алМамун алМухамедыя Ірак 823/4 алМамун 11 Балх Афганістан ??? ??? It Самарканд Афганістан ??? ??? II ал—Мухамедыя Ірак ??? ??? Рабцэвіч і Стуканаў... 6.3839, №29, Поболь г... 6.371, №307 2 дыргемы Анусіна, Менскі рн. У 1983 г. Ю.Заяц раскапаў 4 курганы другой паловы XI ст. — пачатак XII ст. У адным 8 9 з курганоў з жаночым пахаваньнем знайшоў шклозалочаныя пацеркі, колькасьць іх не пададзеная. Заяц... 6.390. Арэшкавічы, Бярэзінскі рн У 1931 г. А.Ляўданскі раскапаў 3 курганы. У адным з жаночым пахаваньнем знайшоў вяночак з тонкай тканіны, аздоблены бронзавымі бляшкамі, пакрытыя пазалотай. ЗПГКБ Менск. вобл. 6.89, №238 Блрадзілаўка, Менскі рн. У 1981 г. Ю.Заяц раскапаў 3 курганы. У адным знайшоў шклозалочаныя пацеркі. Заяц 2.... 6.349. Блрздынь, Менскі рн. У 1981 г. Ю.Заяцправодзіў раскопкі курганнага могільніка, які наберазе рэчкііслач, 8 км ад Заслаўя. У кургане знайшоў шклозалочаныя пацеркі. Заяц 2.. 6.349 Блрнсаў У 18861887 гг. В.Завітневіч у раскопаных курганах знайшоў медальён сярэбраны зроблены з манэты (што за манэта ня ведама), маніста з круглых сярэбраных пацеркаў, шклозалочаных і шкляных; сярэбраныя кольцы, 5 шт., нашытыя на матэрыю, сярэбраныя масыўныя пярсьцёнкн на пальцах рук.